Ζούμε σε μια εποχή όπου τα πάντα γίνονται «προσωπικά». Ο προσωπικός μας υπολογιστής, το προσωπικό μας κινητό τηλέφωνο, το προσωπικό μας αυτοκίνητο. Ο καταναλωτισμός μας ανθεί χάρη στα αγαθά της μαζικής παραγωγής, αλλά ο εγωκεντρισμός μας και η προσπάθεια «να ξεχωρίσουμε από το πλήθος» μάς ωθεί στην αναζήτηση του φτιαγμένου αποκλειστικά για εμάς. Τα επιχειρήματα βέβαια που προβάλλει ο καθένας μας ακούγονται εύλογα: «Δεν βρίσκω κάτι του γούστου μου», «Δεν έχουν νούμερο που να μου κάνει», «Τα χρώματα και τα σχέδια της φετινής μόδας είναι αποκρουστικά»… Παράλληλα οι βιομηχανικοί σχεδιαστές έχουν απηυδήσει να σχεδιάζουν βιομηχανικά προϊόντα που ζουν μόνο ένα εξάμηνο, οι βιομήχανοι να παράγουν πολυέξοδες συσκευασίες που πετιούνται αμέσως και οι περιβαλλοντικά ευαίσθητοι να βλέπουν όλα αυτά να γίνονται σκουπίδια που πνίγουν τον πλανήτη! H ζήτηση λοιπόν για μια νέα επιλογή υπήρχε, οπότε – νομοτελειακά – θα προέκυπτε και η προσφορά της. Εκείνο που δεν φαντάζονταν οι πολλοί ήταν ότι η λύση μπορεί να είχε τη μορφή ενός «εκτυπωτή αντικειμένων» δίπλα στον υπολογιστή του σπιτιού.
Το 1985 ο χημικός Τσακ Χαλ εργαζόταν σε μια βιομηχανία χρωμάτων. Πειραματιζόμενος με μια νέα βαφή που θα στέγνωνε πολύ γρήγορα στο φως του ήλιου, του ήλθε η λαμπρή ιδέα: αλλεπάλληλα στρώματα βαφής που στερεοποιούνταν γρήγορα θα μπορούσαν να σχηματίσουν τρισδιάστατους όγκους. Ο Τσακ εγκατέλειψε τη δουλειά του και αφοσιώθηκε στην ιδέα. Σε δύο χρόνια είχε κατορθώσει να ολοκληρώσει την ευρεσιτεχνία του, την οποία ονόμασε στερεολιθογραφία. Μέσα σε ένα ενυδρείο γεμάτο ρευστό πολυμερές έπεφτε μία ακτίνα λέιζερ, καθοδηγούμενη από ένα σχεδιαστικό πρόγραμμα σε υπολογιστή. Οπου έπεφτε η ακτίνα, το πολυμερές στερεοποιούνταν. Κατεβάζοντας τη βάση του στερεού χιλιοστό προς χιλιοστό μέσα στο υγρό, σχηματίζονταν διαρκώς νέες φέτες στερεού. Στο τέλος της διαδικασίας έμενε το τρισδιάστατο σχήμα που είχε εισαχθεί στον υπολογιστή, με «σάρκα και οστά» από πλαστικό.
Το 1989 η εταιρεία που ίδρυσε ο Χαλ, η 3D Systems, πούλησε την πρώτη της συσκευή και μια νέα εποχή άνοιξε για τη βιομηχανία. H στερεολιθογραφία καθιερώθηκε στην παραγωγή πρωτοτύπων και μια ποικιλία παραπλήσιων τεχνολογιών αναπτύχθηκε. Εμφανίστηκαν συσκευές που έλιωναν πούδρα πλαστικού, άλλες που έκοβαν φύλλα πλαστικού και άλλες που έκοβαν χαρτί. Αντίστοιχα, διάφορα χημικά πρόσθετα δοκιμάστηκαν, είτε για περισσότερη αντοχή είτε για διαφάνεια είτε για χρωματισμό. Εν τέλει εμφανίστηκαν και συσκευές που μορφοποιούσαν αντικείμενα κατευθείαν από αλουμίνιο, σίδερο ή τιτάνιο, οπότε εισήλθαμε στην εποχή της «άμεσης βιομηχανικής παραγωγής». Ηδη ο αμερικανικός στρατός σκοπεύει να εγκαταστήσει τέτοιες συσκευές στα φορτηγά εφοδιασμού του, ώστε να παράγουν ανταλλακτικά κατά το δοκούν και όπου βρίσκονται!
Ολες αυτές όμως οι εξελίξεις δεν άγγιζαν ως πρόσφατα το ευρύ κοινό ή τον μικρό σχεδιαστή ή βιοτέχνη, καθ’ όσον οι τιμές συσκευών και υλικών ήταν… εκτός παιδιάς. Τα πράγματα άλλαξαν όταν το 1997 μια ερευνητική ομάδα του MIT (με την Ελληνίδα Μαρίνα Χατσοπούλου ανάμεσά τους) προχώρησε σε εμπορική εκμετάλλευση της δικής τους ευρεσιτεχνίας: μετέτρεψαν έναν κοινό σχεδιογράφο ψεκασμού της Hewlett Packard σε συσκευή στερεοποίησης και έδωσαν στην αγορά την ταχύτερη και φθηνότερη λύση. Τα βήματά τους ακολούθησαν και άλλοι, με πιο επιτυχημένες δύο ισραηλινές εταιρείες που παρουσίασαν μοντέλα σε μέγεθος επιτραπέζιου εκτυπωτή λέιζερ και τιμή κάτω από τα 20.000 ευρώ.
Ακόμη όμως κι αν οι τιμές των «στερεοποιητών» πέσουν στα επόμενα χρόνια σε επίπεδο σημερινών έγχρωμων εκτυπωτών, η εξοικείωσή μας με αυτούς δεν προβλέπεται να είναι… κεραυνοβόλα. Ο λόγος είναι ότι αφενός τα υλικά κοστίζουν και αφετέρου προϋποτίθεται ο τρισδιάστατος σχεδιασμός του μοντέλου. Πέρα λοιπόν από τους επαγγελματίες του είδους (σχεδιαστές, μηχανικούς, αρχιτέκτονες), για τους λοιπούς θα δημιουργηθεί μια αγορά υπηρεσιών, όπως είχε γίνει με τα μεγάλα φωτοτυπικά. Αλλωστε η ύπαρξη του Internet διευκολύνει την επί πληρωμή χρήση σχεδίων, την τροποποίησή τους σύμφωνα με τις οδηγίες του πελάτη και την… παραγωγή και αποστολή του προσωπικού αντικειμένου. Ηδη στην ηλεκτρονική διεύθυνση toybuilder. com μπορεί κανείς να παραγγείλει το «δικό του» παιχνίδι ή επιχειρηματικό δώρο.
Αν η προοπτική δημιουργίας χρηστικών αντικειμένων με την προσωπική μας σφραγίδα ενδιαφέρει, η είδηση ότι μπορούμε να έχουμε το εντελώς προσωπικό μας κινητό σίγουρα ξαφνιάζει. Αυτό ακριβώς προκύπτει από ερευνητική εργασία στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας. Χρησιμοποιούν και εκεί την τεχνολογία εκτύπωσης με ψεκασμό, αλλά με μία μεγάλη διαφορά: το υλικό που ψεκάζεται είναι «ηλεκτρενεργό πολυμερές», ένα μαγικό πλαστικό υλικό που μπορεί να είναι αγώγιμο, ημιαγώγιμο ή φωταγώγιμο. Το αποτέλεσμα ενός κατάλληλου σχεδιασμού, ψεκασμού και στερεοποίησης είναι πλέον όχι απλώς το προσωπικό κέλυφος του κινητού μας τηλεφώνου αλλά και τα ίδια τα ηλεκτρονικά του εξαρτήματα ενσωματωμένα σε αυτό το περίβλημα. H συσκευασία περιλαμβάνει το κύκλωμα και γίνεται το ίδιο το προϊόν! Προς το παρόν τα πολυμερή της «φλεξονικής» – όπως λέγεται αυτή η νέα τεχνολογία υλικών – είναι κατάλληλα για σχετικά «αργές συσκευές», όπερ σημαίνει ότι στην αρχή θα δούμε υλοποιήσεις της σε παιχνίδια και ραδιόφωνα.
«Εκτύπωση» ιστών
Ακόμη πιο απίστευτη όμως ακούγεται η αξιοποίηση των εκτυπωτών ψεκασμού (inkjet) στην κατασκευή… ανθρωπίνου δέρματος και οργάνων! Ο Βλαντιμίρ Μιρόνοφ και ο Τόμας Μπόλαντ – πανεπιστημιακοί της Νότιας Καρολίνας – αντικατέστησαν τα μελάνια εκτυπωτών με κύτταρα, έλεγξαν μέσω λογισμικού τη ρευστότητα, την ηλεκτρική αντίσταση και τη θερμοκρασία του… ζωντανού μελανιού τους και προσπάθησαν να «τυπώσουν ιστούς». Τελικά το κατάφεραν, χάρη σε ένα άλλο μαγικό υλικό, μια θερμοαντιστρεπτή γέλη που τους προμήθευσε η ερευνήτρια Αννα Γκούτοφσκα. Το ζελέ αυτό είναι βιοδιασπώμενο, μη τοξικό, υγρό κάτω από τους 20° C και στερεό άνω των 32° C. Ηδη με τα πειράματά τους έχουν δημιουργήσει εντεράκια για ινδικά χοιρίδια και ελπίζουν ότι στο μέλλον θα έχουν πελάτες τουλάχιστον… όλους τους πλαστικούς χειρουργούς.
