” Το τραγούδι μου επέτρεψε να υπάρχω ”
Πολλές μπορεί να είναι οι γνώμες όσον αφορά την καριέρα και το έργο της Νάνας Μούσχουρη. Μπορεί σε κάποιους να αρέσει η πρώιμη ερμηνευτική της τέχνη και σε κάποιους άλλους η ύστερη. Αλλοι πάλι προτιμούν το κλασικό ρεπερτόριό της από το ελληνικό ή το ξένο ποπ από το έργο του Χατζιδάκι. Εχω την εντύπωση όμως πως για όλα αυτά – και πολλά ακόμη – οφείλουμε σεβασμό σε αυτή την ελληνίδα καλλιτέχνιδα που παρόμοιά της δεν έχει υπάρξει. Υποθέτω ότι ακόμη και η Μαντόνα έχει δρόμο για να φτάσει τις πωλήσεις των δίσκων της και μάλλον μόνο η Μπάρμπρα Στράιζαντ κινείται σε παρόμοιο επίπεδο. Δεν είναι μόνο τα περίπου 3.000 τραγούδια που έχει ερμηνεύσει στη 45χρονη καριέρα της ή τα 300 εκατομμύρια δίσκοι που έχει πουλήσει. Είναι η ευκολία που κινήθηκε από το έντεχνο ελληνικό τραγούδι στο γαλλικό chanson, στο λυρικό τραγούδι και στην τζαζ. Είναι επίσης η ευκολία που είχε στο να μεταδώσει την τέχνη της σε ολόκληρο τον πλανήτη, σε χώρες που ούτε θα φανταζόμασταν ποτέ ότι θα είχε επιτυχία. Εφέτος η καλλιτέχνις κλείνει τα 70 χρόνια της και πέρα από την εκτεταμένη περιοδεία που θα πραγματοποιήσει από τον Οκτώβριο, η εταιρεία της στην Γαλλία κυκλοφορεί μια ογκώδη κασετίνα, βάρους εννέα κιλών, με 32 CD, ενώ στη χώρα μας επανακυκλοφορεί σε διπλό CD και DVD η πρώτη συναυλία που έδωσε στη χώρα το 1984 στο Ηρώδειο, έπειτα από μακρά απουσία στο εξωτερικό. Εκεί θα δείτε και κυρίως θα ακούσετε τη μουσική των Χατζιδάκι, Θεοδωράκη, Ξαρχάκου σε ποίηση Γκάτσου, Ελύτη, Ρίτσου, Καμπανέλλη, τραγούδια όπως τα «Πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι», «Μέρα Μαγιού», «Βάλε τον ήλιο σύνορο» και «Μίλησέ μου». H Νάνα Μούσχουρη σε μια από τις σύντομες επισκέψεις της στη χώρα μας μίλησε εφ’ όλης της ύλης στο «Βήμα της Κυριακής».
– Αρκετά ογκώδης θα έλεγα αυτή η περιβόητη κασετίνα…
«Και να φανταστείτε ότι περιέχει μόνο το ένα τρίτο της καριέρας μου. Εχει πολύ ενδιαφέρον γιατί δίπλα στα γαλλικά τραγούδια μου έχουν προσθέσει πολύ ενδιαφέρουσες εκτελέσεις από άλλα που τραγουδώ στα αγγλικά, στα γερμανικά ή στα ελληνικά. Θα βρείτε ανέκδοτες ηχογραφήσεις όπως αυτές που έκανα στο Νάσβιλ, που είναι η κάντρι εκτέλεση στο “Κυπαρισσάκι” με αγγλικό στίχο».
– Πώς περίσσεψαν αυτά τα τραγούδια;
«Εξω τα πράγματα κατά τη διάρκεια της ηχογράφησης ενός άλμπουμ είναι εντελώς διαφορετικά. Στην Ελλάδα οι συνθέτες σού δίνουν όσα τραγούδια αυτοί θεωρούν απαραίτητα, τα τσιγκουνεύονται, καμιά φορά είναι πολύ λίγα, και βεβαίως έχουν απαιτήσεις πολλές… Εξω προσπαθούσαμε και τα δώδεκα τραγούδια να είναι καλά διαλέγοντας ανάμεσα σε πολλά περισσότερα, δεν υπάρχουν γεμίσματα όπως συμβαίνει εδώ».
– H καριέρα σας στην Ελλάδα δεν διήρκεσε βεβαίως τόσο…
«Οχι, η καριέρα μου στην Ελλάδα είναι μικρή σε διάρκεια και μεγάλη σε επιτυχία. Από το 1963 που βγήκα στο εξωτερικό οι ηχογραφήσεις μου είναι λίγες συγκριτικά με του εξωτερικού. Ομως είναι αρκετές για να ξέρω πώς λειτουργούσαν οι συνθέτες. Ο Μάνος (Χατζιδάκις) αποφάσιζε αποκλειστικά για το τι θα περιέχει ο δίσκος, το ίδιο και ο Μούτσης. Ο Ξαρχάκος έρχονταν στο στούντιο και άλλαζε κάθε μέρα τη μουσική. Δεν παραπονιέμαι, είναι κάτι που το αποδέχεσαι την ώρα που το κάνεις. Είναι όμως κατά κάποιο τρόπο δικτατορικό. Εξω αποφασίζω εγώ ως τραγουδίστρια τι θα μπει σε ένα άλμπουμ και τι όχι».
– Σκέφτεστε να συνεργαστείτε ξανά με έναν έλληνα συνθέτη; Ισως κάποιον νεότερο.
«Το έχω σκεφτεί πολλές φορές, αλλά η αλήθεια είναι πως όταν έχεις συνηθίσει με κάποιους, φοβάσαι τους νέους, όχι γιατί δεν έχουν τις ιδέες, αλλά γιατί φοβάμαι ότι εγώ δεν θα μπορέσω να είμαι ανάλογη σε αυτό που γράφει ένας νέος συνθέτης και φοβάμαι ότι μπορεί να αποτύχω». (γελώντας)
– Φοβάστε το ρίσκο;
«Οχι, όχι, ο φόβος μου δεν αφορά την εμπορική αποτυχία. Αυτό που φοβάμαι είναι μήπως δεν αποδώσω σωστά από καλλιτεχνική πλευρά το έργο».
– H Γαλλία δείχνει να εκτιμά πολύ το έργο σας.
«Είμαι πολύ υπερήφανη για το έργο μου και η Γαλλία μου δίνει την ευκαιρία να παρουσιάσω ένα μεγάλο μέρος του. Ξέρετε, δεν είναι πολλοί οι τραγουδιστές που έχουν ερμηνεύσει περί τα 3.000 τραγούδια και μάλιστα σε όλες τις βασικές, τις πιο δημοφιλείς γλώσσες. Στη Γερμανία έχω κυκλοφορήσει 20 άλμπουμ, στην Αγγλία 27, στην Ισπανία 15 και στην Ελλάδα περίπου 15».
– Νέο ελληνικό άλμπουμ θα υπάρξει τελικά;
«Να σας πω λοιπόν πως ετοιμάζω κάτι από καιρό. Πρόκειται για τραγούδια τα οποία ουσιαστικά θα είναι δικά μου που όμως θα πάρουν την τελική μορφή τους με τη βοήθεια των συνεργατών μου».
– Για πρώτη φορά θα ακούσουμε δηλαδή «Μούσχουρη από τη Μούσχουρη»;
«Κάπως έτσι, τραγούδια τα οποία κατά κάποιο τρόπο είναι αποτέλεσμα της πολύχρονης εμπειρίας μου και των όσων ήθελα να πω και οι συγκυρίες δεν βοήθησαν να ειπωθούν».
– Ξέρω όμως ότι θα ξεκινήσετε και μια περιοδεία με αφορμή τα 70 χρόνια σας;
«Λοιπόν, όντως έτσι είναι. Τελικώς φέτος έχω πάρει μεγάλες αποφάσεις. Οντως θα ξεκινήσω τον Οκτώβριο μια μεγάλη παγκόσμια περιοδεία από τη Γερμανία με αφορμή τα γενέθλιά μου και θα συνεχίσω αργότερα ερμηνεύοντας μόνο ελληνικά τραγούδια. Θέλω να πω με αυτόν τον τρόπο ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλες αυτές τις χώρες που με αγάπησαν τόσο. Στην Ασία, στην Αυστραλία και στη Νέα Ζηλανδία, στη Βόρεια και Νότια Αμερική και βεβαίως στην Ευρώπη που είναι το σπίτι μου. Στην Αθήνα οι εμφανίσεις μου θα πραγματοποιηθούν στις 10 και 11 Οκτωβρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και ευελπιστώ η περιοδεία να κλείσει και πάλι στην Αθήνα με κάποιες εμφανίσεις στο Ηρώδειο».
– Πολλή κούραση βλέπω μπροστά σας.
«Ξέρετε, αυτό που έμαθα στη ζωή μου είναι να τραγουδώ και το τραγούδι ήταν για εμένα πάντα όχι μόνο μια διέξοδος αλλά μια σιγουριά ότι έκανα κάτι πολύ σημαντικό και για τον εαυτό μου. Μου επέτρεψε να υπάρχω και να επικοινωνώ με τους άλλους. Από αυτή την αγάπη που έλαβα θέλω να επιστρέψω ένα μέρος της πίσω με αυτές τις συναυλίες».
– Τι σας έχει μείνει τόσα χρόνια ύστερα από αυτή την καριέρα;
«Μπορώ να πω ότι ο κόσμος εκτιμά πολύ την αλήθεια και την ευθύτητα σε έναν καλλιτέχνη. Εμένα με αποδέχτηκε όπως ήμουν, με τις αλήθειες που είχα και πίστευα. Εμαθα επίσης ότι ο κόσμος παντού μοιάζει και έχει ανάγκη να τον πλησιάζεις και να τον ακούς. Στην καριέρα μου είχα την τύχη να με ακούσουν. Είχα την τύχη να μάθω και να ακούσω πολύ σημαντικούς ανθρώπους. Μιλάω βεβαίως για τον Νίκο Γκάτσο και τον Μάνο Χατζιδάκι που ήταν οι μέντορές μου, οι άνθρωποι που μου άνοιξαν ένα παράθυρο στο μέλλον».
– Βλέποντας και σήμερα το DVD με τη συναυλία σας στο Ηρώδειο το 1984, παρατηρεί κανείς την έντονη συγκίνησή σας. Τι θα μπορούσε να σας συγκινήσει σήμερα το ίδιο;
«Ενα από τα πράγματα που δεν έχασα με τα χρόνια είναι η ευαισθησία και η συγκίνηση που λέτε και αυτό είναι μία από τις μεγαλύτερες ευλογίες της ζωής μου. Νιώθω πάντα σαν ένα μικρό κορίτσι που ανεβαίνει στη σκηνή περιμένοντας από τον κόσμο την αποδοχή ότι αυτό που κάνει είναι σωστό. Σε εκείνη τη συναυλία όμως ήταν ακόμη το γεγονός ότι έβλεπα να με αποδέχεται η χώρα μου έπειτα από χρόνια απουσίας, η οποία πίστευα ότι με είχε ξεχάσει. Σε κάθε εμφάνισή μου όμως, για να επανέλθω στην ερώτησή σας, με διακατέχει η ίδια συγκίνηση αφού πρέπει να αποδείξω στον κόσμο ότι είχε δίκιο που επένδυσε επάνω μου. Κάθε παράσταση είναι μοναδική και δεν μοιάζει ούτε με την προηγούμενη ούτε με την επόμενη».
– Πώς θα περιγράφατε την ένταση που δημιουργεί μια ζωντανή εμφάνιση;
«Είναι όπως λέω σαν να διασχίζεις ένα πολύ λεπτό νήμα που συνδέει το όνειρο με την πραγματικότητα».
– Υπάρχει διαφορά όταν παίζετε μπροστά σε ελληνικό ακροατήριο σε αντίθεση με αυτό της αλλοδαπής;
«Οταν έχω μπροστά μου Ελληνες νομίζω ότι με κρίνουν πιο αυστηρά, αλλά μου αρέσει γιατί προσπαθώ να είμαι ακόμη καλύτερη. Εξω πάλι, νιώθεις σαν πρεσβευτής της χώρας σου και πάλι με έναν τρόπο ανεβάζεις τον πήχη».
– Υπήρξατε και εκπρόσωπος της χώρας σε πολιτικό επίπεδο τα τελευταία χρόνια. Την προηγούμενη εβδομάδα συναντηθήκατε με τον κ. Καραμανλή. Σκέφτεστε να ανανεώσετε τη σχέση σας με την πολιτική;
«Οχι, δεν θέλω να ανανεώσω τη σχέση μου με την πολιτική. Ενας καλλιτέχνης βοηθά τον κόσμο να ονειρεύεται και να ελπίζει για ένα καλύτερο αύριο. H πολιτική είναι εκείνη που δίνει τη λύση. Και αν δεν βρει τη λύση είναι πολύ μεγάλη ευθύνη. Εχω τις απόψεις μου και τις ιδέες μου, δεν είμαι σίγουρη όμως αν η υλοποίησή τους αφορά όλον τον κόσμο και δεν θα ήθελα να παραπλανήσω κανέναν. Είναι πολύ ευαίσθητο ζήτημα και το φοβάμαι».
– H σχέση σας με τη Νέα Δημοκρατία όμως έχει γερές βάσεις καθώς φαίνεται…
«Κοιτάξτε, ξεκίνησα την καριέρα μου με πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ο οποίος με αγαπούσε πάρα πολύ, και έμεινα φίλη του όλο το διάστημα που έμεινε στη Γαλλία, τον έβλεπα συχνά και τον σεβόμουν απόλυτα. Είναι επόμενο να έχω μια ιδιαίτερη συμπάθεια και στο όνομα και για τη νεότερη γενιά. Χαίρομαι πολύ που ένας Καραμανλής είναι και πάλι πρωθυπουργός της χώρας. Είναι σαν να τελειώνω την καριέρα μου με το ίδιο όνομα. Πιστεύω ότι είναι πολύ άξιος και θα είμαι πάντα δίπλα του, η πολιτική όμως δεν με ενδιαφέρει πια. Θα ήθελα περισσότερο να ασχοληθώ με μεγάλα κοινωνικά θέματα, γιατί δουλεύω με τη UNICEF και κάνω ό,τι μπορώ για τα παιδιά. Αυτό είναι ένα πεδίο που με ενδιαφέρει περισσότερο να ασχοληθώ».
