από metereologos.gr
Τετάρτη 23 Μαΐου 2018
 
 

Οικονομία και ηθική

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Η σχέση οικονομίας και ηθικής έχει τονισθεί ουσιαστικά από τη δημιουργία της οικονομικής επιστήμης ως ανεξάρτητης επιστήμης το 1776 από τον Ανταμ Σμιθ, που ο ίδιος ήταν καθηγητής « Ηθικής» . Στην σύγχρονη επιστήμη αναλύεται όλο και πιο συχνά στα πλαίσια της θεσμικής προσέγγισης. Η ηθική είναι πολύ σημαντική για την καλή λειτουργία της οικονομίας γιατί δημιουργεί εμπιστοσύνη μεταξύ των συναλλασσόμενων που με την σειρά της μειώνει το «κόστος συναλλαγής» (transaction cost) όπως το όρισε ο νομπελίστας R.Coase, που όσο μικρότερο τόσο καλύτερη είναι η κατανομή των πόρων και βέλτιστη «απόδοση» τους, άρα αυξάνεται και η συνολική ευημερία της οικονομίας. Κόστη συναλλαγής είναι πχ τα κόστη πληροφόρησης, εξασφάλισης των όρων της κλπ.

Ένα παράδειγμα το κάνει κατανοητό: αν δυο άτομα έχουν απόλυτη εμπιστοσύνη ο ένας στον άλλο, ο πρώτος μπορεί να συνδιαλλαγεί με τον δεύτερο (πχ σύναψη εμπορικής πράξης, δανείου κλπ) μόνο με προφορική συμφωνία ή ένα γραπτό ιδιόχειρο σημείωμα ( όπως γινόταν συχνά στον Μεσαίωνα μεταξύ μελών εμπορικών συντεχνιών (guilds) ). Αν δεν υπάρχει εμπιστοσύνη, τότε πρέπει αν γραφούν συμβόλαια από συμβολαιογράφους, δικηγόρους κλπ που συνεπάγεται κόστος συναλλαγής για τους συμβαλλόμενους.

Ο Μιλ (το 1848) και ο Σέντορ (το 1936) θεωρούν πως η εμπιστοσύνη απορρέει ως ηθική υποχρέωση, ενώ ο νομπελίστας Αρροου την ονομάζει το « γράσο» (lubricant) των κοινωνικών επιστημών.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ηθική ως δημιουργία εμπιστοσύνης στις σχέσεις κράτους πολίτη. Κι εδώ η φορολογική πολιτική έχει τον πρώτο ρόλο. Σύγχρονοι οικονομολόγοι, όπως ο νομπελίστας Τζέιμς Μπουκάναν (σε άρθρο του το 1986 «Τα ηθικά όρια της φορολογίας» ) έχουν επιχειρηματολογήσει πως υπάρχουν σαφή ηθικά όρια στην φορολόγηση, που αν το κράτος τα υπερβεί, κατακρημνίζεται η εμπιστοσύνη με καταστροφικές συνέπειες για την λειτουργία της οικονομίας.

Τα πρόσφατα φορολογικά μέτρα στην Ελλάδα υπερβαίνουν αυτά τα όρια. Η πρώτη στάθμιση της ηθικής της φορολογίας έχει ως μέτρο την ανταποδοτικότητα. Κάθε φορολογία που δεν είναι πλήρως ανταποδοτική, δεν είναι «ηθική» και η ανταποδοτικότητα της φορολογίας στην Ελλάδα είναι μικρή. Το κράτος δήθεν προσφέρει αγαθά στους πολίτες του «δωρεάν υπηρεσίες» (δηλαδή που έχουν πληρωθεί από τη φορολογία) αλλά στην πραγματικότητα όχι, πχ: δωρεάν παιδεία με πληρωμή για φροντιστήρια, δωρεάν περίθαλψη με φακελάκια για τους γιατρούς, δωρεάν πολεοδομικές άδειες με μίζες κλπ.

Πρόσφατο παράδειγμα «ανήθικης» συμπεριφοράς του κράτους είναι το τέλος ακίνητης περιουσίας, γιατί φορολογεί αντικείμενα που έχουν ήδη φορολογηθεί (πχ μέσω κληρονομιάς, δημοτικών τελών κλπ), υπερβαίνει σε ορισμένες περιπτώσεις την αρχή της αναλογικότητας (κάθε φορολογούμενος πληρώνει φόρους ανάλογα με την φορολογική του ικανότητα, δηλαδή το εισόδημα, ενώ αν έχει κάποια περιουσιακά στοιχεία που δεν αποδίδουν εισόδημα, πχ. λόγω ιδιοκατοίκησης, φορολογείται μέσω του τέλους πάνω από την φορολογική του ικανότητα κλπ)
Αυτό όμως που κάνει το τέλος τελείως ανήθικο, είναι πως μετακυλύει το βάρος της προσαρμογής από τον υπαίτιο (το κράτος) στον μη υπαίτιο (ένα μεγάλο αριθμό πολιτών που δεν ευθύνονται για το πρόβλημα) ή ακόμα πιο έντονα από τον ένοχο (το κράτος που δημιούργησε το πρόβλημα του δημόσιου χρέους)στους αθώους (πολίτες πχ του ιδιωτικού τομέα που δεν ευθύνονται).

Ήδη από το μνημόνιο του Μάιου του 2010, είχαμε αναλάβει την υποχρέωση ιδιωτικοποιήσεων ύψους 50 δις. μέχρι τώρα έχουμε εισπράξει 1,2δις. ο υπουργός Τουρισμού κος Γερουλάνος πχ διαθέτοντας την τεράστια περιουσία του ΕΟΤ (35 Ξενία, ιαματικές πηγές, γκολφ, εκτάσεις όπως το Πρασονήσι της Ρόδου κλπ) δεν κατόρθωσε επί 26 μήνες να εισπράξει ούτε ένα ευρώ από την εκμετάλλευση της περιουσίας. Για την ανικανότητα αυτή, όπως και την ανικανότητα του δημοσίου να μειώσει τις σπατάλες του (πχ με τις συγχωνεύσεις – καταργήσεις οργανισμών κλπ που δεν παράγουν τίποτα) καλούνται οι πολίτες να πληρώσουν από τη δική τους περιουσία. Αν υπολογίσουμε ως μέσο επιτόκιο για το υπάρχων δημόσιο χρέος το 5%, μία μείωση του κατά 50δις αποκρατικοποιήσεων θα σήμαινε εξοικονόμηση τόκων και χρεολυσίων 2,5δις το έτος, δηλαδή πολύ περισσότερο από τα 1,8δις που ευελπιστεί να εισπράξει το δημόσιο από την συνολική φορολόγηση της περιουσίας (και που μάλλον δεν θα πετύχει). Κι αυτό χωρίς τις εξοικονομήσεις δαπανών από τις συγχωνεύσεις. Πολύ απλά, αν το δημόσιο είχε κάνει στοιχειωδώς καλά την δουλειά του, δεν θα χρειαζόταν η φορολόγηση της περιουσίας.

Τα παραδείγματα είναι πολλά: ποια πχ είναι η ευθύνη των πολιτών που το κράτος έχει δημιουργήσει ένα τόσο άθλιο πλαίσιο για την προσέλκυση ξένων και ελληνικών επενδύσεων, ώστε η χώρα να κατατάσσεται το 2010 στην θέση 109 ως προς την ελκυστικότητα σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα; (πολύ κάτω πχ από την Παπούα- Νέα Γουινέα όπου μέχρι το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου κατοικούσαν φυλές κανίβαλων). Ή γιατί είναι πιο ένοχος ένας επιχειρηματίας που χρωστά πχ 50.000€ στην εφορία από τον πρώην υπουργό κο Χατζηγάκη, ο οποίος σύμφωνα με τις καταγγελίες της βουλευτού κας Φ.Πιπιλή στις 19/11, χάρισε σε αγρότες χρέη 500 εκ. δηλαδή στέρησε, « έκλεψε» τα χρήματα αυτά από το κράτος;

Τέλος, αν το δημόσιο λειτουργούσε στοιχειωδώς σωστά, δεν θα χρειαζόταν η φορολογική αφαίμαξη των πολιτών: το κόστος λειτουργίας του ελληνικού κράτους ανέρχεται στο 6,6% του ΑΕΠ, πάνω από διπλό! από το τον μέσο όρο 3% της ΕΕ.

Η ανηθικότητα αυτή έχει γίνει αντιληπτή από τους πολίτες, που οι αντιδράσεις τους φτάνουν τα όρια της πολιτικής ανυπακοής, πέρα από τις προσφυγές στα δικαστήρια κλπ. Η καταρράκωση όμως της εμπιστοσύνης δημιουργεί μακροπρόθεσμο πλήγμα στην λειτουργία της ελληνικής οικονομίας με πολύ προβλέψιμες αρνητικές συνέπειες, όπως πχ φυγή καταθέσεων στο εξωτερικό, απόκρυψη πλούτου, ορατό κίνδυνο κλεισίματος επιχειρήσεων (πχ ξενοδοχείων που από τη φύση της εργασίας τους έχουν μεγάλη ακίνητη περιουσία, άρα επιβαρύνονται υπέρμετρα από το τέλος) κλπ.
Στις σχέσεις του με τους πολίτες, το δημόσιο το ακολουθεί διπρόσωπη ηθική που παραβιάζει τις αρχές της γενικής αναλογικότητας και οικονομίας. Ποινικοποιεί και συλλαμβάνει τους οφειλέτες φόρων (και καλά κάνει) αλλά παρέχει ατιμωρησία και ασυλία στους πολιτικούς προϊσταμένους που χρωστούν δισεκατομμύρια σε πολίτες (πως θα το έκριναν οι πολίτες αν ένας ΥΠΕΘΟ συλλαμβανόταν για τα χρέη του δημοσίου προς αυτούς;)

Για να δημιουργηθεί σχέση εμπιστοσύνης πολίτη-κράτους, πρέπει η ηγεσία του ΥΠΕΘΟ να πάρει να έχει ως πρότυπο τους Οθωμανούς πασάδες (ως προς την επιβολή απρόβλεπτης, υψηλής, αυθαίρετης φορολογίας που καταπατούν περιουσιακά δικαιώματα) και τον μαρκήσιο ντε Σαντ (να βασανίζουν δηλαδή τους πολίτες για να πληρώσουν τους φόρους με ατελείωτες ουρές στην ΔΕΗ, στις εφορίες για τον έκτακτο φόρο εισοδήματος κλπ)
Αν ο κος Βενιζέλος ή όποιος τον διαδεχθεί στο ΥΠΕΘΟ δεν αναθεωρήσει τάχιστα αυτά τα μέτρα, θα έχει βαρύτατες ευθύνες για την μακροχρόνια ζημιά που προκαλεί στην ελληνική οικονομία.

Ο κ. Νίκος Κ. Κυριαζής είναι καθηγητής Οικονομικού Τμήματος Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, συγγραφέας


Γνώμες περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (5)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    ΦΟΡΟΛΟΓΗΣΗ ΔΟΜ. ΑΚΙΝΗΤΩΝ | 27/11/2011 15:31
    ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ. Ως ΠΟΛΙΤΗΣ και φυσικά όχι ως ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ περίμενα από τον κ καθηγητή αυτά τα λίγα τουλάχιστον να προσδιορίζει για τα ηθικά όρια της φορολογίας των δομημένων αστικών ακινήτων και όχι να επικαλείται ότι η οικονομική ισορροπία θα επανέλθει με την αποκρατικοποίηση της Δημόσιας Περιουσίας δηλαδή να πουλήσουμε τον ΗΛΙΟ-ΑΕΡΑ-ΝΕΡΟ-ΓΗ αντί να πρωτίνει και να υποδείξει ως όφειλε ως καθηγητής ΑΕΙ, και μάλιστα με επιστημονική τεκμηρίωση που δεν θα επιδέχεται καμιά αμφισβήτηση, τις μεθόδους και τους τρόπους εκείνους που θα έβαζαν την Δημόσια Περιουσία σε μια και διαρκεί κίνηση παραγωγής με παραγωγικότητα που το οικονομικό της πλεόνασμα θα το απολάμβανε όλος ο πληθυσμός μέσω κοινωνικών παροχών.
    ΣΤΑΥΡΟΣ-ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
    απάντηση20
     
     
    ΦΟΡΟΛΟΓΗΣΗ ΔΟΜ.ΑΚΙΝΗΤΩΝ | 27/11/2011 15:27
    ΣΤΑΥΡΟΣ-ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Ο κ Κυριαζής προσπαθεί με την εισαγωγή του για τα ηθικά όρια της φορολογίας να πεισθούν οι ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ για την δίκαια κατ’ αυτόν θέση του για το αναλογικό φορολογικό μέτρο που αφορά την ακίνητη δομημένη περιουσία εντός των αστικών περιοχών με την αιτιολογία ότι η ακίνητη περιουσία έχει καταβάλει τις φορολογικές της υποχρεώσεις με αναφορά ως παράδειγμα τον φόρο της κληρονομιάς. Οι ΠΟΛΙΤΕΣ όμως ερωτούν. Είναι όμως έτσι; Ας σταθούμε στις τρεις μεγάλες ομάδες των αστικών δομημένων ακινήτων. Ομάδα πρώτη. Αφορά τα αστικά δομημένα ακίνητα σε οριοθετημένες γεωγραφικές περιοχές, κτήρια με χρήση ιδιοκατοίκησης μονοκατοικίας εκατοντάδων τετραγωνικών μέτρων με μεγάλη αντικειμενική και εμπορική αξία και όπως κατά καιρούς έφεραν στην δημοσιότητα τα ΜΜΕ έχουν ιδιοκτήτες και χρήστες Έλληνες ελεύθερους επαγγελματίες που το δηλωθέν ετήσιο φορολογητέο εισόδημά τους δεν υπερβαίνει τις 25 έως 30 χιλιάδες ευρώ. Αν πράγματι τα δημοσιεύματα είναι αληθή τότε δεν πλανάτε το ερώτημα από ποιο πλεόνασμα των 25 έως 30 χιλιάδες ευρώ έχουν αποκτηθεί; Ομάδα δεύτερη. Αφορά ακίνητα εντός αστικών περιοχών όπως και στην προαναφερόμενη πρώτη ομάδα που απόκτησή τους ή η ανέγερσή τους όπως πολλές φορές ακούστηκε από πολλούς να λέγεται προέρχεται από μέρος της κρατικής επιδότησης που πήραν επιχειρηματίες για την αύξηση της παραγωγικότητα της επιχείρησης τους που πολλές φορές όμως αυτή όχι μόνο δεν έμεινε στα ίδια επίπεδα αλλά μειώθηκε. Τέλος η τρίτη μεγάλη ομάδα των κτηρίων με χρήση κατοικίας ή μικτής χρήσης μέσα στον αστικό ιστό των πόλεων είναι τα κτήρια που οι ιδιοκτήτες τους τα έχουν αποκτήσει με την μέθοδο της αντιπαροχής και σε αυτά αντιστοιχεί κατά μέσο όρο το 50% τουλάχιστον της συνολικής κτισμένης επιφανείας των αστικών περιοχών. Εδώ όλοι αντιλαμβάνονται ότι ο αναλογικός φόρος εξισώνει τους οικοπεδούχους με τους αγοραστές χωρίς προηγουμένως να λάβει υπόψη την υπεραξία την οποία καρπώνεται ο οικοπεδούχος και μάλιστα αφορολόγητη. ( ο αγοραστής έχει καταβάλει τη αξία των υλικών το κόστος παροχής υπηρεσιών και τον ΦΠΑ όλων αυτών, τις ασφαλιστικές εισφορές και τις άλλες επιβαρύνσεις προς τρίτους, το εργολαβικό όφελος του κατασκευαστή εργολάβου και ο οικοπεδούχος τίποτε από όλα αυτά με τον ισχυρισμό ότι έδωσε το οικόπεδό του). Τα κτίσματα όμως που πήρε έχουν πολλαπλάσια αξία από την αξία του οικοπέδου του και αυτή η διαφορά αξιών εξακολουθεί να είναι αφορολόγητη όπως επίσης δεν καταβάλει και το 50% του ΦΠΑ.
    ΣΤΑΥΡΟΣ-ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
    απάντηση20
     
     
    ξεπεζέψτε από το καλάμι .! | 23/11/2011 13:46
    Το μέτρο της φορολόγησης ακινήτων είναι κατ΄αρχήν αναλογικό μέτρο, είναι όμως καθολικό και ως εκ τούτου άδικο, ..επί πλέον ο αναγκαστικός τρόπος είσπραξης κάνει φανερό το έλλειμμα ηθικής , που ούτε το καθεστώς έκτακτης ανάγκης δικαιολογεί ! ....στο Πασόκ υπάρχει προϊστορία ως προς την ηθική που διέπει τους νόμους που εφάρμοσαν υπουργοί του , καταστρατηγώντας κάθε έννοια ηθικής αλλά και δικαίου ! ....να σας θυμίσω τον νόμο για τα δήθεν αντικειμενικά τεκμήρια του 1994 , που χαρακτηρίστηκε από το νομικό συμβούλιο , "στα όρια της ανοχής του συντάγματος" ,..επί λέξη, .. λες και το σύνταγμα είναι κοινωνία και χρειάζεται "πεδίον ανοχής" για να εκτονώνεται ! ....ο νόμος επί πλέον όπως ήταν διατυπωμένος , κατοχύρωνε στον υπουργό την αρνησιδικία ! ...καταλόγιζε υπερτριπλάσιο φόρο στο λιανοπωλητή από το χονδρέμπορο,ο οποίος είχε στο γραφείο μονίμως το κανάλι 5, το χρηματιστήριο, τυχαίο?? ...δεν νομίζω ! ...ο νόμος αυτός απετέλεσε "ύβρη", ..κατά της φορολογικής και κοινωνικής ηθικής ! ...συμβαίνει και σε σοσιαλιστικές κυβερνήσεις , με πολιτικά ασήμαντες προσωπικότητες,η καταφυγή στον εξουσιασμό και στην πολιτική αθλιότητα ! ..το χρηματιστήριο δεν με αφορά προσωπικά , ..μιλώ για τον νόμο 2214/1994 κατέστρεψε "ζωές" , ...δεκαπέντε προσφυγές, οι πέντε στο συμβούλιο της επικρατείας απερρίφθησαν , με την αιτιολογία ότι δεν ήμουν σε νοσοκομείο ούτε φυλακισμένος , ..με ανακήρυξαν πλούσιο και μου καταλόγιζαν 1.800.000 φόρο εισοδήματος για κάθε χρόνο επι πέντε χρόνια που δεν μπορούσα να πληρώσω γιατι δεν είχα περιουσία και το πραγματικό μου εισόδημα ήταν 1.750.000 ! ...η αναφορά των "εξουσιαστών" στη λαϊκή εντολή μετετράπη σε "καπηλεία" ...πολλάκις αγνόησαν την ηθική στις αποφάσεις τους, ..συνεχίζεται η ροπή τους προς τα εύκολα ! ...ας συνέλθουν πριν να καταλήξουμε στο συμπέρασμα , ...έξεστι σοσιαληστών ασχημονείν !!
    Ιωνάς
    απάντηση30
     
     
    Μια απο τα ίδια! | 23/11/2011 12:06
    Κυριε Κυριαζή, το όνομα του Σμιθ είναι Ανταμ και οχι Αβραάμ. Ελπιζω η συνταξη ή οι διαχειριστές του Βήματος να διορθώσουν το αυτο το λαθάκι. Για το υπόλοιπο σχόλιο του κου Κυριαζή το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξα είναι : Μια απο τα ίδια. Ο συντάκτης εξαιρεί κατ΄ επιλογή και πρόθεση την ανευθυνότητα του πολίτη ατόμου απέναντι στο κράτος, την φοροδιαφυγή σε επίπεδο διαπροσωπικών συναλλαγών και υπηρεσιών και την έλλειψη σεβασμού σε κάθε δημόσια περιουσία. Κυριε Κυριαζή, Εσείς σαν καθηγητής Οικονομικών Πανεπιστημίου ανήκετε στην σκεπτόμενη Ελίτ της χώρας. Εγω περίμενα απο εσας να βάλετε τον πολίτη προ των ευθυνών του απέναντι στον Δημόσιο βίο, αντι αυτου με μεγάλη μου λύπη διαπιστώνω ότι εσεις επιχειρηματολογειτε και εξοπλίζετε ηθικα την Πλευρά που θέλει ή πιστεύει οτι η Αποστολή του Κράτους ή του Δημοσίου είναι ο ρόλος του φιλευσπλαχνου Πατερα. Εγω θα εβλεπα με μεγαλη μου χαρα να εξηγειτε απο Το Βημα κυριε Κυριαζή στους αναγνωστες - Πολιτες οτι η ζωη σε ενα Κρατος ειναι μια σχεση Δουνει και Λαβειν. Θα περιμενα να δω την απλη εξηγηση στους πολίτες ότι η υπεκφυγη των ατομικών υποχρεωσεων και ευθυνων απέναντι στο Κρατος έχει σαν αποτέλεσμα την οριζοντια φορολογική και δημοσιονομική πολιτική. Άδικη σε πολλές περιπτώσεις μεν αλλα η ευθύνη ξεκινά απο την ατομική ανευθυνότητα. Τετοιο πραγμα που το λένε Ελευθερο Γεύμα δεν υπάρχει. Στο τέλος ο λογαριασμός θα πρέπει να πληρωθεί.
    ekapitalistis
    απάντηση73
     
     
    Η ΑΝΙΘΗΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΕΗ | 23/11/2011 12:04
    Και η ανιθηκότητα συνεχίζεται!!! άνεργοι , νεόπτωχοι και μικρομεσαίοι πληρώνουν το τέλος ακινήτων στη ΔΕΗ ενώ άκουσον άκουσον!!! ΕΞΑΙΡΟΥΝΤΑΙ από το τέλος αυτοί που κατοικούν σε πλουσιοπάροχα νεοκλασικά κτήρια!! Δηλ. για παράδειγμα ο κυρ. Τσοχατζόπουλος και ο κάθε Τσοχατζόπουλος στη βιλάρα του στον πιο ακριβό δρόμο της Αθήνας εξαιρείται ενώ ο κάθε μ... Έλληνας με ένα μικρομεσαίο τσαρδί πληρώνει και θα πληρώνει...και θα πληρώνει...
    aganaktismenos
    απάντηση31