από metereologos.gr
Τετάρτη 23 Μαΐου 2018
 
 

Πανεπιστήμιο χωρίς εμπιστοσύνη

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Oπως πολλές φορές ήδη στο παρελθόν, η συζήτηση για τα πανεπιστήμια που ξεκίνησε στην ελληνική δημόσια σφαίρα είναι σχηματική και προσχηματική: Με το που έσκασε το σχέδιο νόμου ενεργοποιήθηκαν τα αντανακλαστικά για το άσυλο και τα δωρεάν συγγράμματα. Αν το άσυλο ήταν η πεμπτουσία του Πανεπιστημίου, τότε θα ήμασταν η μόνη χώρα στον κόσμο με πανεπιστήμια. Και δικαίως τώρα θα θρηνούσαμε. Επίσης, πολλοί δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν την αντίφαση ανάμεσα στις έννοιες «σύγγραμμα» και «Πανεπιστήμιο», δηλαδή ανάμεσα στην έτοιμη, συσκευασμένη γνώση και στην αναζήτησή της. Αλλά το Πανεπιστήμιο δε χτίζεται απλώς με καταργήσεις.

Οσο ρηχή και αν είναι η δημόσια συζήτηση, το ζήτημα της διοίκησης των πανεπιστημίων δεν θα μπορούσε να της διαφύγει. Στο προσχέδιο νόμου που δημοσιοποίησε το υπουργείο Παιδείας η αμαρτωλή «συνδιοίκηση» των πανεπιστημιακών με τους παραταξιακούς συνδικαλιστές φοιτητές κόβεται με το μαχαίρι. Ωστόσο το υπουργείο έκρινε ότι το «αυτοδιοικούμενο» Πανεπιστήμιο είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να το εμπιστευθεί, έστω κατά πλειονότητα, σε πανεπιστημιακούς εκλεγμένους από τους συναδέλφους τους και τους υποχρεώνει να καλέσουν σε βοήθεια την «κοινωνία»: Στο Συμβούλιο Διοίκησης, που κατ΄ ουσίαν υποκαθιστά τη Σύγκλητο, θα μετέχουν ισάριθμοι επιφανείς εξωπανεπιστημιακοί πολίτες. Τουλάχιστον η επιφάνειά τους δεν ορίζεται από την κατοχή συνδικαλιστικών θώκων, όπως ήθελε παλαιότερα ο Πρωθυπουργός. Θα συνδιοικήσει λοιπόν το Πανεπιστήμιο η «κοινωνία»;

Στην πραγματικότητα, από τη «δημοκρατική» διακυβέρνηση, όπου υποτίθεται ότι όλοι, καθηγητές και φοιτητές, συναποφάσιζαν για όλα, περνάμε στην πρυτανική μονοκρατορία. Ο επιλεγμένος από το Συμβούλιο πρύτανης (καθηγητής της ημεδαπής ή αλλοδαπής) αναλαμβάνει σχεδόν απεριόριστη εξουσία, από τον καταρτισμό των «προγραμματικών συμβάσεων» με το κράτος ως τη διάθεση των πιστώσεων, περνώντας από την κατανομή των θέσεων καθηγητών του ιδρύματος. Ενα σκαλί πιο κάτω θα στέκονται οι πανίσχυροι, διορισμένοι επίσης από το Συμβούλιο, κοσμήτορες. Γενικά, στη «νέα εποχή» εκείνοι που αποφασίζουν διαχωρίζονται δραστικά από εκείνους που εκτελούν. Και τίθεται το ερώτημα αν, πια, αυτό είναι Πανεπιστήμιο, όπως το γνωρίσαμε στην ως τώρα παράδοση του δυτικού κόσμου. Μάλλον ο έλληνας νομοθέτης σπεύδει να τοποθετηθεί στο άκρο των τάσεων που διαλύουν, αντί να θεραπεύσουν, τις συλλογικότητες του δημόσιου χώρου, εν προκειμένω εκείνου που ονομάζεται ακόμη «Πανεπιστήμιο».

Πράγματι, το ελληνικό Πανεπιστήμιο θα γίνει αγνώριστο: Κατ΄ απόλυτη πρωτοτυπία, στον δυτικό τουλάχιστον κόσμο, δεν θα έχει πλέον τμήματα, παρά μόνο σχολές. Οι συντάκτες του νομοσχεδίου φαίνεται ότι πέρασαν μια περίοδο νοηματικής σύγχυσης ανάμεσα στις έννοιες «τμήμα» και «πρόγραμμα σπουδών», δηλαδή ανάμεσα στον δράστη και στη δραστηριότητα. Αλλά αντί να ξεκαθαρίσουν στο μυαλό τους το προφανές, επέλεξαν να καταργήσουν τα τμήματα και όπου προηγουμένως έγραφαν «τμήμα» έβαλαν «πρόγραμμα σπουδών». Το αποτέλεσμα είναι μνημειώδεις διατυπώσεις, όπως η ακόλουθη, σύμφωνα με την οποία ειδική επιτροπή «καταρτίζει το πρόγραμμα σπουδών, ύστερα από σύμφωνη γνώμη της συνέλευσης του οικείου προγράμματος σπουδών, εφόσον δεν πρόκειται για νέο πρόγραμμα σπουδών». Εφεξής ένας χυλός «ομάδων διδασκόντων» θα συγκροτεί περιστασιακά προγράμματα κατά παραγγελία των ιεραρχικώς ανωτέρων τους.

Από την άλλη πλευρά ωστόσο οι δομές πολλαπλασιάζονται, με τον αληθινά «πρωτόγνωρο» αποχωρισμό των φορέων οργάνωσης προπτυχιακών και μεταπτυχιακών σπουδών: Αλλες σχολές για το ένα, άλλες για το άλλο. Ακολουθώντας τον νόμο θα καταλήξουμε, για παράδειγμα, σε δύο φιλοσοφικές σχολές ανά πανεπιστήμιο, προπτυχιακή και μεταπτυχιακή. Εναλλακτικά, όλα τα μεταπτυχιακά προγράμματα του ιδρύματος θα τσουβαλιαστούν σε μία ενιαία μεταπτυχιακή σχολή.

Το νομοσχέδιο αντικαθιστά τις παλαιές αγκυλώσεις με νέες. Ωστόσο ο προβλεπόμενος οργανισμός που θα αποκτήσει κάθε πανεπιστήμιο αρχικά προοριζόταν να αποτελέσει το εργαλείο για την αυτορρύθμισή του και τη διαμόρφωση της διακριτής του ταυτότητας, σ΄ ένα γόνιμο περιβάλλον πολυτυπίας. Ο πειρασμός όμως της κεντρικής κρατικής γραφειοκρατίας αποδείχθηκε ισχυρότερος, με πολλές λεπτομερείς, άκαμπτες και ισοπεδωτικές ρυθμίσεις σ΄ ένα μακροσκελέστατο σχέδιο νόμου. Πώς θα αυτενεργήσουν εκείνοι που δεν εμπιστεύεσαι για να το κάνουν; Και πάλι, ο οργανισμός θα καταρτισθεί από μόνο τον πρύτανη.

Στο γράμμα του νόμου χάνονται οι αναιμικές και αόριστες πρόνοιες για «Κέντρα Αριστείας» και επιπλέει μόνο η δυνατότητα συνεργασίας με ερευνητικά κέντρα και πρόσκλησης επισκεπτών καθηγητών. Τελικά, η έμμονη ιδέα του Πανεπιστημίου ως εξεταστικού κέντρου επιζεί και ενισχύεται: Οσοι φοιτητές αποτυγχάνουν κατ΄ επανάληψη θα καταφεύγουν σε εξεταστικές επιτροπές από τις οποίες αποκλείεται ο καθηγητής τους. Στο τέλος, θα παίρνουν το πτυχίο με το ζόρι, βελτιώνοντας την αναλογία αποφοιτούντων προς εισαγομένους, που θα αποτελεί ένα από τα πρώτα κριτήρια κρατικής χρηματοδότησης του Πανεπιστημίου.

Ισως όμως τα πράγματα να μην είναι τόσο ζοφερά. Ισως μάλιστα να μην υπάρχει καν σχέδιο νόμου. Διότι από το προσχέδιο που έγινε γνωστό αφαιρέθηκαν όλες οι μεταβατικές διατάξεις που είχαν δει το φως της δημοσιότητας σε μια λίγο προγενέστερη «διαρροή». Είναι σαν να ζούμε στον πλανήτη Γη, να περιγράφουμε τη ζωή στον Αρη και να μη λέμε πώς θα ταξιδέψουμε και πώς θα εγκατασταθούμε στον άλλον πλανήτη. Το κείμενο της διαρροής ήταν ωστόσο πολύ συγκεκριμένο: Πανεπιστημιακός «Καλλικράτης» με συνοπτικές διαδικασίες και, προβλέποντας ότι οι σημερινές πανεπιστημιακές αρχές δεν θα συνεργήσουν στην αυτοκατάργησή τους, διορισμός από το υπουργείο «διακεκριμένων επιστημόνων» αγνώστων λοιπών προδιαγραφών για να οδηγήσουν το ελληνικό Πανεπιστήμιο στη νέα εποχή. Αλλά και αυτό το σενάριο βρίσκεται στον αέρα. Μήπως όμως δεν συμβαίνει το ίδιο με τη χώρα ολόκληρη;

Ο κ. Αλέξης Καλοκαιρινός είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης, επισκέπτης καθηγητής στη Freie Universit t Βerlin.



ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Γνώμες περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (10)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    Ένα χρονικό ακαδημαϊκής απαξίωσης | 12/07/2011 21:27
    www.delaxo.net/cv/EMP/brief.htm
    ΘΝΣ
    απάντηση00
     
     
    Το μοντέλο οργάνωσης του πανεπιστημιου που σας φιλοξενεί | 11/07/2011 16:30
    Προτείνω στον k. Καλοκαιρινό, μια που είναι στο FUB, να μελετήσει την οργάνωση του εν λόγω πανεπιστημιου: http://www.fu-berlin.de/en/universitaet/organisation/gremien/index.html Η οργάνωση αυτή είναι συνήθης στα γερμανικά πανεπιστήμια.
    Van Sand
    απάντηση32
     
     
    Επισήμανση | 10/07/2011 23:26
    Τα πανεπιστήμια πρέπει να κατευθύνονται από τους άριστους και όχι από τις δημοκρατικές διαδικασίες, οι οποίες στη χώρα μας αποδείχτηκαν τελείως αντι-δημοκρατικές. Όταν λέμε άριστοι, εννοούμε δημοσιευμένο επιστημονικό έργο, αποδείξεις διοικητικής επάρκειας, αξιοπρεπής δημόσια συμπεριφορά, κομματική αποστασιοποίηση, διεθνής καριέρα, αναγνώριση επιφανών ομοτέχνων κλπ. Δηλαδή το αντίθετο από αυτό που γίνεται σήμερα.
    Νικήτας
    απάντηση104
     
     
    Γιατί τόση υποκρισία; | 10/07/2011 20:52
    Κύριε Καλοκαιρινέ, γιατί θεωρείτε τόσο μεμπτό το γεγονός ότι θα μπουν στη διοίκηση του πανεπιστημίου εξω-πανεπιστημιακοί άνθρωποι και ότι θα έχουν κατ' εσάς δικτατορικές αρμοδιότητες; Τόσα χρόνια που διοικούσατε μόνο εσείς (οι θεσμικά...αμόλυντοι) σε συνεργασία με τους φοιτητοπατέρες τι προκοπή είδε το πανεπιστήμιο; Για τον τρόπο που εκλέγατε και εκλέγεστο ως τώρα όλοι οι πανεπιστημιακοί δεν σας είδα να κάνετε κάποιο σχόλιο. Έχοντας ως παράδειγμα προς αποφυγή αυτό που συμβαίνει επί χρόνια στην ιατρική σχολή και τον τρόπο που εκλέγονται οι γιοί, κόρες, γαμπροί και λοιποί κολλητοί δεν νομίζω ότι σας έχει μείνει αρκετό ηθικό περίσσευμα για να υποστηρίζετε αυτά για τα οποία διατείνεστε. Πέρα από την γερμανική σας εμπειρία ρίξτε μια ματιά και στο αμερικάνικο μοντέλλο διοίκησης όπου ο Dean διοικεί και ελέγχει την επάρκεια των υπεύθυνων των τμημάτων και λογοδοτεί και αυτός μόνο στο board of trustees στο οποίο μετέχουν κυρίως αυτοί που αργότερα θα διαχειριστούν τις τύχες του παραγόμενου προϊόντος (οι απόφοιτοι), οι μισητοί κατά άλλους επιφανείς κοινωνικά και οικονομικά της πόλης που εδράζεται το πανεπιστήμιο. Ευχαριστώ.
    Φίλιππος
    απάντηση104
     
     
    περι διαλογου ... | 10/07/2011 15:58
    Επι μια εβδομαδα εχω 'χασει΄χρονο διαβαζοντας τισ διαφορες αποψεις για το "νεο νομο" (ελπιζω να τις διαβαζει και καποιος στο υπουργειο). Κειμενα σαν το παραπανω θετουν πραγματικα προβλήματα του νόμου, που πραγματι, συμφωνώ, χρειάζονται προσοχή. Δεν θα έπρεπε να γινεται αυτος ακριβώς ο διάλογος τόσο καιρό με τούς πρυτάνεις? ΄Η έγινε και αγνοήθηκε? Γιατί οι πρυτάνεις δεν θέτουνε απλά και κατανοητά αυτά τα συγκεκριμένα θέματα? Εγω απο τον κ. Καλοκαιρινό κατάλαβα οτι χρειαζεται προσοχη στο θεμα της καταργησης των "τμημάτων", στις (υπερ)εξουσίες πρυτάνεων και και κοσμητώρων, και στην σχεση προ- και μετα- πτυχιακών. Ας συζητηθουνε λοιπόν αυτά. Ας ειπωθει καθρα οτι χρειαζεται μεταρυθμιση, οτι ο νομος ειναι στον σωστο δρομο, αλλα εχει σοβαρά λάθη τα οποία μπορουν να βελτιωθούν και ισως να εξαλειφθουν. Αυτό λενε πολλοί Πανεπιστημιακοί αλλα και αντιπολιτευση. Αντιθετα, οι συνδικαλιστικοι "εκπροσωποι" των καθηγητών, θορυβουν χωρις νοημα ...
    Αββαδων
    απάντηση150
     
     
    Ντροπή | 10/07/2011 15:24
    Πού ζέις, ανθρωπέ μου; Το Χάρβαρντ και το Γέιλ διοικούνται όπως προτείνει ο νέος νόμος. Kαι είναι ο τρόπος της διοικήσεώς τους που τα έκανε αυτό που είναι. Το πρόβλημα δεν είνει ο νόμος, Το πρόβλημα εισαι ΕΣΥ και οι ΣΥΝΑΔΕΛΦΟΙ ΣΟΥ με τα ίδια συντχνιακά μυαλά. Ντροπή σας! Απελευθερώστε τον πανέξυπνο ελληνικό λαό από τα δεσμά της αμάθειας. Έλεος!!!!!!!!!!!!!!!!
    Ελλην
    απάντηση7920
     
     
     
    Σοβαρά; | 10/07/2011 13:56
    Γράφει ο κ. Καλοκαιρινός: «Κατ΄ απόλυτη πρωτοτυπία, στον δυτικό τουλάχιστον κόσμο, δεν θα έχει πλέον τμήματα, παρά μόνο σχολές [το ελληνικό πανεπιστήμιο]» Πολλά πανεπιστήμια του δυτικού κόσμου δεν έχουν τμήματα παρά μόνο σχολές. Εξυπηρετεί κάτι η συγκεκριμένη παραπληροφόρηση που προσφέρει ο κ. Καλοκαιρινός παραπάνω; Διότι ως καθηγητής πανεπιστημίου έχει την ικανότητα, δυνατότητα, και ευθύνη να εξακριβώσει πρώτα τα δεδομένα που χρησιμοποιεί στην επιχειρηματολογία του.
    λ:ηρ
    απάντηση1812
    Απαντήσεις  1 | Εμφάνιση όλων
     
     
    Τα πράγματα είναι πολύ πιο ζοφερά... | 10/07/2011 09:11
    κε Καλοκαιρινέ - όπως και όλα γύρω μας. Όσο για τις αλλαγές στα πανεπιστήμια, δείτε και την κατάντια στις άλλες βαθμίδες της εκπαίδευσης. Οδοστρωτήρας παντού...
    ea
    απάντηση312
     
     
    Τα Ελληνικά Πανεπιστήμια | 10/07/2011 08:44
    Ένας δημοκρατικός νόμος όμως δεν λειτουργεί από μόνος του αν δεν λειτουργούν γενικότερα οι δημοκρατικοί θεσμοί μιας χώρας και δεν είναι δυνατόν να κτίσεις καινούργιες ιδέες στα συντρίμμια των παλαιών. Η ιστορία έχει πάμπολλα τέτοια παραδείγματα, όπως της Σοβιετικής Επανάστασης. Το καινούργιο έχει τις ρίζες του μέσα στο παλιό, και είναι δυνατόν ή να το ενσωματώσει δημιουργικά, ή να το αφομοιώσει ακριβώς γιατί είναι πολύ δύσκολο να υπερβούμε εντελώς την εμπειρία που μας έθρεψε. Γιατί ο μετασχηματισμός των νοοτροπιών δεν επιτυγχάνεται μέσα από μία συνοπτική, μονόδρομη, αυτόματη και γραμμική διαδικασία, όπως επιχειρείται μέσα τις αψυχολόγητες και αστήρικτες επιστημονικά «μεταρρυθμίσεις» Η εκπαιδευτική «μεταρρύθμιση» είναι ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο και θλιβερό ελληνικό «προνόμιο». Περισσότερα: http://www.adraptis.com/araptis/node/944
    Αριστοτέλης Ράπτης
    απάντηση46