Στην πρωτόγνωρη δίνη που εδώ και τρεις εβδομάδες δημιουργεί ο πόλεμος – συμπαρασύροντας στο χάος εν συνόλω τον Περσικό Κόλπο – δοκιμάζονται οι στρατηγικές σχέσεις της Ελλάδας με τα ισχυρά αραβικά κράτη. Από την πρώτη στιγμή της μη αναμενόμενης ιρανικής αντεπίθεσης, κυρίως κατά των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Σαουδικής Αραβίας και του Κατάρ, η Αθήνα εξέφρασε διπλωματικά αλλά και εμπράκτως την αλληλεγγύη της στους αμυνόμενους εταίρους της, αναλύοντας παραλλήλως όλα τα δυνητικά σενάρια αναφορικά με το μελλοντικό status quo της ευρύτερης περιοχής.
Κι αυτό διότι η ελληνική κυβέρνηση, εδώ και τουλάχιστον έξι χρόνια, έχει επενδύσει στην εμβάθυνση των σχέσεών της με τις χώρες του Κόλπου, σε μια προσπάθεια αφενός να διευρύνει το διπλωματικό αποτύπωμά της στο κομβικό σταυροδρόμι μεταξύ Ανατολής και Δύσης – εξισορροπώντας μέρος της τουρκικής παρουσίας – και αφετέρου να προσελκύσει οικονομικά κεφάλαια, αλλά και να συμμετέχει στη διάνοιξη νέων εμπορικών και ενεργειακών οδών ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Και μπορεί η νέα περιφερειακή σύρραξη να υποκρύπτει ευκαιρίες ενίσχυσης των διμερών σχέσεων, στην εν λόγω συγκυρία όμως η καινοφανής για τους Αραβες πολεμική εμπλοκή προκαλεί σειρά αμφιβολιών περί των πιθανών επιπτώσεων στις εν εξελίξει συνέργειες.
Η ενεργοποίηση των Patriot
«Σήμερα επιβεβαιώνεται η ορθότητα της αποστολής των Patriot στη Σαουδική Αραβία, μια επιλογή διά της οποίας, αν μη τι άλλο, αποδείχθηκε ότι η Ελλάδα δεν μένει στα λόγια, αλλά παρέχει συγκροτημένα ασφάλεια στους εταίρους της» λέει στο «Βήμα» κυβερνητικό στέλεχος, με αφορμή την κατάρριψη των δύο ιρανικών πυραύλων από την ελληνική συστοιχία τα ξημερώματα της περασμένης Πέμπτης. Μια κίνηση η οποία χαρακτηρίστηκε «ιστορική» από τον αμερικανό πρέσβη στο ΝΑΤΟ Μάθιου Γουίτακερ.
Αθήνα και Ριάντ συνδέονται με σχέση στρατηγικής και στρατιωτικής συνεργασίας – τον Ιανουάριο του 2025 συνεδρίασε μάλιστα στην Αλ Ούλα το πρώτο Ανώτατο Συμβούλιο – ενώ η πυροβολαρχία των Patriot, ανεπτυγμένη ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2021, προστατεύει καίριες ενεργειακές υποδομές στις δυτικές ακτές της χώρας. Εν μέσω της κλιμάκωσης των ιρανικών επιθέσεων εναντίον κοιτασμάτων και διυλιστηρίων στα κράτη του Κόλπου, ανώτερη διπλωματική πηγή επισημαίνει – δείχνοντας ουσιαστικά και προς το μέλλον – ότι «η Σαουδική Αραβία, αλλά και τα περισσότερα από τα κράτη του Κόλπου, εκτιμούν ιδιαιτέρως τέτοιου είδους κινήσεις και δεν είναι αγνώμονες, τιμούν τις συνεργασίες τους».
Στην Αθήνα δεν κρύβουν ότι αυτό που διεκδικούν από τους σαουδάραβες συμμάχους είναι η τοποθέτηση επενδύσεων επί ελληνικού εδάφους. Πρέπει βεβαίως να υπενθυμιστεί ότι μία εκ των αιτιών του ελληνικού ανοίγματος στον Κόλπο ήταν η κατά το δυνατόν ανάσχεση της τουρκικής επιρροής σε μια περιοχή με ειδικό γεωπολιτικό ενδιαφέρον και εξαιρετικές προοπτικές οικονομικής συνεργασίας. Η Αγκυρα, άλλωστε, συνδέεται στενότατα με το Κατάρ – ο εμίρης Αλ Θάνι έχει στηρίξει επανειλημμένως την τουρκική οικονομία, ενώ οι δύο πλευρές συνεργάζονται εντατικά και στην άμυνα –, με την Ντόχα βεβαίως να έχει συμφωνήσει εσχάτως στην παραχώρηση 12 μεταχειρισμένων Eurofighter στην τουρκική αεροπορία (άλλα 12 προτίθεται να δώσει το Ομάν).
Μάλιστα, λίγο πριν Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ επιτεθούν κατά του Ιράν, και με αφορμή τις νέες ισορροπίες που δημιουργήθηκαν στη Μέση Ανατολή μετά την ισοπέδωση της Γάζας, ένα νέο δίπολο βρισκόταν υπό διαμόρφωση στην περιοχή: Από τη μία πλευρά Τουρκία – Σαουδική Αραβία – Πακιστάν, οι οποίες συζητούν την υπογραφή συμφώνου στρατιωτικής συνεργασίας, και από την άλλη Ισραήλ – Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – Ινδία, με την Ελλάδα να τηρεί εκ των πραγμάτων μια λεπτή ισορροπία, διαθέτοντας όμως εκατέρωθεν στενούς δεσμούς. Πάντως, στα μέσα της περασμένης εβδομάδας ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν πραγματοποίησε περιοδεία στον Κόλπο, συνομιλώντας μεταξύ άλλων με τον ηγέτη του Κατάρ και τον ομόλογό του της Σαουδικής Αραβίας.
Αμυνα και επενδύσεις
«Μπορεί το Κατάρ να χρηματοδοτεί την Τουρκία, αλλά στη χώρα υπάρχουν σταθερά τοποθετημένα κρατικά κεφάλαια προς επένδυση που μεταξύ άλλων αφορούν και την Ελλάδα» λέει στο «Βήμα» παλαιός διπλωμάτης που γνωρίζει άριστα τη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με επιβεβαιωμένες πληροφορίες, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης σχεδιάζει, αμέσως μόλις επιτευχθεί η πολυπόθητη αποκλιμάκωση, να ταξιδέψει εκ νέου σε σειρά αραβικών χωρών, προκειμένου να επιβεβαιωθεί το επίπεδο των διμερών σχέσεων, στον απόηχο πλέον της έμπρακτης ελληνικής παροχής αντιπυραυλικής προστασίας στη Σαουδική Αραβία. Κίνηση που, εν όψει των επερχόμενων αλλαγών στο γεωπολιτικό ισοζύγιο της Μέσης Ανατολής, μεγεθύνει την εμπιστοσύνη που απολαμβάνει η Αθήνα στον Περσικό Κόλπο.
Επιπλέον, η Ελλάδα έχει υπογράψει ήδη από το 2020 αμυντική συμφωνία με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, συμπεριλαμβανομένης μάλιστα ρήτρας συνδρομής σε περίπτωση εξωτερικής επίθεσης. Επρόκειτο τότε για μια ιστορική κίνηση – στα ίδια πρότυπα ακολούθησε και η συμφωνία με τη Γαλλία – σήμερα, όμως, στην Αθήνα καταγράφεται προβληματισμός καθώς τα Εμιράτα πλήττονται όλο και περισσότερο από το Ιράν και ουδείς μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο να απαιτηθεί ενεργοποίηση της ρήτρας. Είναι ενδεικτικό ότι αρμόδιες πηγές αποφεύγουν προς το παρόν να διευκρινίσουν ποια θα είναι η απάντηση της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία πάντως δεσμεύεται, εφόσον ζητηθεί, να παρέχει στρατιωτική βοήθεια.
Προς το παρόν τα Εμιράτα καλούνται να αντιμετωπίσουν τη σχεδόν ολοκληρωτική διάρρηξη της εικόνας της χώρας ως ενός εκ των πλέον ασφαλών επενδυτικών προορισμών παγκοσμίως, με τις απώλειες που καταγράφονται έως σήμερα να κλονίζουν επιπλέον τους τομείς του τουρισμού, του real estate και των αεροπορικών διασυνδέσεων. Σύμφωνα, πάντως, με αισιόδοξους έλληνες παρατηρητές, τα αραβικά επενδυτικά κεφάλαια θα συνεχίσουν να κινούνται αμέσως μετά τον πόλεμο, ενώ τόσο η Σαουδική Αραβία όσο και τα Εμιράτα θα διατηρήσουν σε άριστο επίπεδο τις σχέσεις τους με την Ελλάδα, την οποία βλέπουν εκτός των άλλων και ως οικονομική, εμπορική και ενεργειακή πύλη προς την Ευρωπαϊκή Ενωση, αλλά και γεωπολιτική διέξοδο στην Ανατολική Μεσόγειο.
Φόβοι, βεβαίως, καταγράφονται και στην Αθήνα ως προς το ενδεχόμενο μακροημέρευσης της κρίσης, σε χαμηλή ένταση, αλλά με τα αραβικά κράτη ως διακεκαυμένη ζώνη ιρανικών αντιποίνων. Σε τέτοια περίπτωση, δηλαδή ήπιας αλλά διαρκούς αναταραχής, τίθενται εν αμφιβόλω οι προτεραιότητες, άρα και το επίπεδο των επιμέρους διμερών σχέσεων.
Στο βάθος η υλοποίηση του διαδρόμου IMEC
Στην ελληνική πρωτεύουσα γνωρίζουν ότι οι εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου επηρεάζουν το παγκόσμιο γίγνεσθαι στους κομβικούς τομείς των επενδύσεων, του εμπορίου, της ενέργειας, άρα και της διπλωματίας. Εξ ου και οι προσπάθειες της πρώτης διοίκησης Τραμπ επικεντρώθηκαν στην ειρήνευση της Μέσης Ανατολής διά των περίφημων Συμφωνιών του Αβραάμ που υπογράφθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με τη σύγκλιση μεταξύ του Τελ Αβίβ και της Σαουδικής Αραβίας να ανακόπτεται μετά το τρομοκρατικό χτύπημα της Χαμάς και τον Πόλεμο της Γάζας.
Παρότι τώρα μοιάζει αρκετά μακρινό, η Αθήνα έχει επενδύσει στη συμμετοχή της στον IMEC (διασυνδετήρια οδός από την Ινδία στη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη), για την υλοποίηση του οποίου ουσιαστικά απαιτείται ειρήνευση στη Μέση Ανατολή και επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ. Σύμφωνα με το σκεπτικό της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Εξωτερικών η Ελλάδα δύναται να λειτουργήσει ως γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα στον αραβικό κόσμο και το Ισραήλ, αλλά και να εκμεταλλευθεί το γεγονός της άριστης επικοινωνίας του Λευκού Οίκου με τους ισχυρούς παίκτες του Κόλπου. Στο ίδιο πλαίσιο τοποθετείται και η πρόθεση της χώρας να συμμετέχει ενεργά στην επόμενη μέρα της Γάζας. Προς ώρας όμως όλα θα καθοριστούν απ’ την εξέλιξη του πολέμου στο Ιράν.
