Η Ρούλα Πατεράκη για τη Λούλα Αναγνωστάκη: Γοητευτική, ουσιαστική, ένα κρύσταλλο όλο ρωγμές

Η Ρούλα Πατεράκη τρέφει βαθιά αγάπη και θαυμασμό στη Λούλα Αναγνωστάκη και το έργο της. Με αποσκευές τόσο την προσωπική της σχέση με την ελληνίδα συγγραφέα όσο και με τα θεατρικά της, ταξιδεύει στον γαλαξία της. Με όχημα το «Ουρανός κατακόκκινος» η σκηνοθέτρια-ηθοποιός μπολιάζει την παράσταση και με άλλα έργα της Αναγνωστάκη, όπου συνυπάρχουν φανταστικές και πραγματικές ηρωίδες, κυρίως γυναίκες.

Επιστρέφετε στη Λούλα Αναγνωστάκη με αυτό το έργο. Γιατί;

«Τα Αθηναϊκά Θέατρα μου ζήτησαν να κάνω μια παράσταση. Εγώ ήθελα τη “Συναναστροφή” της Λούλας, γιατί την είχα δουλέψει. Ηταν με οκτώ ηθοποιούς. Αλλά επειδή οι δικοί μου ηθοποιοί δεν είναι διάσημοι από την τηλεόραση, ήταν ρίσκο. Οπότε μου είπαν ότι θέλουν να παίξω και να σκηνοθετήσω εγώ. Πήρα τα δικαιώματα από τον Θανάση Χειμωνά για τον “Ουρανό κατακόκκινο”, αλλά δεν έμεινα εκεί. Είχα κάνει στο Φεστιβάλ Αθηνών το 2018 τη διπλή παράσταση “Εργοτάξιο Λούλα Αναγνωστάκη: Λευκή και Κόκκινη” και την ήξερα καλά. Αμα διαβάσεις την “Παρέλαση” που είναι το πρώτο της έργο και το “Σε εσάς που με ακούτε”, που είναι το τελευταίο, είναι το ίδιο. Η γραφή της δεν έχει εξελιχθεί. Είναι ένα αυθόρμητο ταλέντο. Πιθανόν, η μεγαλύτερη συγγραφέας μεταπολεμικά στην Ελλάδα. Γιατί εμπεριέχει και το πολιτικό θέατρο, αλλά με μια κατάσταση ενδότερης ειρωνείας όσον αφορά ακόμα και τον χώρο της Αριστεράς. Η ίδια είναι περισσότερο αναρχική από ό,τι είναι ταξινομημένη – δεν μπαίνει σε στρατόπεδα. Ηταν άνθρωπος που λάτρευε την τηλεόραση. Τα θέματά της τα άρπαζε από την τηλεόραση. Εχει πολύ ωραίους γυναικείους χαρακτήρες – όλοι ίδιοι. Εγώ παίζω τη Σοφία Αποστόλου, που μάλλον τη σκιαγραφεί. Αυτό το όνομα, Σοφία, το έχει και στο πρώτο έργο και στο τελευταίο – νεαρές και στα δύο. Στο προτελευταίο, που είναι ο “Ουρανός”, πάλι Σοφία ονομάζεται, αλλά μεγαλύτερης ηλικίας».

Ποια είναι αυτή η ηρωίδα;

«Είναι μια γυναίκα με τον άνδρα της, ο οποίος είναι κομμουνιστής και πολύ γοητευτικός – ο Χρηστάκης. Στο έργο πεθαίνει 40 χρόνων. Εχει κι έναν γιο, παραβατικό, τον Γιαννάκη. Εκείνη είναι καθηγήτρια γαλλικής, μορφωμένη, φινετσάτη, σικ και αλκοολική. Στη δική μου παράσταση μπαίνουν άλλα επτά έργα της Λούλας. Λέει συχνά η ηρωίδα “βλέπω τηλεόραση και πηγαίνω στο θέατρο καμιά φορά” και με αυτή την ευκαιρία αναφέρεται σε έργα και ηθοποιούς που είδε – και παίζει λίγο από αυτά. Μετά επιστρέφει στον γιο της, ύστερα πάει σε άλλο έργο – όλα Αναγνωστάκη. Ωσπου να τελειώσει η παράσταση, είναι σκνίπα από το μεθύσι. Στο παραλήρημά της μιλάει για έλληνες διάσημους ηθοποιούς (Τζένη Καρέζη, Μάγια Λυμπεροπούλου, Βέρα Ζαβιτσιάνου, Αλεξάνδρα Λαδικού, Ρένη Πιττακή, Στράτο Τζώρτζογλου) και ιδιαίτερα για τον Κουν. Γιατί τη Λούλα την έφτιαξε ο Κουν. Και η Λούλα είχε μανία με τον Κουν και ο Κουν με τη Λούλα. Οπότε είναι και τοπογραφία του θεάτρου. Και μέσα σε όλο αυτό η Σοφία Αποστόλου ζει απέναντι από τον Κορυδαλλό περιμένοντας να αποφυλακιστεί ο γιος της και να του πάρει μια Mercedes – πουλάει σπίτι για να πάρει αυτοκίνητο».

Κάπου συναντάμε και τον αδελφό της, τον ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη;

«Ισως. Την αυστηρότητα του κομμουνιστή Μανόλη».

Τι κοινά έχετε με τη Σοφία Αποστόλου;

«Μου ταιριάζει. Προσπαθώ να ταυτιστώ με τον ρόλο. Είναι ένα έργο που πρέπει να ενσαρκώσεις αυτή τη γυναίκα. Και με χαροποιεί γιατί μπορώ και θυμάμαι, ευτυχώς, έναν λόγο που είναι πολύ καθημερινός και δεν θα μπορούσε εύκολα να τον μάθει ένας άνθρωπος στην ηλικία μου. Γιατί δεν είναι τυπικός ορθόδοξος θεατρικός λόγος. Είναι όπως μιλάμε τώρα – αύριο μπορεί να πούμε τα ίδια με άλλα λόγια. Στη Λούλα κάθε λέξη έχει αφάνταστη σημασία. Και αυτό το έργο είναι από τη Λούλα για τη Λούλα. Ολο είναι φτιαγμένο με υλικά της – προσθέτω κάποιους συνδέσμους. Ως εκεί. Είναι η πρώτη φορά που μελέτησα κάτι μόνη μου χωρίς τη συμμετοχή άλλων και τα ψιλοκατάφερα. Ισως επειδή έκανα εγώ τη σύνθεση των κειμένων. Η ιδέα είναι δική μου: Η ίδια η Λούλα, incognito Σοφία Αποστόλου, πηγαίνει και βλέπει έργα τα οποία ξεχνάει ότι έγραψε η ίδια. Εχει και χιούμορ η παράσταση».

Γνωριζόσασταν με την Αναγνωστάκη;

«Με τη Λούλα μας συνέδεαν πολλά – δεν είναι της παρούσης. Οπως και με τον Γιώργο (Χειμωνά) γνωριζόμασταν».

Ποια είναι κυρίως η θεματολογία της;

«Την τραβάει ο πόλεμος, η παρανομία. Εποχές ανάμεικτες. Αλλά φαίνεται ότι έχει περάσει το Παρίσι από πάνω της, ότι έχει περπατήσει στο μπουλβάρ, έχει κάτσει στο καφέ – είναι Ευρωπαία. Δεν είναι καθαρά πολιτικός συγγραφέας, είναι περίεργη, ιδιαίτερη. Τα έργα της τώρα είναι πιο κοντά μας από την εποχή που τα έγραψε, γιατί και η εποχή μας ανάμεικτη είναι».

Τη χαρακτηρίζει μια ασαφής γοητεία, θα έλεγα;

«Ναι. Ολα υπάρχουν μέσα στα έργα της, παράλληλα με το “Εδώ είναι Βαλκάνια, δεν είναι παίξε γέλασε”. Η παιδεία της ήταν έτσι, μια κοσμοπολίτισσα συγγραφέας και ντόπια, Θεσσαλονικιά περισσότερο από Αθηναία. Ζούσε κλεισμένη, με τα μαύρα της γυαλιά, σαν σε έναν φανταστικό, πλασματικό κόσμο, έναν κόσμο που κατέγραφε αλλά και κρυβόταν από πίσω του. Οσο περνούν τα χρόνια επιβεβαιώνω ότι ήταν μια συγγραφέας αδιευκρίνιστη, απροσδιόριστη, με μια ασάφεια που την κάνει όχι απλώς γοητευτική, αλλά ουσιαστική. Είναι όλο ρωγμές, σαν ένα κρύσταλλο χαραγμένο, που κάνει αντανακλάσεις, αντικατοπτρισμούς. Είναι μεγάλη. Νιώθω πολύ καλά μαζί της. Θα ήθελα να κάνω και τη “Συναναστροφή” της, δεν έχει πολυπαιχθεί. Ολα της τα έργα είναι ξεχωριστά».

Και με πολλές γυναίκες…

«Ναι. Πιστεύω και εγώ στις γυναίκες, είμαστε πιο ανοικτές. Οι άνδρες είναι πιο υστερικοί. Εμείς έχουμε γεννήσει, το λέω και το εννοώ. Οταν γεννήσουμε ανοίγει ένας ορίζοντας που σε πάει στην άβυσσο. Κι εκεί γνωρίζεις πράγματα – και καταστρέφεσαι. Γι’ αυτό και πολλές γυναίκες μετά τις γέννες δεν ακολουθούν καριέρες, δεν μπορούν να συμβιβάσουν εύκολα τα πράγματα. Οι άνδρες είναι πιο μονοδιάστατοι σαν οργανισμοί, πιο προγραμματισμένοι. Οργανικά νομίζω ότι οι γυναίκες είναι πολύπλευρες. Γι’ αυτό ή μπορούν να πετύχουν πολλά ή να καταβαραθρωθούν. Πιστεύω πολύ στη φύση εγώ. Υπάρχουν καλλιτέχνες που, αν δεν έχουν παιδιά, θεωρούν παιδί τους το έργο τους. Αλλά το έργο σου δεν είναι το παιδί σου και το παιδί σου δεν είναι έργο σου».

Εχετε πάντα όρεξη για δουλειά, για θέατρο;

«Εχω μεγάλη ανάγκη να δουλέψω. Από αυτό ζω. Εκανα αίτηση στο “Ολη η Ελλάδα ένας πολιτισμός”, αλλά με απέρριψαν για 3η φορά. Και είμαι πολύ δυσαρεστημένη. Είχα πάρει στην αρχή, δύο φορές, αλλά μετά όχι. Θα ήθελα να ξέρω το γιατί. Καλύτερα να μου πουν ότι δεν πρόκειται να ξαναπάρω ποτέ, οπότε και να μην ξανακάνω αίτηση».