Ο Εδουάρδο Γκαλεάνο (1940-2015) ήταν από τις χαρακτηριστικότερες και τις πιο αγαπητές μορφές της σύγχρονης λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας που με τα βιβλία του μας έδωσε ένα πολιτικό και πολιτισμικό πανόραμα της ηπείρου σε κείμενα σύντομα, αλλά εξαιρετικής γλωσσικής ακρίβειας και περιεκτικότητας, που συνθέτουν μια εικόνα του ισπανόφωνου – και όχι μόνον – κόσμου από την εποχή των κονκισταδόρων ως τις αρχές του 21ου αιώνα. Το μείζον επίτευγμά του είναι ασφαλώς το τρίτομο Μνήμη της φωτιάς, έργο πλέον κλασικό, το οποίο εξακολουθεί να διαβάζεται με αμείωτο ενδιαφέρον από εκατομμύρια αναγνώστες.
Οι εκδόσεις Μεταίχμιο έχουν προγραμματίσει την έκδοση δεκατεσσάρων βιβλίων του Εδουάρδο Γκαλεάνο. Τα δεκατρία που κυκλοφόρησαν ως το 2015 (έτος του θανάτου του) κι ένα ακόμη που εκδόθηκε τον επόμενο χρόνο.
Το δημοφιλέστερο άθλημα
Ενα από τα πιο ερεθιστικά βιβλία του Γκαλεάνο είναι ασφαλώς Το ποδόσφαιρο στη σκιά και στο φως που αρχίζει να το διαβάζει κανείς και δεν θέλει να σταματήσει. Παραθέτοντας πλήθος από βινιέτες ο συγγραφέας είναι σαν να γράφει την ιστορία της χώρας του, της Λατινικής Αμερικής αλλά και του κόσμου. Το δημοφιλέστερο άθλημα παγκοσμίως, το οποίο εκστασιάζει αστούς, προλετάριους, ενίοτε και αριστοκράτες, εκφράζει όσο τίποτε άλλο τον ψυχισμό, τον καημό, τα πάθη, τις χαρές και τις πίκρες των λαών, όπως εμφανίζονται στα γήπεδα, όπου λίγο ως πολύ ο καθένας είναι μόνον ο εαυτός του, στις καλύτερες και στις χειρότερες στιγμές του.
Ο Γκαλεάνο ανοίγει μια τεράστια βεντάλια, από τις αρχές του 20ού αιώνα ως τις μέρες μας. Και στο αχανές πεδίο που ανοίγει παρελαύνουν οι παίκτες που βάζουν γκολ, όσοι καταντούν αποδιοπομπαίοι τράγοι και πεθαίνουν μέσα στην κατάθλιψη και τη δυστυχία, οι σταρ του αθλήματος, εκείνοι που γνώρισαν τη δόξα και τον πλούτο αλλά κατάντησαν τραγικές φιγούρες, χάνοντας τη μάχη με τους δαίμονές τους (το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι ο Μαραντόνα), κι όσοι άφησαν το ανεξίτηλο αποτύπωμά τους στο άθλημα αλλά και στην κοινωνία από όπου αναδείχθηκαν: ο Πελέ, ο Γκαρίντσα (ο σχεδόν κουτσός βραζιλιάνος εξτρέμ που μπορούσε να χορέψει τη δική του σάμπα στο άκρο της γραμμής ή κοντά στο σημαιάκι του κόρνερ), ο μικροσκοπικός Ισπανός Ινιέστα, ή ο απίστευτος Γιόχαν Κρόιφ, ο ανεπανάληπτος ολλανδός ποδοσφαιριστής. Ο Γκαλεάνο θαυμάζει τον Αγιαξ της δεκαετίας του 1970, που έφερε το απόλυτο ποδόσφαιρο, μ’ εκείνη τη φοβερή ομάδα που είχε επικεφαλής το «άτι» των γηπέδων, τον Κρόιφ.
Το ποδόσφαιρο στη σκιά και στο φως Μετάφραση: Ισμήνη Κανσή Πρόλογος – Επίμετρο: Κώστας Αθανασίου Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2026, σελ. 392, τιμή 16,60 ευρώ
Τείχη και μάγοι
Για τον Γκαλεάνο δεν υπάρχουν «άδεια» γήπεδα. Ακόμη και χωρίς θεατές περιέχουν τον χρόνο που πέρασε, την αποθέωση και τη συντριβή που γνώρισαν οι μεγάλες ομάδες και συντηρούν τον μύθο τους: το Γουέμπλεϊ, το Μαρακανά και πολλά άλλα.
Θέλετε να καταλάβετε τι είναι ένας διαιτητής; Διαβάστε τα όσα σαρκαστικά γράφει σχετικά ο συγγραφέας. Ο διαιτητής είναι εκείνος που τρέχει ασταμάτητα, για να εξαφανιστεί με το τέλος του αγώνα, όταν οι φίλαθλοι των ηττημένων θέλουν να τον ξεσκίσουν και των νικητών απλώς τον αγνοούν.
Υπάρχει ρατσισμός στο ποδόσφαιρο; Ασφαλώς και υπάρχει. Η δημοφιλής Μπόκα Τζούνιορς, η ομάδα των φτωχών στην Αργεντινή (και μαύρων κυρίως), προκαλούσε τη χλεύη των οπαδών των άλλων ομάδων. Το ίδιο περίπου συνέβαινε και με τη Νάπολι, την ομάδα του Νότου στην Ιταλία που ο πλούσιος Βορράς δεν μπορούσε να ανεχθεί το ότι υπό την ηγεσία του Μαραντόνα η Νάπολι ανέβηκε από το υπόγειο του βαθμολογικού πίνακα στο πάνω πάτωμα και κατέκτησε το πρωτάθλημα της Ιταλίας. Το τείχος ανάμεσα στον πλούσιο Βορρά και τον φτωχό Νότο είναι αόρατο, αλλά, για τον ευφυέστατο Γκαλεάνο, υπάρχει και μοιάζει ακόμη χειρότερο κι από το Τείχος του Βερολίνου. Μεγάλα αστέρια του ποδοσφαίρου περνούν από τις σελίδες του βιβλίου. Μάγοι της μπάλας που οι παλαιότεροι φίλαθλοι είχαν την ευκαιρία να τους δουν στην τηλεόραση, Με τις εκρήξεις και την ευφυΐα τους, όπως ο Γάλλος Πλατινί ή ο Ολλανδός Γκούλιτ, ο «δηλωμένος εχθρός του ρατσισμού», που δεν τα πήγαινε καλά με τους προπονητές και τα αφεντικά των ομάδων, που τραυματίστηκε τρεις φορές αλλά επέστρεψε θριαμβευτής γιατί, όπως έλεγε, «όταν δεν παίζω είμαι σαν μωρό χωρίς πιπίλα». Ή ο μοναδικός Ζινεντίν Ζιντάν, Γάλλος από το Αλγέρι, ο οποίος ήταν ικανός να κρύψει την μπάλα ανάμεσα στα πόδια του.
Αγράμματοι «χορευτές»
Η εμπορευματοποίηση του ποδοσφαίρου δεν αρέσει στον Γκαλεάνο, γιατί καταργεί τη μαγεία του αθλήματος, δηλαδή τη χαρά του παιχνιδιού. Το λέει πολύ χαρακτηριστικά: «Το θέαμα που προσφέρει το ποδόσφαιρο είναι μια από τις πλέον προσοδοφόρες οικονομικές δραστηριότητες. Η τεχνολογία του επαγγελματικού αθλητισμού», γράφει, «έχει επιβάλει ένα ποδόσφαιρο ταχύτητας και δύναμης, που απαρνιέται τη χαρά, σκοτώνει τη φαντασία και απαγορεύει την τόλμη». Αλλά παρακάτω, αυτός ο απόλυτος φίλαθλος, που λατρεύει τους ποδοσφαιριστές, συμπληρώνει: «Ευτυχώς που εμφανίζεται ακόμη στα γήπεδα, αν και περιστασιακά, κάποιο τολμηρό αγρίμι που ξεφεύγει από το πλάνο και διαπράττει το σφάλμα να τα βάλει με ολόκληρη την αντίπαλη ομάδα, τον διαιτητή και το κοινό στις κερκίδες, για την απόλαυση και μόνο του κορμιού που ορμά στην απαγορευμένη περιπέτεια της ελευθερίας». Συμβαίνει και αυτό, και ίσως συχνότερα από όσο λέει ο Γκαλεάνο, που νοσταλγεί την εποχή όπου τα αγράμματα παιδιά από τις φαβέλες και τις αλάνες αποδεικνύονταν (από πάθος ή από ένστικτο ή και από τα δύο) απαράμιλλοι χορευτές των γηπέδων που για να δείξουν το ταλέντο τους δεν χρειαζόταν κανένας χορογράφος.
