Ως το απαραίτητο «αντίδοτο» για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στους θεσμούς παρουσίασε την επικείμενη Συνταγματική Αναθεώρηση ο Στέλιος Κουτνατζής. Μιλώντας στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, ο Γενικός Γραμματέας του Πρωθυπουργού υπογράμμισε ότι η αναθεωρητική διαδικασία αποτελεί μια κρίσιμη ευκαιρία διεξόδου από τη θεσμική κρίση που διανύει η χώρα. Η αναφορά του κ. Κουτνατζή ευθυγραμμίζεται με το στίγμα που έδωσε χθες ο Κωστής Χατζηδάκης, ο οποίος χαρακτήρισε την αναθεώρηση ως την «κορωνίδα» των κυβερνητικών μεταρρυθμίσεων.
Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο εισηγητής της πλειοψηφίας, Ευριπίδης Στυλιανίδης. Χαρακτήρισε τη διαδικασία ως την κορυφαία στιγμή του Κοινοβουλίου, τονίζοντας ότι η επιτυχία της βασίζεται στην ελεύθερη συνείδηση των βουλευτών και στην πολιτική ωριμότητα των δυνάμεων που θα συμμετάσχουν. Στο πάνελ, το οποίο συντόνισε ο εκδότης της εφημερίδας «ΤΟ ΒΗΜΑ» Ιωάννης Πρετεντέρης, συμμετείχαν επίσης με τις ακαδημαϊκές τους τοποθετήσεις οι καθηγητές Χαράλαμπος Παμπούκης και Σπύρος Βλαχόπουλος, καθώς και ο βουλευτής του ΠαΣοΚ Παναγιώτης Δουδωνής.
Στέλιος Κουτνατζής: Ένα Σύνταγμα με «αναχρονισμούς» και «εσφαλμένη μηχανική»
Στον ιδιαίτερα δυσκίνητο χαρακτήρα του καταστατικού χάρτη εστίασε ο Στέλιος Κουτνατζής, χαρακτηρίζοντας την ελληνική διαδικασία αναθεώρησης ως «εξαιρετικά βαριά» και την «βαρύτερη στην Ευρώπη», καθώς δεν υπάρχει άλλο ευρωπαϊκό σύνταγμα με τόσο δύσκολη πρόβλεψη μεταβολής. Ο Γενικός Γραμματέας του Πρωθυπουργού σημείωσε πως αυτή η πραγματικότητα αναγκάζει την πολιτεία, αντί για στοχευμένες αλλαγές, να προχωρά σε μια «συνολική επανεξέταση αυτών που δεν μας ικανοποιούν», γεγονός που αποτελεί «κλασικό παράδειγμα εσφαλμένης συνταγματικής μηχανικής». Υπογράμμισε μάλιστα πως, επειδή πρόκειται για μια «σπάνια ευκαιρία», η προσπάθεια επικεντρώνεται στο «να εκμεταλλευτούμε στο έπακρο αυτή τη στιγμή και να αλλάξουμε ό,τι περισσότερο μπορούμε», θέτοντας το ερώτημα αν η ισχύουσα διαδικασία παραμένει πράγματι «η πιο ενδεδειγμένη».
Αναλύοντας τους λόγους που καθιστούν την αναθεώρηση επιτακτική, ο κ. Κουτνατζής επεσήμανε ότι το Σύνταγμα του 1975 είναι πλέον «το Σύνταγμα μιας άλλης εποχής» και του «20ού αιώνα», ενώ «τα δεδομένα σήμερα, εν έτει 2026, έχουν αλλάξει δραματικά», με αποτέλεσμα πολλές διατάξεις να χαρακτηρίζονται από αναχρονισμούς. Παράλληλα, στηλίτευσε τους «συνταγματικούς μαξιμαλισμούς» και το «εξαιρετικά φλύαρο Σύνταγμα», το οποίο περιλαμβάνει άρθρα που δεν παραπέμπουν σε θεμελιώδη νόμο, αλλά «σε κάτι μεταξύ ποινικής δικονομίας και κανονιστικών πράξεων». Τέλος, στάθηκε στα κενά του δικαστικού ελέγχου, σημειώνοντας ότι η συνταγματικότητα ενός νόμου κρίνεται συχνά «μόνο κατά την εφαρμογή του, σε κάποιες περιπτώσεις, μετά από πολλά χρόνια».
Ευριπίδης Στυλιανίδης: Όχι στην αντιπαράθεση κυβέρνησης και αντιπολίτευσης για το Σύνταγμα
Στην ανάγκη προσαρμογής του καταστατικού χάρτη στα νέα δεδομένα εστίασε από την πλευρά του ο Ευριπίδης Στυλιανίδης, επισημαίνοντας την ύπαρξη τριών παράλληλων έννομων τάξεων που εμφανίζονται πλέον «παρεμβατικές στην εσωτερική έννομη τάξη». Ο βουλευτής και καθηγητής σημείωσε ότι το Σύνταγμά μας χαρακτηρίζεται από μια ιδιαιτερότητα: είναι ταυτόχρονα «αυστηρό», υπό την έννοια ότι δεν αλλάζει εύκολα, αλλά και «ανοιχτό», γεγονός που του επιτρέπει να παρακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις.
Ο κ. Στυλιανίδης ξεκαθάρισε ότι η αναθεωρητική διαδικασία «δεν είναι μια αντιπαράθεση μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης» και χαρακτήρισε λάθος μια τέτοια προσέγγιση. Όπως τόνισε χαρακτηριστικά, η διαδικασία αυτή «δεν σχεδιάζει με το βλέμμα στις επόμενες εκλογές, αλλά στις επόμενες γενιές», καθώς ο στόχος δεν είναι η απλή νομοθέτηση, αλλά η οικοδόμηση του πλαισίου με το οποίο θα πορευθεί η χώρα και η κοινωνία «τις επόμενες δεκαετίες».
Χαράλαμπος Παμπούκης: Η πρόταση για το «ειδικό υπουργικό δίκαιο» και το «βλαπτικό» πρωθυπουργοκεντρικό σύστημα
Συνεχίζοντας, ο Χαράλαμπος Παμπούκης κατέθεσε την πρόταση για τη δημιουργία ενός «ειδικού υπουργικού δικαίου», υποστηρίζοντας ότι το Σύνταγμα οφείλει να παραμείνει σε ένα επίπεδο αρχών. Ο καθηγητής χαρακτήρισε το ζήτημα της ευθύνης των υπουργών ως «επικίνδυνο θέμα», καθώς αποτελεί το κατ’ εξοχήν πεδίο όπου μπορεί να επικρατήσει μια λαϊκιστική αντίληψη. Μάλιστα, συνέστησε προσοχή στη χρήση «δανεικών εμπειριών» από το εξωτερικό, σημειώνοντας ότι αυτές απαιτούν συγκεκριμένο πολιτικό πολιτισμό, ενώ εξέφρασε την ανησυχία ότι «είμαστε ακόμα περισσότερο ανατολικότροποι παρά δυτικότροποι».
Θέτοντας το ερώτημα για το πότε μια αναθεώρηση είναι επιβεβλημένη και επιτυχημένη, ο κ. Παμπούκης προσδιόρισε τρεις βασικές προϋποθέσεις: την πολιτειακή ωριμότητα εκτός συγκυρίας, τη δυνατότητα ευρείας νομιμοποίησης μέσω συναινέσεων και την κοινωνική ωρίμανση. Ζήτησε τη μετάβαση σε μια «οραματική ματιά στο μέλλον», με έμφαση στην ψηφιακή και τεχνολογική εποχή, αλλά και στο ζήτημα της «γενεαλογικής δικαιοσύνης».
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη ενίσχυσης των θεσμικών αντιβάρων (checks and balances), επισημαίνοντας ότι το Σύνταγμα έχει γίνει υπερβολικά «πρωθυπουργικοκεντρικό». Χαρακτήρισε αυτή την κατάσταση εξουσίας ως «βλαπτική», σημειώνοντας ότι δεν είναι καλό για κανέναν, ούτε για τον ίδιο τον φορέα της λαϊκής εντολής, να βρίσκεται σε αυτό το μοντέλο διακυβέρνησης.
Παναγιώτης Δουδωνής: Συνταγματική ενίσχυση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας για τον έλεγχο στο πολιτικό χρήμα
Στη συνέχεια, ο Παναγιώτης Δουδωνής ξεκαθάρισε ότι η ανάγκη αναθεώρησης δεν πηγάζει από την ηλικία του Συντάγματος, απορρίπτοντας κάθε έννοια «ηλικιακού ρατσισμού» απέναντι στα παλιά κείμενα. Αντίθετα, υποστήριξε ότι το κλειδί βρίσκεται στη συνταγματική πρακτική: «Όπου βλέπεις ότι υπάρχει κάποια δυσλειτουργία στην εφαρμογή, για παράδειγμα λόγω καταχρηστικής χρήσης ή καταστρατήγησης διατάξεων, προχωράς και αλλάζεις τη διάταξη και τελειώνει η ιστορία».
Σημαντικό σημείο της παρέμβασής του αποτέλεσε η πρόταση για ριζική αλλαγή στο άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών, με στόχο την πλήρη αποσύνδεση της διαδικασίας από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία μέσω ενός ειδικού συμβουλίου, αποτελούμενου από έναν πρόεδρο εφετών και δύο εισαγγελείς εφετών. Παράλληλα, αναφέρθηκε στα «ευτράπελα» που σημειώνονται κατά την εκλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, προκρίνοντας την αποδέσμευσή της από την εκτελεστική εξουσία και το Υπουργικό Συμβούλιο. Η κατεύθυνση που περιέγραψε αφορά τη δημιουργία ενός σύνθετου σώματος, το οποίο θα αποτελείται από βουλευτές της συμπολίτευσης και της αντιπολίτευσης, καθηγητές νομικής κατόπιν κλήρωσης, καθώς και εκπροσώπους του δικαστικού και δικηγορικού κόσμου.
Τέλος, ο κ. Δουδωνής στάθηκε στο ζήτημα του πολιτικού χρήματος, τονίζοντας ότι η κοινωνία «βοά» και χαρακτηρίζοντας τον σημερινό έλεγχο του «πόθεν έσχες» ως προσχηματικό. Πρότεινε την συνταγματική ενίσχυση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, ώστε να αναλάβει τον ουσιαστικό έλεγχο των οικονομικών των κομμάτων και των υποψηφίων, αλλά και των εσωκομματικών εκλογών. Στόχος, όπως εξήγησε, είναι να υπάρξει πραγματικός έλεγχος απέναντι στο πολιτικό χρήμα που «κρύβεται πολύ επιμελώς από εκείνους που δεν το ελέγχουν».
Σπύρος Βλαχόπουλος: Προβληματικό το άρθρο για την αναθεώρηση – Σαμποτάρει τις συναινέσεις
Τέλος, ο Σπύρος Βλαχόπουλος στάθηκε ομοίως στην αναθεώρηση του άρθρου 86 για την ποινική ευθύνη των υπουργών, υπογραμμίζοντας ότι η παρούσα μορφή του είναι ένας από τους λόγους που οι θεσμοί και το αντιπροσωπευτικό μας σύστημα διέρχονται μια βαθιά κρίση. Ο καθηγητής σημείωσε ότι η ανακριτική διαδικασία, σε επίπεδο προκαταρκτικής εξέτασης, θα μπορούσε να ανατεθεί σε δικαστικούς λειτουργούς και όχι σε μια επιτροπή της Βουλής.
Παράλληλα, ο κ. Βλαχόπουλος παρατήρησε ότι το Συνταγματικό Δικαστήριο «δεν ακούγεται στη συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση», παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα παραμένει από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες που δεν διαθέτουν έναν τέτοιο θεσμό.
Κλείνοντας, χαρακτήρισε ως «πολύ προβληματικό» το άρθρο 110 περί αναθεώρησης του Συντάγματος, τονίζοντας ότι πρόκειται για μια διάταξη που δεν ευνοεί τις συναινέσεις και πρέπει να αλλάξει.
