Το «Half Man» του Ρίτσαρντ Γκαντ προβάλλεται στο HBO Max ακριβώς δύο χρόνια μετά το δικό του Baby Reindeer (Μικρό Ταρανδάκι) στο Netflix – παγκόσμια τηλε-επιτυχία εστεμμένη στη συνέχεια με βραβεία από θεσμούς όπως τα Emmy, τα BAFTA και οι Χρυσές Σφαίρες – όπου εξέθεσε δημοσίως έναν φαύλο κύκλο κακοποίησης σε ημιαυτοβιογραφικό μοτίβο θαρραλέας ψυχανάλυσης.
Αναπόφευκτα κάθε νέα δουλειά του Γκαντ θα διαβάζεται ως συνέχεια εκείνης της πρώτης του επιτυχημένης σειράς, η οποία τον εκτόξευσε στη στρατόσφαιρα και προκάλεσε άπειρες συζητήσεις. Θα διαβάζεται όμως και ως δοκιμασία αντοχής ενός δημιουργού που έχει ήδη μετατρέψει την προσωπική έκθεση σε δραματουργική μέθοδο.
Το «Half Man», ωστόσο, προϋπήρχε ως σύλληψη και σενάριο του Baby Reindeer. Τώρα αποκτά ειδικό βάρος καθώς φωτίζει ξανά την ικανότητα του δημιουργού τους να βγάζει τα «σώψυχα» τουπρος τα έξω, θίγοντας ζητήματα όπως η ανδρική κακοποίηση, η τοξική αρρενωπότητα και το παιδικό τραύμα.
Η ιστορία
Η σειρά – εκθειασμένη στις πρώτες κριτικές ως «αριστοτεχνική» στην θεματολογική της προσέγγιση – εκτυλίσσεται σε έξι επεισόδια και οργανώνεται γύρω από μια σχέση που δύσκολα ορίζεται με έναν όρο.
Στο παρόν, δύο άνδρες βρίσκονται αντιμέτωποι σε έναν σκοτεινό, σχεδόν απογυμνωμένο χώρο όπου η μάχη που φαίνεται έτοιμη να ξεσπάσει δεν μοιάζει να είναι επί ίσοις όροις. Η σκηνή λειτουργεί ως αφετηρία για την ιστορία και η αφήγηση ανοίγει προς τα πίσω, στο παρελθόν και σε μια διαδρομή 40 χρόνων που συνδέει τον Νάιαλ και τον Ρούμπεν από την εφηβεία μέχρι την ενηλικίωση. Όλα αρχίζουν με την ξαφνική εμφάνιση του Ρούμπεν στον γάμο του Νάιαλ μετά από μακρά περίοδο αποξένωσης, γεγονός που πυροδοτεί βίαια συμβάντα.
«Half Man» Photograph by Anne Binckebanck/HBO
Ο Νάιαλ, τον οποίο ενσαρκώνει ο Τζέιμι Μπελ στην ενήλικη εκδοχή του, παρουσιάζεται αρχικά ως ένα 15χρονο αγόρι εκτεθειμένο (Μίτσελ Ρόμπερτσον) — στον εκφοβισμό, στη σιωπή των ενηλίκων, σε μια καθημερινότητα στη δεκαετία του ΄80 που δεν προσφέρει καμία ασφάλεια. Είναι η εποχή που το AIDS εξαπλώνεται παίρνοντας θανατηφόρες διαστάσεις ενώ η ομοφοβία εκτοξεύεται στα ύψη.
Η είσοδος στο σπίτι του στη Γλασκώβη, του μεγαλύτερου σε ηλικία Ρούμπεν (Στιούαρτ Κάμπελ), γιου του συντρόφου της μητέρας του με ιστορικό βίας τόσο επικίνδυνο που τον έστειλε σε σωφρονιστήριο, διατάσσει τους όρους αυτής της έκθεσης. Εκεί όπου πριν υπήρχε διάχυτη απειλή, τώρα εγκαθίσταται μια πιο συγκεκριμένη, πιο προσωπική μορφή εξουσίας. Οι δύο έφηβοι συμβιώνουν σαν αδέλφια χωρίς να έχουν εξ αίματος συγγένεια.
Οι Στιούαρτ Κάμπελ και Μίτσελ Ρόμπερτσον στο Half Man. Photograph by Anne Binckebanck/HBO
Η σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ τους δεν ακολουθεί γραμμική εξέλιξη. Κινείται ανάμεσα στην προστασία και την επιβολή, στην οικειότητα και τον έλεγχο, σε μια διαρκή περιπλοκή που δεν επιτρέπει στον θεατή να σταθεροποιήσει τη θέση του απέναντί της. Ο Ρούμπεν μπορεί να υπερασπίζεται τον Νάιαλ από τους άλλους, αλλά ταυτόχρονα γίνεται ο ίδιος ο βασικός φορέας μιας διαφορετικής μορφής βίας — λιγότερο ορατής, αλλά εξίσου καθοριστικής. Η έννοια της συναίνεσης θολώνει και η επιθυμία μπλέκεται με την ανάγκη, τον φόβο και την εξάρτηση. «Ο αδελφός μου από άλλον εραστή», τον αποκαλεί και η φράση γίνεται δέσμευση, ρεφρέν και απειλή.
Όταν ξεσπά η βία
Ο Ρούμπεν «τακτοποιεί» τους νταήδες του Νάιαλ, αλλά η τιμή που απαιτεί κλιμακώνεται. Μια χαρακτηριστική σκηνή στην οποία επιμένει και ο Guardian στην κριτική του σε σχέση με τη σειρά, είναι ότι ο Ρούμπεν βοηθά τον Νάιαλ να χάσει την παρθενιά του: όπως και στο Μικρό Ταρανδάκι, η επιθυμία και ο εξαναγκασμός, η στοργή και το μίσος μπλέκονται τρομακτικά. Με τα χρόνια, η ζημιά στη συναισθηματική, ψυχική και σωματική ελευθερία του νεαρού άνδρα γίνεται ανεπανόρθωτη, ειδικά όταν εκείνος συνειδητοποιεί τη σεξουαλική του ταυτότητα και ζει με τον τρόμο μήπως το μάθει ο Ρούμπεν.
Πολύ πιο σκληρός από ότι ήταν στο Μικρό Ταρανδάκι, ο Γκαντ γράφει ωμά για τη βία και τη λεπτή γραμμή όπου η ντροπή, η βία και η επιθυμία συνυπάρχουν χωρίς καθαρά όρια. Το Half Man δεν προσφέρει ψυχολογικές εξηγήσεις και ερμηνείες αλλά παρακολουθεί τους μηχανισμούς μέσα από τους οποίους η εμπειρία εγγράφεται και αναπαράγεται.
Τζέιμι Μπελ, Half Man. Photograph by Anne Binckebanck/HBO
Σταδιακά, η σειρά θα ανοίξει και προς το παρελθόν του Ρούμπεν, φωτίζοντας τις συνθήκες που διαμόρφωσαν τη δική του σχέση με τη βία. Το ερώτημα που τίθεται —χωρίς να απαντάται ρητά— αφορά το σημείο στο οποίο η κατανόηση συναντά την ευθύνη. Πότε η αναπαραγωγή της βίας παύει να είναι μόνο αποτέλεσμα και γίνεται επιλογή;
Οι γυναικείοι χαρακτήρες, κυρίως οι μητρικές φιγούρες, παραμένουν σε δεύτερο πλάνο, χωρίς να είναι σαφής ο λόγος που γίνεται αυτό. Ο κόσμος του Half Man είναι, σε μεγάλο βαθμό, ένας κόσμος ανδρικών σχέσεων, όπου η επικοινωνία συχνά αντικαθίσταται από σιωπές, υπονοούμενα και εκρήξεις.
Ρίτσαρντ Γκαντ, Half Man. Photograph by Anne Binckebanck/HBO
Σε επίπεδο ερμηνειών, ο Τζέιμι Μπελ – ταυτισμένος αιωνίως, θέλοντας και μη, με την εύθραυστη αγορίστικη πλευρά του αγοριού-χορευτή στον πολυβραβευμένο κινηματογραφικό Μπίλι Έλιοτ – υποδύεται τον ενήλικο Νάιαλ με εσωτερική ένταση αποφεύγοντας τις εύκολες κορυφώσεις. Ο ίδιος ο Γκαντ, στον ρόλο του Ρούμπεν, είναι απρόβλεπτος, ωμός, ζωώδης, αφήνει τον χαρακτήρα του να κινείται μεταξύ οικειότητας και απειλής χωρίς σαφή προειδοποίηση. Η δυναμική ανάμεσα στους δύο διατηρεί την αβεβαιότητα ως προς το «τι βλέπουμε» διαρκώς.
Φυσικά και ο Ρίτσαρντ Γκαντ δεν έχει δημιουργήσει έναν μονοδιάστατο «κακό». Όπως επισημαίνει και ο Guardian, ο Ρούμπεν είναι ένα δείγμα του τρόπου με τον οποίο οι τρομοκρατημένοι άνθρωποι τρομοκρατούν στη συνέχεια τους γύρω τους. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει ένα σημείο νηφαλιότητας σε μια βίαιη αντιπαράθεση όπου αυτός που ασκεί βία σε έναν άλλον μπορεί να τραβηχτεί πίσω και να αναρωτηθεί τι κάνει εκείνη τη στιγμή. Μπορεί να αλλάξει ένας βίαιος άντρας;
Social media και φόβος
Κατά στιγμές, όπως σημειώνει το BBC, το Half Man μοιάζει με μια καυστική, αιχμηρή ανάγνωση της ανδρικής ταυτότητας — όμως στο «χωνευτήρι» του Ρίτσαρντ Γκαντ υπάρχει πολύ περισσότερη ύλη.
Η κυκλοφορία του έρχεται έναν χρόνο μετά το Adolescence, που έθεσε πολλαπλά ερωτήματα για τα αίτια που οδηγούν ένα αγόρι από μια τυπική μεσοαστική αγγλική οικογένεια στο έγκλημα (φταίει το διαδίκτυο και οι νέοι κανόνες στις σχέσεις ή οι γονείς, με ό,τι κι αν σημαίνει αυτό), ωθώντας τους θεατές — αλλά και τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάμερ — να αναρωτηθούν για την διαβρωτική επιρροή των social media και των μισογυνικών ινφλουένσερ σε αγόρια εφηβικής ηλικίας.
Νωρίτερα φέτος, το ντοκιμαντέρ Inside the Manosphere (Netflix) του Λούι Θερού διεύρυνε την οπτική της τοξικής αρρενωπότητας εξερευνώντας το σύστημα της διαδικτυακής «manosphere» και τις απαράδεκτες ιδέες των ινφλουένσερ γύρω από τον ανδρισμό, τις σχέσεις των δύο φύλων, τον έντονο μισογυνισμό, την εξουσία, το επιχειρείν και την αυτοβελτίωση.
Σε μια περίοδο που η είσοδος στις διάφορες πλατφόρμες των social κόβεται δια νόμου στους ανήλικους στοχεύοντας στην προστασία τους από αρνητικά πρότυπα και συμπεριφορές, το Half Man πιάνει το νήμα της βίας και της τοξικότητας πολύ πριν από την εποχή των smartphones και του streaming. Και τα ερωτήματα που θέτει είναι ευρύτερα — με βασικό άξονα τον φόβο από και προς την οικογένεια, την κοινωνία.
Δείτε το τρέιλερ του Half Man εδώ:
INFO Η σειρά «Half Man» του Ρίτσαρντ Γκαντ, συμπαραγωγή των HBO και BBC, προβάλλεται στην ελληνική πλατφόρμα streaming του ΗΒΟ Max από τις 24 Απριλίου όπου έχει ανέβει το πρώτο επεισόδιο.
Με πληροφορίες από The Guardian και BBC
