Ο θάνατος του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής απόλυτης εξουσίας και την έναρξη μιας νέας μορφής διακυβέρνησης στο Ιράν. Ενώ ο πατέρας του ήλεγχε πλήρως κάθε απόφαση για πόλεμο, ειρήνη και διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, ο γιος και διάδοχός του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δεν φαίνεται να διαδραματίζει τον ίδιο ρόλο.
Από τον Μάρτιο, οπότε και διορίστηκε, ο Μοτζτάμπα παραμένει μια σκιώδης φιγούρα. Αντίθετα, μια ομάδα έμπειρων διοικητών των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) αποτελεί πλέον το κέντρο λήψης αποφάσεων για θέματα ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής. «Ο Μοτζτάμπα διοικεί τη χώρα σαν διευθυντής διοικητικού συμβουλίου», αναφέρει ο Abdolreza Davari, πολιτικός και πρώην σύμβουλος του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ. «Βασίζεται στις συμβουλές των μελών του συμβουλίου και λαμβάνουν συλλογικά τις αποφάσεις. Οι στρατηγοί είναι τα μέλη αυτού του συμβουλίου».
Ο τραυματισμός και η «αόρατη» ηγεσία του Μοτζτάμπα
Ο νέος Ανώτατος Ηγέτης παραμένει κρυμμένος από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις βομβάρδισαν το συγκρότημα του πατέρα του. Στην επίθεση έχασε τον πατέρα, τη σύζυγο και τον γιο του, ενώ ο ίδιος τραυματίστηκε σοβαρά. Σύμφωνα με πληροφορίες, έχει υποβληθεί σε πολλαπλές επεμβάσεις στα πόδια και τα χέρια, ενώ φέρει σοβαρά εγκαύματα στο πρόσωπο, γεγονός που καθιστά δύσκολη την ομιλία του.
Μακροσκελές ρεπορτάζ των The New York Times περιγράφει πως η επικοινωνία μαζί του γίνεται μέσω χειρόγραφων σημειωμάτων, που μεταφέρονται από έμπιστους αγγελιοφόρους, καθώς οι στρατηγοί αποφεύγουν να τον επισκεφθούν, για να μην εντοπιστούν από τις ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες. Αυτή η αναγκαστική απομόνωση έχει ενισχύσει την εξουσία των στρατηγών, οι οποίοι έχουν αναλάβει το «τιμόνι» της χώρας.
Η κυριαρχία των Φρουρών της Επανάστασης
Οι Φρουροί της Επανάστασης, που ιδρύθηκαν για να προστατεύουν το ισλαμικό καθεστώς του 1979, έχουν πλέον διεισδύσει σε κάθε πτυχή της κρατικής μηχανής. Παρόλο που ο Ντόναλντ Τραμπ κάνει λόγο για «αλλαγή καθεστώτος», η πραγματικότητα είναι ότι η Ισλαμική Δημοκρατία δεν κατέρρευσε· αντίθετα, η εξουσία πέρασε από τους κληρικούς απευθείας στον στρατό.
Ο Μοτζτάμπα θεωρείται «υποτελής» στους Φρουρούς, καθώς σε αυτούς οφείλει τη διαδοχή του, αλλά και την επιβίωση του συστήματος. Σημαντικά πρόσωπα όπως ο ταξίαρχος Ahmad Vahidi και ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου Mohammad Bagher Ghalibaf (πρώην στρατηγός των Φρουρών) κινούν τα νήματα στις διαπραγματεύσεις με τη Δύση.
Το «μπλόκο» στις διαπραγματεύσεις και η επόμενη μέρα
Η επιρροή των στρατηγών έγινε εμφανής την περασμένη Τρίτη, όταν ακύρωσαν τον δεύτερο γύρο συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ. Παρά τις προειδοποιήσεις του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν, για τις τεράστιες οικονομικές απώλειες (ύψους 300 δισ. δολαρίων), οι στρατιωτικοί επέμειναν στη σκληρή γραμμή, εξοργισμένοι από τον συνεχιζόμενο ναυτικό αποκλεισμό των ΗΠΑ και την κατάσχεση ιρανικών πλοίων.
Η στρατηγική του Ιράν, από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ μέχρι τις επιθέσεις στο Ισραήλ, σχεδιάζεται πλέον αποκλειστικά από τους στρατηγούς. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ σπάνια φέρνει αντιρρήσεις, εν μέρει, λόγω της έλλειψης θρησκευτικού κύρους σε σύγκριση με τον πατέρα του, αλλά και λόγω των στενών προσωπικών δεσμών που ανέπτυξε με τους στρατιωτικούς, όταν υπηρετούσε ως εθελοντής στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ.
Καθώς ο Τραμπ περιμένει μια νέα ειρηνευτική πρόταση από τους «διχασμένους ηγέτες» του Ιράν, το ερώτημα παραμένει: θα επιτρέψουν οι στρατηγοί τις απαραίτητες υποχωρήσεις στο πυρηνικό πρόγραμμα ή θα επιλέξουν τη συνέχιση της σύγκρουσης, ποντάροντας στην επιβίωση μέσω της στρατιωτικής ισχύος;
