Ένα drone έπληξε τη βρετανική βάση της RAF στο Ακρωτήρι της Κύπρου τα μεσάνυχτα της Κυριακής, ενώ δύο ακόμη αναχαιτίστηκαν το πρωί της Δευτέρας. Το drone ήταν τύπου Shahed (ιρανικό) και τα μέρη του που ανασύρθηκαν μελετώνται. Η επίθεση στη βάση, που οδήγησε σε μερική εκκένωσή της, έχει αποδοθεί στη σιιτική οργάνωση Χεζμπολάχ του Λιβάνου. Η εκτόξευση του πρώτου drone έλαβε χώρα λίγο πριν ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Κιρ Στάρμερ, ανακοινώσει ότι θα παραχωρούσε βάσεις στις ΗΠΑ για τον βομβαρδισμό των υποδομών του Ιράν που σχετίζονται με την παραγωγή βαλλιστικών και άλλων πυραύλων.
Την Τετάρτη ένα ύποπτο αντικείμενο ανιχνεύθηκε κοντά στον εναέριο χώρο του Λιβάνου και δύο ελληνικά F-16 στάλθηκαν για να το αναχαιτίσουν. Ο συναγερμός κράτησε για πάνω από μία ώρα. Η στοχοποίηση της βάσης στο Ακρωτήρι της Κύπρου δείχνει ότι στον πόλεμο μπήκαν και οι «πληρεξούσιοι» του Ιράν, καθώς η Χεζμπολάχ είναι ο στενότερος σύμμαχος της Τεχεράνης στην περιοχή.
Ο θάνατος του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, σηματοδότησε μια νέα δυναμική εμπλοκή της σιιτικής οργάνωσης του Λιβάνου στον πόλεμο με το Ισραήλ. Η εμπλοκή αυτή, όμως, δοκιμάζει όχι μόνο τις αντοχές της κοινωνίας του Λιβάνου, αλλά και τον χαρακτήρα της ίδιας της οργάνωσης, καθώς υπάρχουν δύο τάσεις εντός της.
Οι δύο τάσεις εντός της Χεζμπολάχ
Η μία τάση υποστηρίζει την πάση θυσία συμπόρευση με το Ιράν, θεωρώντας την εξόντωση του Χαμενεΐ ως κόκκινη γραμμή, και η άλλη επιθυμεί τη «λιβανοποίηση» της οργάνωσης, μη αποκλείοντας και τη μετατροπή της σε απλό πολιτικό κόμμα του Λιβάνου χωρίς ένοπλη δράση.
Η επίθεση της Χεζμπολάχ στο Ισραήλ μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ σχετίζεται και με ισορροπίες και προσανατολισμούς στο εσωτερικό της σιιτικής οργάνωσης, καθώς το πλέον πουριστικό και φιλοϊρανικό μέρος της έσπευσε να εκβιάσει τις εξελίξεις. Η ισραηλινή επέμβαση στον Λίβανο, που ακολούθησε την επίθεση της Χεζμπολάχ, παγίωσε την ταυτότητα της τελευταίας ως ένοπλης οργάνωσης.
Κι όμως, κατά το προηγούμενο διάστημα, μετά το φθινόπωρο του 2024, η εξασθενημένη Χεζμπολάχ κατά κανόνα απέφευγε τις προκλήσεις έναντι του Ισραήλ, ακόμη και στις περιπτώσεις που παραβιαζόταν η εκεχειρία. Αυτή η περίοδος ύφεσης – που δεν σηματοδότησε βεβαίως μια μόνιμη ειρήνη, καθώς οι επιδρομές του Ισραήλ στον Λίβανο προκάλεσαν τουλάχιστον 400 νεκρούς κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας – τελείωσε τη νύχτα της 1ης Μαρτίου, όταν στα εσωτερικά διλήμματα της Χεζμπολάχ επικράτησε δυναμικά η τάση που επιθυμούσε την ανάκτηση της φιλοϊρανικής ταυτότητας της οργάνωσης, ανακοινώνοντας επιθέσεις με drones κατά των αεροπορικών βάσεων Μερόν και Ραμάτ Νταβίντ στο Ισραήλ, αλλά και με ρουκέτες ενάντια στη βάση Νάφαχ στο κατεχόμενο Γκολάν της Συρίας.
Πώς «γεννήθηκε» η Χεζμπολάχ
Η Χεζμπολάχ, που ιδρύθηκε το 1982 κατά τη διάρκεια της ισραηλινής κατοχής του Λιβάνου, είχε εν μέρει πειραματιστεί με την απόκτηση ενός χαρακτήρα ισλαμικού λιβανέζικου εθνικισμού, έχοντας μάλιστα επεκταθεί και σε τομείς κοινωνικής πρόνοιας και εκπαίδευσης. Ωστόσο, ο θρησκευτικός σιιτικός χαρακτήρας της αλλά και η στενή οικονομική της εξάρτηση από το Ιράν είχαν το πάνω χέρι. Από την 1η Μαρτίου, η απόφαση να εισέλθει στον πόλεμο στο πλευρό του Ιράν, τη στιγμή που υπήρχε ακόμη εκεχειρία, έστω και μη εφαρμοζόμενη, αποξένωσε την οργάνωση από ένα μέρος της βάσης της, το οποίο σκέφτεται περισσότερο με όρους λιβανέζικου εθνικισμού και λιγότερο με όρους σιιτικής θρησκευτικότητας.
Ακολούθησαν επιθέσεις του Ισραήλ ενάντια στο τηλεοπτικό δίκτυο al-Mayadeen, που είναι φίλα προσκείμενο προς τη Χεζμπολάχ, πλήγματα σε αποθήκες όπλων και σε κέντρα διοίκησης, καθώς και η αναγγελία κατάληψης από το Ισραήλ στρατηγικών θέσεων στον Λίβανο, ώστε να δημιουργηθεί μία ζώνη ασφαλείας.
Το δίλημμα έχει μεταφερθεί και στην κυβέρνηση του Λιβάνου, η οποία έχει δεσμευθεί να εμποδίζει την εξαπόλυση πληγμάτων στο Ισραήλ από λιβανέζικο έδαφος. Ωστόσο, υπάρχει απροθυμία να προχωρήσει ο αφοπλισμός της Χεζμπολάχ από τον στρατό του Λιβάνου, καθώς αυτό θα κινδύνευε να οδηγήσει τη χώρα σε εμφύλιο, λόγω της άρνησης της σιιτικής οργάνωσης να παραδώσει τα όπλα.
Το Λίβανο απαγόρευσε τη δράση της Χεζμπολάχ
Ο επίσημος στρατός του Λιβάνου παραμένει απών από τον νότιο Λίβανο, προκρίνοντας τη μη έκθεσή του. Ο επικεφαλής του στρατού Ροντόλφ Χαϊκάλ δήλωσε ότι μια σύγκρουση ανάμεσα στον στρατό και τη Χεζμολάχ θα ήταν καταστροφική στις παρούσες συνθήκες. Η κυβέρνηση του Λιβάνου, βεβαίως, επιβεβαίωσε τη Δευτέρα την απόφασή της να απαγορεύσει τη στρατιωτική δράση της Χεζμπολάχ, η οποία θα επιτρέπεται να έχει μόνο πολιτική δράση.
Σημαντικό είναι το γεγονός ότι στην απόφαση αυτή συναίνεσαν και οι δύο υπουργοί που προέρχονται από το επίσης σιιτικό κίνημα Αμάλ, που αποτελεί παραδοσιακό συνοδοιπόρο της Χεζμπολάχ. Ο ηγέτης της Αμάλ, Ναμπίχ Μπέρι, πρόεδρος του κοινοβουλίου του Λιβάνου, υποστηρίζει πλέον τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ με αντάλλαγμα τη διεθνή υποστήριξη για την ανοικοδόμηση του νότου του Λιβάνου.
Σημειωτέον ότι η Χεζμπολάχ δεν είχε εμπλακεί ενεργά στον πόλεμο των 12 ημερών, μεταξύ ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν τον περασμένο Ιούνιο. Αυτό που άλλαξε είναι ότι στον παρόντα πόλεμο, έχει εκφραστεί ως σκοπός η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν με αποτέλεσμα να πρόκειται για μια υπαρξιακή σύγκρουση.
Η Χεζμπολάχ ένοπλος βραχίονας του Ιράν;
Η Χεζμπολάχ λαμβάνει έτσι ξανά τον χαρακτήρα του «ένοπλου βραχίονα» του Ιράν, καθώς η κατάρρευση του καθεστώτος στην Τεχεράνη θα σήμαινε ριζική απομόνωσή της. Το σενάριο η Χεζμπολάχ να μετατρεπόταν σε ένα μη ένοπλο κόμμα, το οποίο θα μπορούσε να επιζήσει και μιας αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν, φαίνεται προς ώρας να υποχωρεί, καθώς η σκληροπυρηνική τάση στην οργάνωση έδωσε δυναμική διέξοδο.
Στο επίσημο ανακοινωθέν της τη Δευτέρα, η Χεζμπολάχ επέμεινε ότι επρόκειτο για «πράξη άμυνας», επικαλούμενη «τους φόνους, τις καταστροφές, τις κλοπές γαιών και άλλες εγκληματικές πράξεις του Ισραήλ». Κατηγόρησε μάλιστα την κυβέρνηση του Λιβάνου ότι είναι συνένοχη με το Ισραήλ «όντας ανίκανη να επιβάλει την ειρήνη στον εχθρό και για αυτό ανίκανη να αντισταθεί στην επιθετικότητά του».
H Χεζμπολάχ είναι ένας μόνο από τους εξωτερικούς δρώντες που εμπλέκονται στον πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Η δράση των Ανσάρ Αλλάχ στην Υεμένη είναι επίσης κομβική για την προσπάθεια του Ιράν να ανεβάσει το κόστος του πολέμου. Από την άλλη, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να είχε συνομιλίες την Κυριακή με επικεφαλής παρατάξεων Κούρδων του Ιράκ, αυτών του Μπαφίλ Ταλαμπανί και του Μασούντ Μπαρζανί.
Τοπικός η περιφερειακός πόλεμος
Τις πρώτες μέρες του πολέμου οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί επικέντρωσαν στις δυτικές επαρχίες του Ιράν, όπου θα ήταν δυνατή μια προέλαση των Κούρδων, ενώ ζήτημα στη συνοχή του Ιράν προκαλεί και η εθνότητα των Μπαλούχων. Ο πόλεμος χαρακτηρίζεται έτσι από την προσπάθεια του Ιράν να επεκτείνει τον πόλεμο από τοπικό σε περιφερειακό σε όλη τη Μέση Ανατολή και, από την άλλη, την προσπάθεια των ΗΠΑ και του Ισραήλ να τον μεταφέρουν στο εσωτερικό του Ιράν με δράση εθνοτικών και κοινωνικών ομάδων.
