Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες: Μια ιστορία από πάγο, αδρεναλίνη & χρήμα

Αν οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες ή μάλλον η ιδέα για τη θεσμοθέτησή τους ήταν σενάριο, ενδεχομένως να είχε απορριφθεί ως απίθανο, ακραίο ή έστω υπερβολικά μυθοπλαστικό.

Ακούγεται μάλλον λογικό αν αναλογιστεί κανείς ότι πρόκειται για μια ιστορία που βρίθει αντιφάσεων: ξεκίνησε από μια γραφειοκρατική μπλόφα, προκειμένου να καμφθούν οι αντιρρήσεις που πρόβαλαν οι Σκανδιναβοί, ενηλικιώθηκε μαζί με την τηλεόραση και επιβιώνει χάρη σε εκείνους που αναζητούν την πρόκληση και την ομορφιά στο φυσικό κάλλος, τη μοναξιά αλλά και την αδρεναλίνη του αλπικού τοπίου.

Πάντως, έναν αιώνα πριν φτάσουμε στην πανηγυρική διοργάνωση Μιλάνο Κορτίνα 2026 που εκκινεί τις εργασίες της σήμερα, οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες ήταν το νόθο παιδί που κανείς δεν καταδεχόταν να υιοθετήσει.

«Συνωμοσία» σε αλπικό φόντο

Αλλά να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Στις αρχές του 20ού αιώνα, μια περίοδο που η αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων και ο θαυμασμός για το αρχαιοελληνικό κλέος και τη ρώμη ήταν trending topic και viral μαζί, η ιδέα για την πραγματοποίηση Χειμερινών Αγώνων ηχούσε μάλλον ως βλασφημία.

Ειδικά στα αυτιά των πιο συντηρητικών μελών της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής που δυσκολεύονταν να φανταστούν το αρχαίο αθάνατο πνεύμα να κυλιέται στις όπου γης χιονισμένες βουνοπλαγιές.

Το πρόβλημα βεβαίως δεν ήταν μόνο αισθητικό. Κυρίως αφορούσε στη γεωπολιτική με μπροστάρηδες τους Σκανδιναβούς. Είχαν, βλέπετε, ήδη δημιουργήσει δικούς τους «Βόρειους Αγώνες» (Nordic Games) από το 1901 και θεωρούσαν το σκι μια προσωπική τους, σχεδόν οικογενειακή υπόθεση. Ποιος απόλυτος κυρίαρχος θα καταδεχόταν να θέσει την ηγεμονία του εν αμφιβόλω;

Τελικά προκρίθηκε – αρχικά τουλάχιστον- μια σολομώντεια, win/win λύση. Στη συνεδρίαση της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής που πραγματοποιήθηκε στη Λωζάνη το 1921 τα μέλη της ψήφισαν υπέρ της διεξαγωγής ενός τουρνουά χειμερινών αθλημάτων που θα έμοιαζε με Ολυμπιακούς Αγώνες (και εν πολλοίς θα ήταν), αλλά δε θα έφερε το όνομά τους.

Ως τόπος επιλέχθηκε το Σαμονί στις γαλλικές Άλπεις και ως χρόνος το 1924, χρονιά που το Παρίσι θα φιλοξενούσε τους –μετέπειτα θερινούς- Ολυμπιακούς Αγώνες.

Η σεμνοταπεινή εβδομάδα του Σαμονί πήγε τόσο καλά, ώστε δύο χρόνια μετά τη λήξη της, το 1926, η ΔΟΕ με περίσσευμα γενναιοδωρίας τη βάφτισε αναδρομικά ως τους πρώτους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες της ιστορίας.

1924: Το (μεγάλο) κόλπο του Σαμονί

Για να καταλάβουμε την ατμόσφαιρα της εποχής, πρέπει να μεταφερθούμε στο πρωινό της 25ης Ιανουαρίου του 1924.

Μετά από μέρες ασταμάτητης βροχής, που είχαν κάνει το νεόκτιστο παγοδρόμιο της κωμόπολης να θυμίζει περισσότερο λίμνη παρά αθλητική εγκατάσταση, ο θεός των Χειμερινών Ολυμπιακών έκανε το χατίρι στους Γάλλους. Η θερμοκρασία έπεσε απότομα, το χιόνι πάγωσε και ο ήλιος φώτισε την κοιλάδα του Σαμονί.

Ήταν ώρα για δράση. Αλλά προηγουμένως κάποιος έπρεπε να δώσει το εναρκτήριο λάκτισμα.

Στην πραγματικότητα η τελετή έναρξης πόρρω απείχε από εκείνο που έχουμε αποκρυσταλλώσει στο νου μας σήμερα. Επρόκειτο για μια εκδήλωση σε κλειστό οικογενειακό κύκλο, με 17 εθνικές αποστολές τις οποίες υποδέχτηκαν στον προαύλιο χώρο του δημαρχείου του Σαμονί η τοπική ομάδα ποδοσφαίρου, οι πυροσβέστες της περιοχής και μια μπάντα.

Ναι, δεν υπήρχε καμία λάμψη και καμία πολυτέλεια. Ακόμα και οι αθλητές – αγωνίστηκαν σε 9 συνολικά αθλήματα- ως χειρώνακτες μετέφεραν μόνοι τον εξοπλισμό τους (ξύλινα πέδιλα, μπατόν, μπαστούνια του χόκεϊ). Ήταν απλώς εργάτες που είχαν πάρει την άγουσα για το μεροκάματο.

Για το πιο ενδιαφέρον σημείο εκείνου του πρωινού – και μάλλον για την καθιέρωση των χειμερινών αθλοπαιδιών σε ολυμπιακό επίπεδο- θα πρέπει να μακαρίζουμε τον τότε υφυπουργό τεχνικής εκπαίδευσης της Γαλλίας, ο οποίος μέτρησε τα λόγια του, προκειμένου να μην προκαλέσει τη μήνη των Σκανδιναβών.

Απέφυγε τη χρήση του όρου Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες και αντ’ αυτού καλωσόρισε τους αθλητές με τη φράση: «Κηρύσσω την έναρξη της Διεθνούς Εβδομάδας Χειμερινών Αθλημάτων του Σαμονί, υπό την υψηλή αιγίδα της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής».

Η λεκτική ακροβασία αποσόβησε τα διπλωματικά πάθη. Ο όρκος του αθλητή δόθηκε από τον 33χρονο τότε διαθλητή Camille Mandrillon και το πλήθος ξέσπασε σε επευφημίες. Οι Αγώνες είχαν αρχίσει, έστω και μεταμφιεσμένοι.

Ο πρώτος των πρώτων (Αγώνων)

Ο πρώτος χρυσός Ολυμπιονίκης στην ιστορία ήταν ο Charles Jewtraw, ένας 24χρονος Αμερικανός που κατατρόπωσε τα σκανδιναβικά μεγαθήρια, στον αγώνα των 500 μέτρων στην παγοδρομία ταχύτητας. Με χρόνο 44.0 δευτερόλεπτα, ο Jewtraw νίκησε τον σπουδαίο Νορβηγό Roald Larsen, αφήνοντας άφωνους τους ειδικούς που θεωρούσαν τους Σκανδιναβούς ανίκητους.

Παρά πάντως το ανδραγάθημά του, ο Jewtraw δε συνέχισε την επαγγελματική του καριέρα. Προτίμησε να γίνει αντιπρόσωπος της εταιρίας αθλητικών ειδών Spalding. Δεν είχε άδικο, εδώ που τα λέμε. Οι Αγώνες ήταν ακόμα στα σπάργανα και φάνταζαν περισσότερο ως σχολική εκδρομή ή έστω ως εθελοντική προσπάθεια, παρά ως διεθνές μίτινγκ αξιώσεων.

Η διοργάνωση του Σαμονί έμεινε στην ιστορία και για έναν ακόμα λόγο. Πέρα από το γεγονός ότι υπήρξε η παρθενική, εκεί καταγράφηκε λανθασμένα μια επίδοση, η οποία διορθώθηκε με χαρακτηριστική καθυστέρηση μισού αιώνα.

Το 1974 ο Νορβηγός ιστορικός Jacob Vaage ανακάλυψε ότι οι κριτές είχαν υπολογίσει λάθος τη βαθμολογία του Αμερικανού Anders Haugen στο αγώνισμα του άλματος με σκι. Ο Haugen, που είχε καταταγεί τέταρτος, ήταν ο πραγματικός χάλκινος Ολυμπιονίκης.

Σε μια συγκινητική τελετή στο Όσλο, στα 83 του πλέον χρόνια, παρέλαβε το μετάλλιό του από την κόρη του ανθρώπου που το κατείχε αδίκως στη συλλογή του για μισό αιώνα.

1928-1952: Από το Σεν Μόριτζ στο Όσλο

Μπορεί να δημιουργήθηκαν μετά κόπων, βασάνων και με μια ιδέα δολοπλοκίας, όμως δεν πήρε πολύ στους Χειμερινούς Αγώνες, για να αποκτήσουν την πρώτη τους σταρ.

Το 1928 στη διοργάνωση του Σεν Μόριτζ η 15χρονη αθλήτρια Sonja Henie έθεσε τις βάσεις ώστε το καλλιτεχνικό πατινάζ να γίνει τόσο θεαματικό και φωτογενές όσο το γνωρίζουμε σήμερα.

Και γι’ αυτό δεν ευθυνόταν μόνο η επιλογή της να φορέσει φούστα με μήκος πάνω από το γόνατο – πράγμα ανήκουστο για τα χρηστά ήθη της εποχής. Κυρίως ήταν η επιδεξιότητα, η χάρη αλλά και το χολιγουντιανών προδιαγραφών χαμόγελό της.

Οι θρίαμβοί της που ξεκίνησαν με το χρυσό στους Αγώνες του 1928 επαναλήφθηκαν το 1932 και το 1936.

Ήταν η χρονιά που στο Garmisch-Partenkirchen της Βαυαρίας, το χιόνι βάφτηκε με τα χρώματα της ναζιστικής προπαγάνδας.

Ο Χίτλερ άνοιξε τους Αγώνες, οι σβάστικες κυμάτιζαν πλάι στα θηριώδη έλατα της νότιας Γερμανίας, η Ευρώπη ζούσε την τελευταία ψευδαίσθηση ομόνοιας και ενότητας, πριν το αιματοκύλισμα του ΄Β Παγκόσμιου Πολέμου.

Χρειάστηκε να περάσουν δώδεκα χρόνια σιωπής μέχρι να ξανακουστεί ο Ολυμπιακός Ύμνος στα βουνά – για δεύτερη φορά στο Σεν Μόριτζ. Ήταν ίσως οι πιο περίεργοι Αγώνες.

Οι αθλητές φορούσαν ρούχα τριμμένα και με μπαλώματα, οι αποστολές κατέλυαν σε φτηνά πανδοχεία, η Γερμανία αλλά και η Ιαπωνία ήταν απούσες. Επρόκειτο όμως για ένα βήμα προς την κανονικότητα, η οποία ήρθε με τη διοργάνωση του Όσλο το 1952.

1956: Dolce vita στην Κορτίνα ντ’ Αμπέτσο

Το 1956 οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες απέκτησαν την αίγλη που απολαμβάνουν πια για δεκαετίες. Πραγματοποιήθηκαν στη σκιά των Δολομιτών, στην Κορτίνα ντ’ Αμπέτσο, όπου επιστρέφουν φέτος εβδομήντα χρόνια μετά.

Καταγράφηκαν στο συλλογικό ασυνείδητο ως Giochi del Rinascimento, δηλαδή Αγώνες της Αναγέννησης. Με μια επένδυση που άγγιξε τις δύο δισεκατομμύρια λιρέτες η Ιταλία πήρε άφεση για τις πολεμικές αμαρτίες της, η Κορτίνα μεταμορφώθηκε σε προορισμό για το τζετ σετ και η φιλοσοφία της dolce vita εγκαταστάθηκε σε υψόμετρο 1.224 μέτρων.

Οι 10.000 θεατές που κατέκλυσαν το στάδιο κάτω από έναν ήλιο που έκανε τον πάγο να λαμπυρίζει σαν ασημένιο κάτοπτρο, αντίκρισαν ένα θέαμα που απείχε παρασάγγας από την αρχαιοελληνική λιτότητα.

Ήταν μια πασαρέλα εθνών: οι Αμερικανοί εμφανίστηκαν εκτυφλωτικοί με λευκά πανωφόρια, οι Γαλλίδες παρέδωσαν μαθήματα κομψότητας με κόκκινα παλτά και χρυσά κουμπιά, ενώ οι Βρετανοί παρέμειναν πιστοί στο ασφαλές ναυτικό μπλε.

Η εικόνα της λάμψης έμελλε να λαβωθεί από μια βαθιά ανθρώπινη αμήχανη στιγμή. Από την εικόνα του Ιταλού πατινέρ και τελευταίου λαμπαδηδρόμου Guido Caroli, ο οποίος σκόνταψε σε ένα ξεχασμένο καλώδιο και σωριάστηκε μπροστά την εξέδρα των επισήμων.

Αν και η Ολυμπιακή Φλόγα έμεινε αλώβητη, η σκηνή θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ένα από τα πρώτα (αθλητικά τουλάχιστον) viral της ιστορίας.

Ο αυστριακός τυφώνας & ένα άβατο

Οι Αγώνες της Κορτίνα έμειναν στην ιστορία γιατί ήταν και οι πρώτοι που μεταδόθηκαν ζωντανά από την τηλεόραση, μεταφέροντας τη δράση στα σπίτια των τηλεθεατών.

Όσοι είχαν το προνόμιο να διαθέτουν δέκτη, σίγουρα δεν ξέχασαν ποτέ τις φρενήρεις επιδόσεις του Αυστριακού Toni Sailer, του επονομαζόμενου Blitz from Kitz που κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο και στα τρία αγωνίσματα του αλπικού σκι.

Στις ιταλικές βουνοκορφές έσπασε και μία από τις λεγόμενες γυάλινες οροφές για τις γυναίκες. Μπορεί η συμπερίληψη και η εκπροσώπηση να ήταν έννοιες ισοδύναμες με terra incognita εκείνη την εποχή, ωστόσο η Ιταλίδα σκιέρ Giuliana Minuzzo έγινε η πρώτη γυναίκα – και μία από τις 11 έως σήμερα- στην ιστορία των Αγώνων που ανέγνωσε τον Ολυμπιακό Όρκο.

Η μυθολογία της Κορτίνα ήταν μόλις στο ξεκίνημά της.

1960-1968: Από το Χόλιγουντ στην ομίχλη της Γκρενόμπλ

Στο Squaw Valley στην Καλιφόρνια το 1960 οι Αγώνες πέρασαν στη σφαίρα του θεάματος. Ο ίδιος ο Walt Disney ανέλαβε την τελετή έναρξης επιστρατεύοντας 5.000 ηθοποιούς, μουσικούς και χορευτές άλλα και 2.000 περιστέρια.

Για πρώτη φορά είχαμε replay σε αργή κίνηση (slow-motion) — όχι για τους θεατές, αλλά ως χείρα βοηθείας προς τους κριτές, ενώ την έναρξη της διοργάνωσης είχε σημάνει ο τότε αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον.

Τέσσερα χρόνια μετά, στο Ίνσμπρουκ του 1964, η φύση αποφάσισε να δείξει σε πλήρη ανάπτυξη τα δόντια της. Την ώρα που οι Αυστριακοί ετοιμάζονταν να φιλοξενήσουν το κορυφαίο αθλητικό γεγονός, το χιόνι αγνοούνταν.

Θα ήταν μια ολοκληρωτική και καινοφανής καταστροφή, εάν με πείσμα, αυταπάρνηση και την εντολή για επιστράτευση Αυστριακοί έφεδροι δε μετέφεραν 20.000 τόνους πάγου από τις βουνοκορφές των Άλπεων. Η επιχείρηση διάσωσης της διοργάνωσης ονομάστηκε – εύστοχα- «Χιόνι».

Ευτυχώς, το 1968 η Γκρενόμπλ δεν υπολειπόταν σε χιόνι. Αλλά ούτε και σε σκάνδαλα.

Ο Γάλλος Jean-Claude Killy σάρωσε τα πάντα, κερδίζοντας και τα τρία χρυσά του αλπικού σκι, ισοφαρίζοντας το ρεκόρ του Sailer από το 1956. Όμως, η νίκη του στο σλάλομ καλύφθηκε από ένα πέπλο μυστηρίου. Ο αντίπαλός του, Karl Schranz, ισχυρίστηκε ότι ένας μυστηριώδης άνδρας διέσχισε την πίστα στη διάρκεια του αγώνα αναγκάζοντάς τον να σταματήσει.

Του επέτρεψαν να ξανατρέξει, έκανε καλύτερο χρόνο από τον Killy, αλλά τελικά ακυρώθηκε αργότερα για παραβίαση πόρτας. Ο Killy παρέμεινε ο αδιαφιλονίκητος ήρωας, ένας ροκ σταρ του χιονιού που αποσύρθηκε από τη δράση στο αποκορύφωμα της δόξας του.

1976: Η στέψη του Kaiser Franz στο Ινσμπρουκ

Μισό και κάτι αιώνα μετά την καθιέρωσή τους οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες ήταν πια ένα λαοφιλές και λαοπρόβλητο σπορ. Τόσο πολύ ώστε 60.000 Αυστριακοί συνωστίζονταν στο Patscherkofel έχοντας μονότονα στραμμένο το βλέμμα τους στον 22χρονο συμπατριώτη τους Franz Klammer.

Το ημερολόγιο έγραφε 5 Φεβρουαρίου του 1976, όταν ο Αυστριακός αθλητής της κατάβασης περνούσε με τη χαρακτηριστική κίτρινη φόρμα του την πύλη εκκίνησης. Δεν υπήρχε άλλη επιλογή από το να κερδίσει τον υπ’ αριθμόν ένα αντίπαλό του, τον Ελβετό Bernhard Russi.

Η κατάβασή του Αυστριακού δεν έμοιαζε με σκι. Αλλά περισσότερο με μια μάχη με τη βαρύτητα. Από τα μέσα της διαδρομής ανέβασε στροφές, φάνηκε να χάνει την ισορροπία του, διακινδύνευσε να πέσει.

«Σκέφτηκα ότι θα συντριβώ σε όλη τη διαδρομή», εξομολογούνταν αργότερα. Όμως δεν έπεσε.

Πέρασε τη γραμμή τερματισμού με 1:45.73. Είχε κερδίσει τον Ελβετό για 33 εκατοστά του δευτερολέπτου. «Όλο το βουνό σείστηκε», θυμόταν ο αντίπαλός του.

Εκείνη την ημέρα, ο Klammer έγινε ο Kaiser Franz, ο αυτοκράτορας που κοίταξε την άβυσσο και της έκλεισε το μάτι.

1984: Οι ανίκητοι του Σεράγεβο

Το 1980 στο Lake Placid στην πολιτεία της Νέας Υόρκης, η ιστορία χαράκτηκε στον πάγο του χόκεϊ. Το «Miracle on Ice», όπως καταγράφηκε η νίκη των Αμερικανών φοιτητών επί της σοβιετικής «Κόκκινης Μηχανής» με σκορ 4-3, έμοιαζε με τη λύτρωση που οι ΗΠΑ αναζητούσαν σε μια εποχή εθνικής υστερίας και κορύφωσης του Ψυχρού Πολέμου.

Οι Σοβιετικοί, που είχαν κερδίσει τα προηγούμενα τέσσερα χρυσά, έμοιαζαν άτρωτοι, αλλά εκείνο το βράδυ τα προγνωστικά και οι κανόνες της λογικής ανατράπηκαν.

Τέσσερα χρόνια μετά στο Σεράγεβο οι Βρετανοί αθλητές του καλλιτεχνικού πατινάζ Jayne Torvill και Christopher Dean κατέκτησαν το δικό τους κομμάτι στην ιστορία του θεσμού.

Χόρεψαν το Bolero του Ravel με τέτοια ακρίβεια και χάρη ώστε οι κριτές δεν είχαν άλλη επιλογή από το να τους βαθμολογήσουν με το απόλυτο. Έλαβαν δώδεκα άριστα «6.0» —τρία για την τεχνική και εννέα για την καλλιτεχνική εντύπωση— πετυχαίνοντας ένα ρεκόρ που δεν καταρρίφθηκε έκτοτε.

Αλλά και η τηλεοπτική μετάδοση της εμφάνισής τους παραμένει έως σήμερα μια από τις δημοφιλέστερες ιστορικά στη Μεγάλη Βρετανία με 24 εκατομμύρια τηλεθεατές.

1988: Τροπική αύρα στον πάγο του Κάλγκαρι

Αν το Σεράγεβο ήταν η επιτομή της καλλιτεχνικής τελειότητας, το Κάλγκαρι του 1988 ήταν η αποθέωση του απρόβλεπτου. Εκεί, στις παγωμένες πίστες του Καναδά, γράφτηκε μια από τις πιο καλτ και αγαπημένες ιστορίες των Αγώνων: η εμφάνιση της ομάδας μπόμπσλεϊ της Τζαμάικα.

Τέσσερις αθλητές από ένα νησί που δεν είχε δει ποτέ χιόνι, αποφάσισαν να αψηφήσουν τους νόμους της γεωγραφίας και της λογικής.

Παρά το γεγονός ότι δεν είχαν καν δικό τους έλκηθρο –δανείστηκαν ένα από άλλες αποστολές– και η προσπάθειά τους κατέληξε σε μια θεαματική ανατροπή πριν τον τερματισμό, κέρδισαν κάτι πολύ πολυτιμότερο από ένα μετάλλιο: τον καθολικό σεβασμό του πλανήτη.

Ήταν η ζωντανή απόδειξη ότι το ολυμπιακό πνεύμα δεν απαιτεί απαραίτητα αλπικό DNA, αλλά το θάρρος να κυνηγήσεις το αδύνατο, ακόμη και με κοντομάνικα μέσα στο ψύχος.

Ο καλός Νορβηγός του Λιλεχάμερ

Στο Λιλεχάμερ της Νορβηγίας το 1994 οι Αγώνες, που για πρώτη φορά ξεκίνησαν να διοργανώνονται όχι την ίδια χρονιά με τους θερινούς αλλά δύο χρόνια αργότερα, έμοιαζαν να ξαναβρήκαν την ψυχή τους.

Μέσα στο δριμύ ψύχος, ο Johann Olav Koss που αγωνιζόταν εντός έδρας πέτυχε το αδιανόητο: κέρδισε τρία χρυσά μετάλλια στο πατινάζ ταχύτητας, καταρρίπτοντας το παγκόσμιο ρεκόρ και στις τρεις κούρσες του.

Και ύστερα, έκανε κάτι ακόμα πιο σπουδαίο: δώρισε συμβολικά το χρηματικό έπαθλο της νίκης του στην οργάνωση Olympic Aid που συνέδραμε τις ανάγκες των παιδιών του Σεράγεβο. Έστω και για λίγο το Ολυμπιακό πνεύμα έμοιαζε να ξαναβρίσκει τη ρίζα και το νόημά του.

1998: Ανάσταση στο Ναγκάνο

Στο Ναγκάνο της Ιαπωνίας το 1998, οι Αγώνες αποφάσισαν να ανανεώσουν το «αίμα» τους, εντάσσοντας για πρώτη φορά στο πρόγραμμά τους το snowboard. Όμως, ο απόλυτος πρωταγωνιστής ήταν ο Αυστριακός Hermann Maier.

Η πτώση του στο downhill ήταν από εκείνες που κόβουν την ανάσα: εκτινάχθηκε στον αέρα με 120 χιλιόμετρα την ώρα, πέταξε πάνω από δύο προστατευτικά δίχτυα και προσγειώθηκε με το κεφάλι στο σκληρό χιόνι.

Κι ενώ όλοι πίστεψαν πως οι Αγώνες τελείωσαν εκεί για τον «Herminator», εκείνος σηκώθηκε, τίναξε το χιόνι από πάνω του και τρεις ημέρες αργότερα κατέκτησε δύο χρυσά μετάλλια, επιβεβαιώνοντας ότι στο βουνό τα όρια μεταξύ θνητού και υπερήρωα είναι συχνά δυσδιάκριτα.

2002: Οι τελευταίοι έσονται πρώτοι στο Salt Lake City

Στο Salt Lake City το 2002, η αθλητική ιστορία είχε αποφασίσει να υποκλιθεί στο παράλογο. Σαν οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες να μας προθέρμαιναν για όσα θα ακολουθούσαν τα επόμενα χρόνια στον κόσμο.

Ο Αυστραλός Steven Bradbury, ο «τελευταίος των τελευταίων», κέρδισε το χρυσό μετάλλιο στην παγοδρομία ταχύτητας μικρής πίστας απλώς γιατί όλοι οι αντίπαλοί του γλίστρησαν και έπεσαν ο ένας μετά τον άλλο στην τελευταία στροφή.

Ο παγοδρόμος καταγράφηκε στα χρονικά όχι μόνο για το πιο αναπάντεχο μετάλλιο στη διαδρομή της διοργάνωσης αλλά και για την έκφραση έκπληξης του προσώπου του. Σαν μόλις να είχε συνέλθει από πολυήμερο hangover στο Λας Βέγκας.

Στην ίδια διοργάνωση η Σίντι Νίνος κατέλαβε την καλύτερη θέση που έχει κατακτήσει η χώρα μας σε Χειμερινούς Ολυμπιακούς. Κατετάγη 13η στο άθλημα του σκέλετον.

2010: Η κυριαρχία της «Ιπτάμενης Ντομάτας»

Στο Τορίνο το 2006 και το Βανκούβερ το 2010, οι Αγώνες άλλαξαν DNA. Ο Αμερικανός Shaun White έγινε ο ιδανικός πρέσβης της νέας κουλτούρας των Αγώνων κατακτώντας χρυσά μετάλλια.

Ο Flying Tomato, όπως έμεινε γνωστός, λόγω των κατακόκκινων μαλλιών του, έκανε επίδειξη αεροδυναμικής στο άθλημα του snowboard και υπογράμμισε ότι οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες δεν ήταν πια υπόθεση μόνο της παραδοσιακής ιντελιγκέντσιας του σκι, αλλά και μιας νέας γενιάς που αναζητούσε την αδρεναλίνη.

Όμως, η διοργάνωση του Βανκούβερ σημαδεύτηκε και από το αίμα του Γεωργιανού αθλητή του λουτζ, Nodar Kumaritashvili, ο οποίος ανήμερα της τελετής έναρξης τραυματίστηκε θανάσιμα στη διάρκεια προπόνησης, θυμίζοντας με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η ταχύτητα δεν συγχωρεί.

2014-2022: Το Σότσι της υπερβολής και η δυστοπία του Πεκίνου

Το επόμενο κεφάλαιο των Χειμερινών Αγώνων γράφτηκε με πρώτη ύλη την υπερβολή. Στο Σότσι το 2014, ο Βλαντίμιρ Πούτιν ξόδεψε 50 δισεκατομμύρια δολάρια για να φέρει το χειμώνα σε ένα αλλοτινό θερινό θέρετρο.

Στην PyeongChang στη Νότια Κορέα το 2018, είδαμε το τελευταίο ίσως θαύμα του ερασιτεχνικού αθλητισμού: την Τσέχα Ester Ledecká να κερδίζει το χρυσό στο σούπερ γιγαντιαίο σλάλομ με δανεικά πέδιλα (!), κοιτώντας τον πίνακα των αποτελεσμάτων με την απορία ζωγραφισμένη στο πρόσωπό της, πριν φορέσει το snowboard της και κερδίσει κι εκεί χρυσό, γράφοντας ιστορία σε δύο διαφορετικά αθλήματα στην ίδια διοργάνωση.

Οι Αγώνες του Πεκίνου το 2022 έμοιαζαν περισσότερο με δυστοπία, παρά με αθλητική διοργάνωση. Πραγματοποιήθηκαν περίκλειστοι, σε μια φούσκα απομόνωσης, λόγω της πανδημίας.

Και δεν ήταν το μόνο που δεν πήγε καλά. Ελλείψει χιονιού οι Κινέζοι φιλοξένησαν τους πρώτους Χειμερινούς Αγώνες με 100% τεχνητό χιόνι.

Εκεί, η 15χρονη τότε Ρωσίδα αθλήτρια του καλλιτεχνικού πατινάζ Kamila Valieva λύγισε υπό το βάρος ενός σκανδάλου ντόπινγκ, ενσαρκώνοντας μια τραγική φιγούρα που θύμισε ότι πίσω από την «τέλεια» εικόνα του ανταγωνισμού σε κορυφαίο επίπεδο, υπάρχουν παιδιά που συνθλίβονται τις συμπληγάδες των φιλοδοξιών που καλούνται να υπηρετήσουν.

2026: Επιστροφή στους Δολομίτες

Η διοργάνωση Μιλάνο Κορτίνα 2026 ολοκληρώνει συμβολικά έναν τέλειο κύκλο, από την επίσημη αναγνώριση των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων το 1926.

Θα είναι οι πιο ισορροπημένοι σε ποσόστωση αγώνες, με το 47% των αθλητών να είναι γυναίκες — μια τεράστια απόσταση από τις 13 μοναχικές φιγούρες που αγωνίστηκαν πάλαι ποτέ στο Σαμονί.

Ωστόσο, πίσω από την ακριβοδίκαιη συμμετοχή των φύλων, κρύβεται μια δημοσιονομική ανισορροπία που απειλεί να εκτροχιάσει την αθλητή γιορτή.

Οι Αγώνες της Κορτίνα, που διαφημίστηκαν ως μοντέλο βιωσιμότητας, εξελίχθηκαν σε μια κούρσα ενάντια στον χρόνο, τον πληθωρισμό αλλά και το περιβάλλον, αφού και πάλι θα χρησιμοποιηθεί τεχνητό χιόνι, η δημιουργία του οποίου εκτός από κοστοβόρα είναι και ενεργοβόρα.

Ακριβή μου, Κορτίνα

Ο αρχικός προϋπολογισμός του 1,58 δισ. δολαρίων αποδείχθηκε ευσεβής πόθος, ξεπερνώντας τελικά τα 1,7 δισ. για τη διοργάνωση, ενώ αν συνυπολογιστούν τα έργα υποδομής, ο λογαριασμός για το ιταλικό δημόσιο εκτοξεύεται κατά μερικά δισεκατομμύρια.

Ο Andrea Varnier, CEO της διοργάνωσης, παραδέχτηκε πως η προετοιμασία έγινε υπό «καθεστώς έκτακτης ανάγκης», με τα εργοτάξια —όπως εκείνο για το αμφιλεγόμενο κέντρο ελκήθρου στην Κορτίνα που το κόστος του σχεδόν διπλασιάστηκε στα 80 εκ. ευρώ— να δουλεύουν υπό την πίεση ασφυκτικών προθεσμιών.

Το Μιλάνο μπορεί να υποσχέθηκε το μέλλον, αλλά αναγκάστηκε να πληρώσει ακριβά το παρόν.

Οι Έλληνες των αλπικών σπορ

Η εικόνα της ελληνικής σημαίας να μπαίνει πάντα πρώτη στο στάδιο αποκτά στους Χειμερινούς Αγώνες έναν ιδιαίτερο, σχεδόν ποιητικό χαρακτήρα. Σκεφτείτε το. Ένας λαός που αγαπά και ορκίζεται στη θάλασσα παρελαύνει μέσω της Εθνικής Ομάδας του, η οποία φέτος αριθμεί πέντε μέλη, στο σχεδόν αταίριαστο στο DNA μας αλπικό τοπίο.

Η ιστορία της ελληνικής εκπροσώπησης ξεκινά με τρόπο μυθιστορηματικό το 1936. Στο Garmisch-Partenkirchen του 1936, στη διοργάνωση όπου το όριο μεταξύ προπαγάνδας και αθλητισμού ήταν σχεδόν ανύπαρκτο, εμφανίστηκε ο γεννημένος και μεγαλωμένος στην Ελβετία Δημήτρης Νεγρεπόντης. Ο Νεγρεπόντης που έμεινε στην ιστορία γιατί αρνήθηκε να χαιρετήσει τον Φύρερ δεν αγωνίστηκε για τα ρεκόρ ή την επιτυχία αλλά για την εκπροσώπηση της χώρας.

Για εκείνον η απουσία από το ολυμπιακό γεγονός θα ήταν χειρότερη από την ήττα. Στην Κορτίνα του 1956, ανάμεσα στους «αφανείς ήρωες» της ελληνικής αποστολής, η συμμετοχή δεν ήταν αποτέλεσμα εθνικής στρατηγικής, αλλά προσωπικής εμμονής. Άνθρωποι που έβλεπαν το χιόνι όχι ως εμπόδιο, αλλά ως πρόκληση. Και βέβαια απόλαυση.

Οικογενειακή υπόθεση

Πολλές δεκαετίες μετά γράφτηκε με γαλανόλευκα χρώματα μια ιστορία τόσο παράδοξη, που μόνο οι Χειμερινοί Αγώνες θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν. Στο Βανκούβερ του 2010, η ελληνική αποστολή περιλάμβανε κάτι μοναδικό στην ολυμπιακή ιστορία: πατέρα και κόρη στην ίδια Ολυμπιάδα.

Ο Θανάσης Τσακίρης, ο «αιώνιος έφηβος» του ελληνικού δίαθλου, βρέθηκε στην ίδια διοργάνωση με την κόρη του, Παναγιώτα. Όχι συμβολικά, όχι για να συγκινήσουν, αλλά για να συναγωνιστούν. Δύο άνθρωποι που μοιράζονταν την αγάπη για το ίδιο άθλημα και ανέπνεαν τον ίδιο παγωμένο αέρα στους πνεύμονές τους.

Ήταν μια στιγμή οικογενειακής συνύπαρξης και ολυμπιακού ευ αγωνίζεσθαι μαζί.

Η ελπίδα του 2026

Φέτος την ελπίδα για διάκριση φέρει στους ώμους του ο σημαιοφόρος της ελληνικής αποστολής Αλέξανδρος Γκιννής. Ένας πρωταθλητής που μεγάλωσε στη Βουλιαγμένη, αλλά έμαθε να «διαβάζει» το βουνό στην Αυστρία και κατόπιν Ηνωμένες Πολιτείες.

Ένας Έλληνας που δεν κουβαλά το σύμπλεγμα του «φτωχού συγγενή», αλλά τη νοοτροπία του επαγγελματία.

Με τις διακρίσεις του τα τελευταία χρόνια στο παγκόσμιο στερέωμα του αλπικού σκι, η Ελλάδα απέκτησε για πρώτη φορά κάτι που της έλειπε στους Χειμερινούς Αγώνες: προσδοκία. Όχι την αφελή ελπίδα του «καλού πλασαρίσματος», αλλά τη ρεαλιστική πιθανότητα της διάκρισης.

Κι αυτό, σε έναν κόσμο όπου το χιόνι γίνεται όλο και πιο σπάνιο, είναι ίσως η μεγαλύτερη ανατροπή.

Άλλωστε η ελληνική παρουσία στους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες δεν ήταν ποτέ υπόθεση μεταλλίων. Ήταν υπόθεση ταυτότητας. Μια διαρκής υπενθύμιση ότι ο ολυμπισμός δεν είναι μόνο θέμα ισχύος και κλίματος, αλλά κυρίως επιμονής.

Ότι ακόμη κι ένα έθνος που έχει μάθει να χαϊδεύεται σχεδόν αδιάκοπα από το μεσογειακό ήλιο μπορεί να σταθεί, έστω και μόνο του, απέναντι στον πάγο. Και να επιβιώνει.