Αν η Δανία ήταν μαθητής σε κάποια σχολική αίθουσα, θα καθόταν στο πρώτο θρανίο.
Θα είχε τα πιο επιμελημένα τετράδια, θα ήταν πάντα διαβασμένος, θα σήκωνε το χέρι με κεκτημένη ταχύτητα αλλά και μια ιδέα συστολής για να πει μάθημα και αναμφίβολα θα έγραφε με τέλεια καλλιγραφία. Θα ήταν από εκείνα τα παιδιά που θαρρείς πως μεγαλώνουν με λειτουργία αυτόματου πιλότου.
Για δεκαετίες η χώρα των 42.947 τετραγωνικών χιλιομέτρων, η 130η σε μέγεθος από τις 195 του πλανήτη, η πατρίδα του Λαρς Φον Τρίερ αλλά και του Μαντς Μίκελσεν έχει αποκρυσταλλωθεί στο συλλογικό ασυνείδητο ως κράτος-πρότυπο.
Με έξι εκατομμύρια ευτυχισμένους πολίτες, σύμφωνα με τις διεθνείς έρευνες, το υψηλότερο επίπεδο ποιότητας ζωής —όπως προκύπτει από τη λίστα του Economist για το 2025— χιλιάδες ποδήλατα, χρωματιστά ξύλινα σπίτια και δόγμα το hygge. Ναι, αυτή την ασαφή αλλά δημοφιλή κουλτούρα που ανήγαγε σε παγκόσμιο lifestyle την ανάγκη να κάθεσαι δίπλα σε ένα αναμμένο κερί επειδή απλώς έξω κάνει κρύο.
Πέρα από τη Γροιλανδία
Η Δανία, που τις τελευταίες εβδομάδες βρίσκεται διαρκώς στον αφρό της επικαιρότητας εξαιτίας των βρυχηθμών του Ντόναλντ Τραμπ για τις σπάνιες γαίες της Γροιλανδίας, θα είχε κάθε λόγο να έχει πέσει σε βαθιά περίσκεψη ή ακόμα και σε εθνική κατάθλιψη. Δεν είναι και λίγο να πρέπει να μπεις μια ωραία πρωία στα παπούτσια του Δαβίδ που προκαλείται απροσχημάτιστα από τον Γολιάθ της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ.
Έτσι θα το έβλεπε τουλάχιστον κάποιος που έχει για μονάδα μέτρησης της ισχύος και της επιρροής τα τετραγωνικά χιλιόμετρα, τον επεκτατισμό και την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων. Η αλήθεια είναι πως θα είχε δίκιο. Εν μέρει.
Γιατί ειδικά στην περίπτωση της Δανίας τα πράγματα είναι κατά τι διαφορετικά. Μπορεί όλοι να πιστεύουμε ότι οι αυτόχθονές της είναι τόσο πράοι, ώστε στις φλέβες τους κυλά βιολογικός χυμός σμέουρου, ξεχνάμε όμως το προγονικό DNA των Βίκινγκς.
Από την άλλη οι σύγχρονοι Δανοί δεν έχουν κανέναν λόγο να πιθηκίζουν τις αγριάδες των προπατόρων τους. Καταφέρνουν να είναι επιδραστικοί για όλη την οικουμένη, πολύ περισσότερο απ’ όσο συνειδητοποιούμε, απλώς τερματίζοντας την έννοια της soft power (βλ. ήπιας ισχύος).
Η αυτοκρατορία του μεταβολισμού
Αν κάποιος θέλει να μετρήσει την πραγματική ισχύ μιας χώρας σήμερα, δεν χρειάζεται να φυλλομετρήσει τα εξοπλιστικά της προγράμματα. Αρκεί να ρίξει μια ματιά στα ράφια των φαρμακείων και τους χρηματιστηριακούς δείκτες.
Η περίπτωση της δανέζικης Novo Nordisk είναι το απόλυτο case study του πώς μια φαρμακευτική εταιρεία μπορεί να επαναπροσδιορίσει τη μοίρα ενός έθνους. Με το Ozempic και το Wegovy, η Δανία δεν εξάγει απλώς φάρμακα. Μοιάζει να έδωσε στον κόσμο το ιερό δισκοπότηρο της ματαιοδοξίας. Και η ικανότητα να ελέγχεις τον μεταβολισμό του πλανήτη είναι μια μορφή εξουσίας που θα ζήλευαν ακόμη και οι ισχυρότεροι ηγεμόνες της ιστορίας.
Η οικονομική επιτυχία των εν λόγω σκευασμάτων είναι τόσο σαρωτική ώστε την άνοιξη του 2024 η χρηματιστηριακή αξία της φαρμακευτικής υπερέβη το συνολικό ΑΕΠ της χώρας.
Η φαρμακευτική ηγεμονία προσφέρει στη Δανία μια αόρατη ασπίδα. Όταν ολόκληρος ο δυτικός κόσμος εξαρτάται από ένα εργαστήριο στο Κάλουντμποργκ για να διαχειριστεί την εικόνα και την υγεία του, η Κοπεγχάγη μοιάζει να αποκτά ένα ισχυρό δικαίωμα βέτο στις παγκόσμιες εξελίξεις που δεν καταγράφεται σε καμία διεθνή συνθήκη, αλλά είναι παρόν σε κάθε δόση αγωνιστών υποδοχέων GLP-1.
Το δόγμα LEGO
Κι ενώ η οικονομία καλπάζει στα εργαστήρια, η πολιτιστική επιρροή της Δανίας συνεχίζει να χτίζεται πάνω σε κάτι τόσο απλό όσο ένα πλαστικό τουβλάκι. Μόνο που στην περίπτωση της LEGO, το «απλό» είναι μια αυτοκρατορία 74 δισεκατομμυρίων κορωνών (10 δις ευρώ) τον χρόνο.
Τα LEGO δεν είναι απλώς ένα παιχνίδι, αλλά μια ολόκληρη φιλοσοφία, ένα σύστημα αξιών που εξάγεται σε κάθε γωνιά του κόσμου. Σήμερα, η εταιρεία από το Billund είναι η «πιο αξιόπιστη στον πλανήτη» σύμφωνα με τον δείκτη RepTrak για το 2025.
Με παραγωγή που αγγίζει τα 60 δισεκατομμύρια τούβλα ετησίως —αρκετά για να φτάσουν στο φεγγάρι και πίσω εννέα φορές— η Δανία έχει καταφέρει να γητέψει το συλλογικό ασυνείδητο της ανθρωπότητας.
Η στρατηγική στροφή στους «kidults» μετέτρεψε ένα παιδικό χόμπι σε status symbol και επενδυτικό εργαλείο. Όταν έχεις καταφέρει να γίνεις το δομικό υλικό της φαντασίας του πλανήτη, έχεις κερδίσει το παιχνίδι της επιρροής πριν καν ξεκινήσει η ενήλικη ζωή. Δηλαδή από τα αποδυτήρια.
Η αόρατη συνδεσιμότητα
Η βαθύτερη και κυρίως αόρατη επιρροή της Δανίας βρίσκεται ακόμα και στις τσέπες μας αλλά και στις ασύρματες συνδέσεις μας. Ακούγεται ως ειρωνεία, όμως η τεχνολογία που ενώνει τον σύγχρονο κόσμο, το Bluetooth, πήρε το όνομά του από τον Δανό βασιλιά Harald Blåtand.
Οι Δανοί μηχανικοί που πρωτοστάτησαν στη δημιουργία του ήθελαν να δείξουν ότι η επικοινωνία είναι ο νέος τρόπος να «ενώνεις» τον κόσμο — και το πέτυχαν με έναν τρόπο που σήμερα θεωρούμε δεδομένο.
Δανικός δάκτυλος, συγκεκριμένα εκείνος του Janus Friis, υπήρξε και στη δημιουργία του αείμνηστου πια Skype, ενώ Δανοί ήταν και οι αδελφοί Jens και Lars Rasmussen που έθεσαν τις βάσεις για τα Google Maps.
Η Δανία δεν ένιωσε ποτέ την ανάγκη να χτίσει έναν κολοσσό που θα έχει με πηχυαία γράμματα στη μαρκίζα το όνομά της. Προτίμησε να δημιουργήσει αθόρυβα το «νευρωνικό σύστημα» του σύγχρονου πολιτισμού.
Γαστρονομικός μινιμαλισμός
Όπως σχεδόν όλα σε αυτή τη ζωή, έτσι και η soft power περνάει και από το στομάχι. Στη δανέζικη εκδοχή του βέβαια, το φαγητό είναι κάτι περισσότερο από τροφή.
Πριν από την εμφάνιση του τριάστερου Noma, που πλέον λειτουργεί ως γαστρονομικό εργαστήριο και περιοδεύει στον κόσμο με pop-up εκδοχές του, η δανέζικη κουζίνα υπολειπόταν σε έξωθεν καλή μαρτυρία. Ο Ρενέ Ρετζέπι δεν άλλαξε απλώς το μενού, αλλά τον τρόπο που ο πλανήτης αντιλαμβάνεται την ευωχία. Η New Nordic Cuisine δίδαξε στην παγκόσμια ελίτ ότι το να τρως βρύα και θαλασσινά από τα παγωμένα νερά του Βορρά μπορεί να είναι η απόλυτη εμπειρία.
Η στροφή στην εντοπιότητα και τον ακατέργατο μινιμαλισμό μετέτρεψε την Κοπεγχάγη στη Μέκκα των foodies και το φαγητό έγινε το πιο ισχυρό διπλωματικό διαβατήριο της χώρας. Ήταν μία ακόμα νίκη του περιεχομένου πάνω στο περιτύλιγμα.
Η αρχιτεκτονική της καθημερινής υπεροχής
Πριν όμως η δανέζικη ισχύς φτάσει στο στομάχι ή στο smartphone μας, έχει ήδη καταλάβει τον χώρο μας.
Το δανέζικο design δεν είναι μια σειρά από όμορφα αντικείμενα, αλλά μια άσκηση οπτικής ηγεμονίας. Όταν ο Arne Jacobsen σχεδίαζε την πολυθρόνα Egg ή ο Poul Henningsen τα φωτιστικά του, δεν έφτιαχναν απλώς έπιπλα. Επέβαλλαν μια δημοκρατική αισθητική που έμελλε να γίνει το παγκόσμιο πρότυπο του εκλεπτυσμένου.
Σήμερα, αυτή η παράδοση συνεχίζεται με τον Bjarke Ingels, τον αρχιτέκτονα που μετατρέπει εργοστάσια σε πίστες σκι και κτίρια σε οικιστικά μανιφέστα. Η Δανία μας έμαθε ότι το περιβάλλον στο οποίο ζούμε διαμορφώνει το ποιοι είμαστε. Μας έμαθε να καθόμαστε, να φωτιζόμαστε και να κινούμαστε, καθιστώντας την αισθητική της το απόλυτο εργαλείο κοινωνικής μηχανικής.
Από τα παραμύθια στο scandi-noir
Η αφήγηση ήταν πάντα το κρυφό όπλο της Δανίας. Από τα παραμύθια του Hans Christian Andersen —που παραμένουν ο ηθικός κώδικας της Δύσης— μέχρι τον υπαρξισμό του Kierkegaard, οι Δανοί ξέρουν να περιγράφουν την ανθρώπινη κατάσταση.
Στις μέρες μας, αυτή η παράδοση μετουσιώθηκε στο φαινόμενο του Nordic Noir στην αστυνομική λογοτεχνία, την ποπ κουλτούρα και την τηλεόραση. Σειρές όπως το Borgen δεν είναι απλώς τηλεοπτικά hits, είναι η εξαγωγή ενός κοινωνικού μοντέλου. Έδειξαν στον κόσμο πώς είναι να ζεις σε μια κοινωνία όπου η πολιτική είναι σκληρή αλλά λειτουργική.
Η λογοτεχνία και η τηλεόραση της Δανίας κατάφεραν να κάνουν το «δανέζικο μοντέλο» ελκυστικό, ακόμα και στις πιο σκοτεινές εκδοχές του.
Ένας εναλλακτικός γαλαζοαίματος
Σε αυτό το παζλ της σύγχρονης ήρεμης δύναμης, ο βασιλιάς Frederik X προσθέτει τη διάσταση του coolness. Η δανέζικη μοναρχία δεν είναι ένα σκονισμένο κειμήλιο.
Ο Frederik είναι ένας άνθρωπος που τρέχει σε μαραθωνίους και αγώνες τριάθλου Ironman, νοιάζεται ειλικρινά για την κλιματική αλλαγή και επικοινωνεί με τον λαό του χωρίς τους τοίχους του πρωτοκόλλου. Κάτι σαν αρχέτυπο brand ambassador.
Εκπροσωπεί μια χώρα που σέβεται την ιστορία της αλλά δεν φυλακίζεται σε αυτήν. Είναι το πρόσωπο μιας Δανίας που ξέρει ότι η παράδοση είναι χρήσιμη όταν υπηρετεί το αύριο.
Ίσως τελικά η Δανία δεν είναι ο καλός μαθητής ή το nerd του σχολείου, όπως πολλοί την έχουμε στον νου μας. Είναι μάλλον ένας δάσκαλος που διδάσκει ότι το πραγματικό soft power δεν είναι να προσπαθείς να αρέσεις σε όλους. Αλλά να γίνεσαι τόσο απαραίτητος, αισθητικά ανώτερος και τεχνολογικά κρίσιμος, που ο κόσμος να μην μπορεί να φανταστεί την καθημερινότητά του χωρίς εσένα.
Οι Βίκινγκς δεν εξαφανίστηκαν ποτέ. Απλώς αντάλλαξαν τα σπαθιά με πατέντες και τα πλοία με αλγόριθμους. Και η νέα τους «εισβολή» είναι πολύ πιο αποτελεσματική, γιατί αυτή τη φορά, εμείς είμαστε αυτοί που τους στρώνουμε το χαλάκι για να σκουπίσουν τα πόδια τους πριν μπουν στις ζωές μας.
