Παραδόθηκε σήμερα στον υπουργό Εργασίας Ανδρέα Λοβέρδο τοπόρισμα της Επιτροπής Ειδικών για το Ασφαλιστικό.

Οι 12 προτάσεις της Επιτροπής για την αναμόρφωση του συστήματος είναι:

1. Διαρκής αναλογιστική επιτήρηση του συστήματος

Ολα τα μέλη της Επιτροπής συμφώνησαν ότι πριν από κάθε συζήτηση για το μέλλον του Συστήματος Κοινωνικής Ασφάλισης αλλά και περιοδικά ανά τακτά χρονικά διαστήματα (ετησίως) πρέπει να προηγείται η ολοκλήρωση αναλογιστικών μελετών ανά ταμείο – κλάδο του κάθε Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης, προκειμένου να αναδειχθούν τα προβλήματα για κάθε παροχή του κάθε ταμείου ξεχωριστά. Τα πορίσματα αυτών των μελετών θα όφειλαν να αποτελέσουν την αφετηρία της όποιας επιστημονικής, κοινωνικής διαβούλευσης για το μέλλον του ασφαλιστικού συστήματος και όχι να ακολουθούν τις όποιες τοποθετήσεις-προθέσεις, απλά και μόνο ως νομιμοποιητική τους βάση.

Το συνταξιοδοτικό μας σύστημα δεν είναι βιώσιμο. Σε αυτό συγκλίνουν οι αναλογιστικές μελέτες που έχουν συνταχθεί για το σύνολο (για το μεγαλύτερο μέρος του) του ασφαλιστικού συστήματος της Ελλάδας την τελευταία δεκαετία. Οφείλουμε ακόμη να προσέξουμε _ δείγμα ανισοτήτων _ ότι το 8% των ασφαλισμένων ευθύνεται για το περίπου 25%-30% του συνολικού αναλογιστικού ελλείμματος του Συστήματος Κοινωνικής Ασφάλισης.

2. Περιορισμός της εισφοροδιαφυγής

Μία από τις διαρκείς και ενδογενείς παθογένειες του ελληνικού συστήματος που εμποδίζει την ανάπτυξή του και κλονίζει τη βιωσιμότητά του είναι η αδυναμία σύλληψης της ασφαλιστέας ύλης (εισφοροδιαφυγή). Το ύψος της εισφοροδιαφυγής υπολογίζεται σήμερα (2010) στα 8 δισ., τα οποία εμφανώς λείπουν από το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. Ας σημειωθεί ότι το ποσό αυτό αφορά τις καθυστερούμενες εισφορές και όχι αυτές που σχετίζονται με την ανασφάλιστη εργασία.

Ολα τα μέλη της Επιτροπής συμφώνησαν για την πρωταρχική ανάγκη λήψης μέτρων: όπως εντατικοποίηση της άσκησης των ελέγχων, απλοποίηση των διαδικασιών ασφάλισης, απλούστευση της νομοθεσίας, ανάθεση της είσπραξης των εισφορών σε κοινό φορέα για όλους τους ασφαλιστικούς φορείς (ή ανάθεση σε φορολογικές αρχές), μηχανοργάνωση του συστήματος και γενικότερα στη χρήση των νέων τεχνολογιών, καθιέρωση συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών και διασταυρώσεων μεταξύ φορέων και ΔΟΥ, Επιθεώρησης Εργασίας, ΟΑΕΔ κλπ. αποκατάσταση της αναλογικότητας των παροχών, νομιμοποίηση των παράνομων μεταναστών, μείωση των ασφαλιστικών εισφορών σε ορισμένες περιπτώσεις κ.ά.

Η καταγραφή των αδυναμιών και διατύπωση προτάσεων από τα μέλη ήταν πράγματι εξαντλητική.

3. Καθιέρωση ενός παγίου τρόπου ρύθμισης των οφειλών προς τους ασφαλιστικούς φορείς

Η Επιτροπή επεσήμανε ότι οι με μεγάλη συχνότητα ανακοινούμενες ευνοϊκές (με μικρή προκαταβολή πολλές δόσεις και μείωση στα πρόσθετα τέλη) ρυθμίσεις οφειλών δεν βοήθησαν μακροπρόθεσμα την είσπραξη των οφειλόμενων εισφορών. Πολλοί οφειλέτες, αφού αποκτούσαν ασφαλιστική ενημερότητα, σταματούσαν την καταβολή των δόσεων. Κατά βάση η συγκυριακή ρύθμιση κατέληξε να λειτουργεί ως κίνητρο εισφοροδιαφυγής.

Ολα τα μέλη της Επιτροπής συμφώνησαν ότι η παροχή δυνατότητας τμηματικής εξόφλησης δεν θα πρέπει να γίνεται με τρόπο που να θέτει τον οφειλέτη σε ευνοϊκότερη μοίρα από τον νομίμως και εμπροθέσμως εξοφλούντα στις ασφαλιστικές εισφορές νοθεύοντας έτσι κάθε έννοια υγιούς ανταγωνισμού. Ετσι ούτε η προκαταβολή για ένταξη στη ρύθμιση θα πρέπει να είναι υπερβολικά χαμηλή, ούτε ο αριθμός των δόσεων υπέρογκος ούτε βεβαίως έκπτωση από τα πρόσθετα τέλη θα πρέπει να αναγνωρίζεται ή μη μόνο σε περίπτωση άμεσης εξόφλησης του συνόλου των οφειλών (μικρή έκπτωση – κίνητρο εξόφλησης). Η επανεξέταση σε απολεσθείσα ρύθμιση τμηματικής εξόφλησης θα πρέπει να γίνεται υπό προϋποθέσεις που δεν θα διευκολύνουν τον οφειλέτη να τη χρησιμοποιεί με επαναλαμβανόμενο τρόπο. Απαραίτητη προϋπόθεση συνέχισης της ρύθμισης θα είναι η καταβολή των τρεχουσών ασφαλιστικών εισφορών.

4. Ανεύρεση πρόσθετων πόρων για τη διασφάλιση της επαρκούς χρηματοδότησης του συστήματος

Η Επιτροπή δέχθηκε ότι ένας από τους πρωταρχικούς προσανατολισμούς της μεταρρύθμισης θα πρέπει να είναι η αύξηση των πόρων του συστήματος. Εξάλλου, όπως επισημάνθηκε, με την αύξηση των πόρων δεν αποβλέπουμε απλώς στη διατήρηση του υπάρχοντος συστήματος, ούτε υπονοούμε ότι για την οξύτατη κρίση του συνταξιοδοτικού συστήματος πρέπει να πληρώσουν όλοι οι άλλοι εκτός από τους συνταξιούχους. Η αύξηση των πόρων γίνεται αντιληπτή ως σύστοιχο της εκλογίκευσης των παροχών.

Προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης του συνταξιοδοτικού συστήματος μέσω πρόσθετων πόρων από νέες πηγές διατυπώθηκε η άποψη των εκπροσώπων της ΓΣΕΕ για δημιουργία ενός αποθεματικού αλληλεγγύης. Ο λογαριασμός αυτός θα τροφοδοτείται από μια σειρά πόρων. Η άποψη αυτή απέσπασε τη σύμφωνη γνώμη των μελών.

Η πρόταση για την επιβολή ενός φόρου υπέρ της κοινωνικής ασφάλισης παρέμεινε μειοψηφούσα.

5. Βέλτιστη αξιοποίηση της περιουσίας των ασφαλιστικών ταμείων

Για μια πετυχημένη δημόσια διαχείριση των αποθεματικών προτείνονται από την Επιτροπή τα εξής: α) η ανεξαρτητοποίηση της διαχείρισης των περιουσιακών στοιχείων των ΦΚΑ από τις πολιτικές επιρροές, καθώς και η απόκτηση του καλύτερη αποτελέσματος με τη μεγαλύτερη δυνατή ασφάλεια, β) η δραστική μείωση του αριθμού αριθμός ;;;;;;;;;;; των φορέων διαχείρισης των αποθεματικών των ασφαλιστικών ταμείων. Προτείνεται είτε η δημιουργία μιας εταιρείας διαχείρισης του συνόλου των αποθεματικών του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης (συμπεριλαμβανομένου και του Ασφαλιστικού Κεφαλαίου Αλληλεγγύης Γενεών) είτε η δημιουργία πολύ μικρού αριθμού τέτοιων εταιρειών. Η εταιρεία (ή εταιρείες) διαχείρισης θα εποπτεύεται από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς και κύριοι μέτοχοί της θα είναι το κράτος και τα ασφαλιστικά ταμεία, γ) η εταιρεία (ή εταιρείες) διαχείρισης θα προσφέρει στα Ταμεία συμβουλές για τον καθορισμό της Επενδυτικής Πολιτικής του κάθε ταμείου, σύμφωνα με την αναλογιστική μελέτη που θα εκπονηθεί από την Εθνική Αναλογιστική Αρχή (π.χ. διάρθρωση χαρτοφυλακίου, επενδύσεις στο εσωτερικό ή το εξωτερικό), την αξιολόγηση της απόδοσής του (δείκτες αναφοράς κλπ.), την επιλογή και αξιολόγηση διαχειριστών κλπ., δ) τα Διοικητικά Συμβούλια των ταμείων αποτελούνται από αντιπροσώπους του κράτους, των ασφαλισμένων και των εργοδοτών. Ασκούν επιτελικό και όχι διαχειριστικό έργο (καθορισμός, έλεγχος υλοποίησης και αποτίμηση της επενδυτικής στρατηγικής του ταμείου), ε) μετά από διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους, το κράτος αποφασίζει σχετικά με το εύρος της διάρθρωσης των περιουσιακών στοιχείων των φορέων κοινωνικής ασφάλισης (μπάντες ποσοστών που μπορούν να επενδυθούν σε μετοχές, ομόλογα, ακίνητα, κεφάλαια υψηλού κινδύνου, διαθέσιμα), στ) η ύπαρξη ανεξάρτητων συμβούλων επενδύσεων (ήδη προβλέπεται αλλά πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή), οι οποίοι όχι μόνο θα αποτελούν νομικό πρόσωπο ξεχωριστό με εκείνο που έχει αναλάβει τον ρόλο του διαχειριστή, αλλά δεν θα έχουν καμία άμεση ή έμμεση σχέση με οποιοδήποτε διαχειριστή περιουσιακών στοιχείων, αναμένεται να προσδώσει την απαιτούμενη διαφάνεια και εγκυρότητα κάθε αλλαγής του θεσμικού πλαισίου εκμετάλλευσης των αποθεματικών των ΦΚΑ, ζ) στο πλαίσιο μιας επαγγελματικής διαχείρισης των σημερινών και μελλοντικών αποθεμάτων των ΦΚΑ, κρίνεται σκόπιμη η υιοθέτηση μιας γιγαντιαίας κλίμακας παθητικής στρατηγικής επενδύσεων, η) ακόμα και αν υλοποιούνταν η παραπάνω πρόταση περί παθητικής επαγγελματικής διαχείρισης, θα εξακολουθούσε να υφίσταται το πρόβλημα πως σε περιόδους πτώσης των χρηματαγορών, οι αποδόσεις των αποθεματικών των ΦΚΑ θα υποχωρούσαν αντίστοιχα (όπως άλλωστε συμβαίνει κατά τη διάρκεια της σημερινής κρίσης). Για την αποφυγή τέτοιων απρόβλεπτων δεδομένων αλλά και για τη θωράκιση της επενδυτικής στρατηγικής έναντι ενδεχόμενων πολιτικών παρεμβάσεων προτείνεται η υιοθέτηση μιας πρωτοποριακής συμφωνίας «ανταλλαγής» μεταξύ των ΦΚΑ και της κεντρικής κυβέρνησης. Η συμφωνία αυτή θα προβλέπει στο τέλος κάθε έτους, την ανταλλαγή (swap) της ετησίως μεταβαλλόμενης επιτευχθείσας απόδοσης του χαρτοφυλακίου της παθητικής διαχείρισης των ΦΚΑ με μία σταθερή προσυμφωνημένη.

6. Ελεγχος των ιατρικών δαπανών

Αποτελεί κοινή πλέον διαπίστωση ότι οι παθογένειες του συστήματος υγείας της χώρας μας με τα διαρκώς οξυνόμενα προβλήματα δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν μόνο με διοικητικού ή οργανωτικού τύπου ρυθμίσεις και παρεμβάσεις που θα αφορούν την παραγωγή υπηρεσιών υγείας, την πλευρά δηλαδή της προσφοράς. Αντίθετα σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές απαιτούνται και στην πλευρά της ζήτησης, της χρηματοδότησης και αποτελεσματικής χρήσης των πόρων που δαπανώνται στον τομέα της υγείας.

Για τον έλεγχο/περιορισμό των ιατρικών προτάθηκαν από την Επιτροπή διάφορα μέτρα. Λ.χ. όσον αφορά τη δευτεροβάθμια φροντίδα υγείας (νοσοκομειακές υπηρεσίες) προτείνονται: α) ενιαίο πλαίσιο συμβάσεων με προμηθευτές νοσοκομειακών υπηρεσιών για τα ταμεία, β) κωδικοποίηση και επανατιμολόγηση ειδικών υλικών, γ) κεντρική ηλεκτρονική εκκαθάριση απαιτήσεων προμηθευτών, δ) εφαρμογή ιατρικών πρωτοκόλλων, ε) εφαρμογή σύγχρονης μεθόδου αποζημίωσης νοσηλειών με μορφή ομοιογενών διαγνωστικών κατηγοριών (DRG’s).

7. Εντατικοποίηση του ελέγχου των φαρμακευτικών δαπανών

Για τον έλεγχο των δαπανών από τα ταμεία η φαρμακευτική κάλυψη οφείλει να περιορίζεται σε λογικές ποσότητες σε αποτελεσματικά προϊόντα και σε λιγότερο δαπανηρά. Για τη μείωση των φαρμακευτικών δαπανών προτείνονται από την Επιτροπή τα εξής μέτρα: α) ενιαία ηλεκτρονική συνταγογράφηση σε όλα τα ταμεία συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτών συμβεβλημένων ιατρών, β) εξέταση της παροχής δυνατότητας στα ασφαλιστικά ταμεία να διαπραγματεύονται τις τιμές των φαρμάκων, γ) προώθηση της διανομής γενόσημων φαρμάκων, δ) επανεξέταση της αποζημίωσης και του ποσοστού κέρδους των φαρμακεμπόρων και των φαρμακοποιών, ε) επανεξέταση των προτύπων συσκευασίας των φαρμάκων. Αυτό θα συνέβαλε στην αποφυγή σπατάλης στην κατανάλωση, στ) επανεξέταση της εισαγωγής θετικής ή αρνητικής λίστας φαρμάκων που να ισχύει για όλα τα ταμεία με περιορισμό των δυνατοτήτων παράκαμψής της, κ.ά.

8. Εκλογίκευση του συστήματος απονομής αναπηρικών συντάξεων

Κατά την Επιτροπή, το ισχύον καθεστώς ασφάλισης αναπηρίας δεν μπορεί να παραμείνει ως έχει. Είναι ένα παθητικό σύστημα «παραγωγής» αναπήρων οι οποίοι σε αρκετές των περιπτώσεων προσποιούνται ή υπερτονίζουν την πάθησή τους. Η αναμόρφωση θα πρέπει να κινηθεί σε δύο τομείς: τον έλεγχο (για την αποφυγή των καταχρήσεων) και την αναπροσαρμογή/αποκατάσταση (rehabilitation), δηλαδή τη διαδικασία που στοχεύει να βοηθήσει κάθε άτομο με ανατομο-φυσιολογική βλάβη να φθάσει, από ψυχική, φυσική και κοινωνική άποψη στο καλύτερο δυνατό επίπεδο. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, δεν θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην αυστηροποίηση του συστήματος. Αντίθετα, ένας δυναμικός τρόπος προτάσσει την επαγγελματική αποκατάσταση και την πρόληψη.

Ειδικότερα, προτείνονται από την Επιτροπή διάφορα μέτρα, όπως η έκδοση νέου σύγχρονου Κανονισμού Εκτίμησης Βαθμού Αναπηρίας, η χρήση του οποίου θα είναι υποχρεωτική για όλες τις υγειονομικές επιτροπές όλων των φορέων, ο περιορισμός των άχρηστων υγειονομικών εξετάσεων είτε με τη μονιμοποίηση λόγω παρόδου χρόνου είτε λόγω της ύπαρξης ειδικής πάθησης, η σύσταση Ενιαίου Εθνικού Φορέα Εκτίμησης Αναπηρίας, το ΙΚΑ-ΕΤΑΜ να αποτελέσει τη βάση του για λειτουργικούς και αποτελεσματικούς λόγους κ.ά.

9. Ανταποδοτική σύνταξη: Η νέα αρχιτεκτονική του συνταξιοδοτικού

Σύμφωνα με τα μέλη της Επιτροπής, ο μετασχηματισμός του συνταξιοδοτικού μας συστήματος θα στηριχθεί στην αποσαφήνιση των ρόλων που διαδραματίζουν σε αυτό το κράτος, οι κοινωνικοί εταίροι (εργοδότες και εργαζόμενοι) και το άτομο. Ειδικότερα η αποσαφήνιση των ρόλων θα επιτευχθεί με τον χωρισμός της λογικής ασφάλισης από τους μηχανισμούς της αλληλεγγύης. Θα πρέπει να είναι ορατό «τι» εισφέρει ο καθένας και «τι» νομιμοποιείται να προσδοκά από την κοινωνία. Ορθολογικοποιώντας τα αντίστοιχα πεδία ευθύνης των εμπλεκομένων μερών αφενός θα επέλθει οικονομία πόρων αφετέρου θα αποκατασταθεί η ανταποδοτική και η διανεμητική δικαιοσύνη.

Η Επιτροπή, ενώ συμφώνησε επί της αρχής για τον χωρισμό του προνοιακού τμήματος από το «ανταποδοτικό», δεν κατέληξε σ’ ένα συγκεκριμένο σχήμα της βασικής και αναλογικής σύνταξης, ούτε σε κοινές αντιλήψεις για το «πώς» θα πρέπει να διαμορφωθεί το δίδυμο «βασική-αναλογική σύνταξη». Στον προβληματισμό που αναπτύχθηκε πρυτάνευσαν οι λογικές της εγγύησης μιας αξιοπρεπούς σύνταξης, της αποφυγής των αντικινήτρων ασφάλισης, της δικαιότερης διαμόρφωσης των συντάξεων.

Πάντως, η βασική σύνταξη δεν μπορεί να σχεδιαστεί κατά τρόπο ασύνδετο προς το όλο συνταξιοδοτικό οικοδόμημα. Ειδικότερα, η βασική και η αναλογική σύνταξη θα πρέπει να σχεδιαστούν ως ένα δίδυμο, ως δύο τμήματα που θα λειτουργούν συμπληρωματικά. Η κοινωνική σύνταξη πρέπει να καθοριστεί σ’ ένα επίπεδο που να προστατεύει όσους δεν είχαν ένα συνεχή ασφαλιστικό βίο (άτυπες μορφές απασχόλησης).

10. Διαχωρισμός του κλάδου υγείας από τη σύνταξη

Ο διαχωρισμός του συνταξιοδοτικού συστήματος (κλάδου σύνταξης) από τον κλάδο υγείας μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικό περιορισμό των σημερινών υπέρογκων και ανεξέλεγκτων δαπανών. Η αποκοπή της ασφάλισης ασθένειας από το συνταξιοδοτικό κορμό θα πρέπει να συνοδευτεί από μια συνολική αναδιοργάνωσή της.

Απαραίτητο στοιχείο του πλάνου μετάβασης και αποτελεσματικής διαχείρισης του συνόλου των πόρων υγείας αποτελεί η δημιουργία ενός Ενιαίου Ταμείου Ασφάλισης Υγείας (ΕΤΑΥ), άλλωστε παρόμοια μεταρρύθμιση με συναφές πλαίσιο προβλημάτων και στρεβλώσεων έχει υλοποιηθεί με επιτυχία και αλλού (π.χ. Γερμανία, Αυστρία).

Σταδιακά όλες οι υποδομές υγείας των Ταμείων θα περάσουν στο ΕΣΥ. Ομως ο ΕΤΑΥ θα εξακολουθήσει να υφίσταται ως μονοψωνιακός αγοραστής ο οποίος διαθέτει τα κατάλληλα εργαλεία κλινικο-οικονομικής αξιολόγησης και ελέγχου ποιότητας, ώστε να: α) αγοράζει μετά από αξιολόγηση και δαπανά τους πόρους του για τις υπηρεσίες που οι ασφαλισμένοι του λαμβάνουν από το ΕΣΥ στην πρωτοβάθμια και στη δευτεροβάθμια περίθαλψη, β) πληρώνει τα φάρμακα των ασφαλισμένων του και αναπτύσσει μηχανισμό ελέγχου της συνταγογραφίας επεμβαίνοντας στις τιμές, και γ) αγοράζει επίσης υπηρεσίες από τον ιδιωτικό τομέα _ συμβεβλημένους γιατρούς, διαγνωστικά κέντρα, ιδιωτικές κλινικές κλπ. _ ο οποίος λειτουργεί με όρους και προϋποθέσεις που ορίζει το υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας.

11. Ουσιαστική και διοικητική ενοποίηση των ταμείων.

Η Επιτροπή τάσσεται υπέρ των ενοποιήσεων των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης. Η ενοποίηση των ταμείων είναι μια ευκαιρία για εκλογίκευση της κοινωνικής ασφάλισης. Στόχος της ενοποίησης είναι η οργάνωση ευρύτερων σχημάτων αλληλεγγύης προς την κατεύθυνση της επαρκούς και δίκαιης προστασίας. Η διοικητική ενοποίηση υπερβαίνει το αυστηρά θεσμικό πλαίσιο και συνοδεύεται από μια εναρμόνιση των χορηγούμενων παροχών στο πλαίσιο της αρχής της ισότητας.

Η διοικητική ενοποίηση (όπως του Ν. 3655/08) δημιουργεί γραφειοκρατία, πολυπλοκότητα, διαχέει τα προβλήματα μη βιώσιμων ή λιγότερο βιώσιμων ασφαλιστικών οργανισμών στους περισσότερο βιώσιμους (κάτι που θέτει και ζητήματα παραβίασης της αρχής της ισότητα), δεν αφορά στα ασφαλιστικά καθεστώτα και εν γένει δεν επιτυγχάνει τους στόχους του εξορθολογισμού, της απλοποιήσεως και της βελτιώσεως του ασφαλιστικού συστήματος. Οι ενιαίοι οργανισμοί είναι εξαιρετικά πολύπλοκοι και γραφειοκρατικοί με αποτέλεσμα και η καθημερινή εξυπηρέτηση των ασφαλισμένων να έχει χειροτερεύσει. Το ασφαλιστικό σύστημα μετά τις διοικητικές ενοποιήσεις παραμένει εξίσου κατακερματισμένο και εξίσου αδιαφανές όσο ήταν και πριν από τις διοικητικές ενοποιήσεις. Παραμένει επίσης εξίσου κακά οργανωμένο, αφού δεν λειτουργεί ενιαίο μηχανογραφικό σύστημα και αποτελεσματικοί ελεγκτικοί μηχανισμοί.

Εκείνο που χρειάζεται πρωτίστως είναι οι ουσιαστικές ενιαίες ρυθμίσεις. Αν οι κανόνες είναι ίδιοι για όλους τους ασφαλισμένους _ βλ. διαμόρφωση με ενιαίο τρόπο για όλους τους φορείς του σχήματος βασική-αναλογική σύνταξη _, δεν θα υπάρχει λόγος ύπαρξης περισσότερων του ενός ταμείων. Κάθε ενοποιητική μεταρρυθμιστική απόπειρα οφείλει να συνοδεύεται από ενιαίες αρχές και ενιαίες προσεγγίσεις. Ενιαίες δομές χωρίς ενιαιοποίηση σε επίπεδο ουσιαστικών ρυθμίσεων φαντάζει περισσότερο με γραφειοκρατική καρικατούρα.

12. Η αναγκαία βελτίωση της νομοθεσίας για τη διαδοχική ασφάλιση

Η πραγματοποίηση της απλής ιδέας της μη απώλειας χρόνου ασφάλισης σε διαφορετικούς φορείς συνέχεται αναγκαστικά με δύο εξίσου σημαντικά αιτήματα: της ύπαρξης μιας απλοποιημένης και ταχείας διοικητικής διαδικασίας και της αποφυγής μιας δυσμενέστερης μεταχείρισης.

Ριζική αντιμετώπιση του προβλήματος της τεράστιας καθυστέρησης στην απονομή σύνταξης με διαδοχική ασφάλιση θα υπάρξει μόνο όταν μηχανογραφηθεί το σύστημα και οι κατ’ ιδίαν φορείς αποκτήσουν την παραίτηση τεχνική υποστήριξη. Ο χρόνος που απαιτήθηκε για τη μηχανοργάνωση του ΙΚΑ δείχνει ότι το απαραίτητο αυτό εγχείρημα δεν θα ολοκληρωθεί σύντομα.

Στις περιπτώσεις συντάξεων γήρατος η αρμοδιότητα του φορέα με τον περισσότερο χρόνο φαίνεται κατ’ αρχήν πιο δίκαια. Η επιλογή όμως συναρτάται αναμφίβολα και με τον τρόπο υπολογισμού της σύνταξης. Αν δηλαδή ο υπολογισμός γίνεται με προσθήκη αναλογικών συμμετοχών των λοιπών φορέων, η πιο συμβατή λύση αρμοδιότητας είναι του τελευταίου φορέα. Αν ο υπολογισμός γίνεται με βάση τις διατάξεις του απονέμοντα, τότε κοινωνικοασφαλιστικά, η πιο ορθόδοξη λύση είναι του φορέα με τον περισσότερο χρόνο, αφού έτσι «νομιμοποιείται» και ο μη αναλογικός υπολογισμός.