Σκάνδαλο εναντίον Νομπέλ
Παρίσι, Νοέμβριος 1911. H χρονιά δεν πήγαινε καλά από την αρχή για τη Μαρία Κιουρί. Τον Ιανουάριο η Γαλλική Ακαδημία για μία έδρα στη Φυσική είχε να αποφασίσει ανάμεσα στον 66χρονο Εντουάρ Μπράντλι, με σημαντικές εργασίες για την ασύρματη τηλεγραφία, και στην 44χρονη, κάτοχο ήδη τότε ενός βραβείου Νομπέλ, κάποτε πάμπτωχη οικονομική μετανάστρια, πολωνικής καταγωγής, Μαρία Σκλοντόφσκα. Αξια συνεργάτιδα και χήρα του διάσημου Γάλλου Πιερ Κιουρί, που πριν από πέντε χρόνια, μια βροχερή ημέρα, είχε χτυπηθεί θανάσιμα από μια άμαξα καθώς βάδιζε στον δρόμο απορροφημένος από τις σκέψεις του. Ο δεξιός Τύπος είχε εκστρατεύσει εναντίον της, κάνοντας ρατσιστικούς υπαινιγμούς για το λαϊκό παρουσιαστικό της, τον ιδιόρρυθμο χαρακτήρα της, για το ότι ο αντίπαλός της ήταν εκλεκτός του Πάπα ενώ εκείνη ανήκε στην πιο προοδευτική καθολική μερίδα. Και η Ακαδημία διάλεξε βέβαια τον… άλλον, με ψήφους 50 έναντι 48.
H τόλμη του έρωτα
Εκείνη εν τω μεταξύ είχε διαλέξει να τα φτιάξει με έναν μαθηματικό, βοηθό του συζύγου της, πέντε χρόνια μικρότερό της, για τον οποίο ακόμη και ο Αϊνστάιν είχε πει τα καλύτερα λόγια για τις ικανότητές του, τον Πολ Λανζεβέν. Που έκανε αξιόλογες εργασίες – θα είχε βρει εκείνος την ισοδυναμία μάζας και ενέργειας αν δεν τον είχε προλάβει ο Αϊνστάιν για πολύ λίγο – και άφησε τεράστιο όνομα σε σχέση με τον μαγνητισμό, τους υπερήχους και τα ηλεκτρονικά συστήματα ανίχνευσης υποβρυχίων. Ηταν όμως, δυστυχώς, και πατέρας τεσσάρων παιδιών, άσχημα εγκλωβισμένος σε έναν αποτυχημένο γάμο με την κόρη ενός κεραμοποιού με θυελλώδη χαρακτήρα, που μόνο λεφτά ήξερε να του ζητάει και κάποτε τον είχε χτυπήσει με ένα μπουκάλι. Οταν η Κιουρί μαζί με τον Αϊνστάιν και άλλους, ιδίου κύρους επιστήμονες, βρέθηκε στις Βρυξέλλες για το πρώτο συνέδριο που οργάνωσε ο πάμπλουτος βιομήχανος σόδας και λάτρης της επιστημονικής έρευνας Σόλβεϊ για να διαμορφώσει την εξέλιξη της φυσικής τα επόμενα χρόνια, στο Παρίσι ο Τύπος προτιμούσε να δημοσιεύει την αλληλογραφία του Λανζεβέν με την Κιουρί.
Ερωτικά γράμματα που είχαν φθάσει στα χέρια της γυναίκας του ύστερα από μια χρηματοδοτημένη από την ίδια διάρρηξη στο σπίτι που διατηρούσαν για τις κρυφές συναντήσεις τους ο Λανζεβέν με την Κιουρί, όπου μάλλον εκείνη πλήρωνε ως και το ενοίκιό του. Μεθοδική ακόμη και στην ερωτική της σχέση, σε κάποιο από τα γράμματα του έδινε οδηγίες για το πώς ακριβώς θα χωρίσει, να προσέξει να μην την ξαναπλησιάσει ως σύζυγος, διότι μια πιθανή εγκυμοσύνη της κυρίας Λανζεβέν θα έκανε ακόμη πιο δύσκολα τα πράγματα, και εμφανιζόταν σίγουρη ότι αυτό θα ήταν καλό για όλους.
Ηταν μια ερωτευμένη γυναίκα και είχε δείξει πότε της είχε συμβεί αυτό σε όσους πρόσεχαν κάτι τέτοια – την προηγούμενη χρονιά: όταν για μοναδική φορά, εγκαταλείποντας τα μαύρα, εμφανίστηκε με ένα ολόλευκο φόρεμα και ένα ροζ τριαντάφυλλο στο κορσάζ! Πολλοί Γάλλοι έγιναν έξω φρενών μαζί της διαβάζοντας τα γράμματα στην εφημερίδα του ακροδεξιού Τερί, κάποιοι μάλιστα, πιο μάγκες, την περίμεναν στον γυρισμό της από τις Βρυξέλλες έξω από το σπίτι της με άγριες διαθέσεις αφού είχαν σπάσει τα τζάμια με τις πέτρες που πέταξαν. Αναγκάζεται να πάει να μείνει σε φίλους, οι δύο μικρές κόρες της είναι τρομοκρατημένες, ενώ αμέσως μετά αναγγέλλεται ότι της απονέμεται και δεύτερο Νομπέλ στη Χημεία, αλλά οι Σουηδοί της γράφουν μήπως άραγε δεν θα έπρεπε να πάει στην τελετή λόγω του σκανδάλου, για να πάρουν την οργισμένη απάντησή της ότι «το βραβείο μού το δώσατε για την ανακάλυψη των στοιχείων ράδιο και πολώνιο. Πιστεύω ότι δεν υπάρχει σχέση ανάμεσα στην επιστημονική μου εργασία και σε κάποια στοιχεία της ιδιωτικής μου ζωής…».
Αποκατάσταση με ακτίνες X!
Ετσι πήγε τον Δεκέμβριο απτόητη στη Στοκχόλμη, βραβεύθηκε, και στην επιστροφή κατέρρευσε. Χρειάστηκε 14 μήνες για να συνέλθει. Αρκετά όμως χρόνια της χρειάστηκαν για να αποκτήσει πάλι καλή φήμη και να ξαναμπεί στις καρδιές των περισσοτέρων Γάλλων. Σώζοντας χιλιάδες γάλλους στρατιώτες με την ιδέα που είχε να δημιουργήσει εποχούμενες μονάδες ακτίνων X ώστε οι γιατροί πριν από τις εγχειρήσεις των τραυματιών να βγάζουν ακτινογραφίες και το νυστέρι τους να δρα με ακρίβεια. Ακόμη και η κόρη της Ιρέν, ένα παιδί μόλις 17 ετών, που πριν από λίγο καιρό της έλεγαν να σηκωθεί να φύγει από τη χώρα μαζί με τη μάνα της γιατί ήταν ανεπιθύμητες, ήταν υπεύθυνη, ολομόναχη(!), για μια τέτοια ολόκληρη μονάδα στα μετόπισθεν του μετώπου. Ο Λανζεβέν, άραγε επειδή ήταν άνδρας ή απλώς παλιοχαρακτήρας(;), γλίτωσε με πολύ λιγότερα. H σύζυγος τού ζήτησε να χωρίσουν και η Μαρία του είπε να προχωρήσει, για να πάρει την απάντηση ότι εκείνος δεν πάει στο δικαστήριο με τη μητέρα των παιδιών του, και επειδή αυτό προφανώς απογοήτευσε την Κιουρί έφερε το τέλος του δεσμού τους.
Τα ξανάφτιαξε με τη γυναίκα του και έφθασε σε σημείο να έχει με την άδειά της και έναν άλλο δεσμό με τη γραμματέα του! H Κιουρί πάντως δεν έπαψε να παραδέχεται τον Λανζεβέν ως επιστήμονα, και όταν το 1925 αυτός της σύστησε να προσλάβει στο εργαστήριο που διηύθυνε μαζί με την κόρη της Ιρέν έναν φοιτητή του, τον Φρεντερίκ Ζολιό, εκείνη το έκανε. Ο νεαρός, που είχε ενστερνιστεί και τις αριστερές ιδέες του καθηγητή του, διάνθισε με κάποια χαμόγελα τη βαριά ατμόσφαιρα του εργαστηρίου των μόνιμα σκυθρωπών Κιουρί και τελικά έκανε να σκιρτήσει η καρδιά της σοβαρής και κατά τρία χρόνια μεγαλύτερής του Ιρέν. Παντρεύτηκαν και εκτός από τα δύο παιδιά που απέκτησαν τιμήθηκαν και με το βραβείο Νομπέλ για την ανακάλυψη ότι μπορεί να υπάρξει και τεχνητή ραδιενέργεια. Αποδεικνύοντας ότι ο έρωτας για την οικογένεια Κιουρί υπήρξε πάντα μια πηγή δημιουργίας.
H Μαρία Σκλοντόβσκα γεννήθηκε στις 7 Νοεμβρίου του 1867 στη Βαρσοβία. Το 1891, ύστερα από έναν άτυχο έρωτα με κάποιο πλουσιόπαιδο που οι γονείς του τού απαγόρευσαν να συνεχιστεί ο δεσμός τους, βρίσκεται στο Παρίσι και με χίλιες στερήσεις σπουδάζει Φυσική και Μαθηματικά ξεχωρίζοντας και στα δύο. Γνωρίζεται με τον κατά οκτώ χρόνια μεγαλύτερό της Πιερ Κιουρί που ασχολείται με τα φαινόμενα του πιεζοηλεκτρισμού και του μαγνητισμού.
Παντρεύονται το 1895 σε μια απλή τελετή, χωρίς καν δαχτυλίδια, αφού ο Πιερ δήλωνε άθεος. Το 1898 οι πολύ κουραστικές προσπάθειές τους να απομονώσουν δύο νέα και ραδιενεργά στοιχεία, το πολώνιο και το ράδιο, επιτυγχάνουν. Το 1903 τους απονέμεται γι’ αυτό το μισό του βραβείου Νομπέλ στη Φυσική αλλά το 1906 ο Κιουρί βρίσκει τρομερό θάνατο κάτω από τις ρόδες μιας βαριάς άμαξας και αφήνει πίσω του μια χήρα με δύο μικρά κορίτσια και την έδρα του της Φυσικής, την οποία καταλαμβάνει η Μαρία. H Κιουρί γνωρίζεται πιο στενά με τον Πολ Λανζεβέν και το 1911 ξεσπά το σκάνδαλο, ενώ της απονέμεται και το Νομπέλ της Χημείας. H φήμη της Κιουρί αποκαθίσταται μόνο μετά τον ΑΔ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν με τις κινητές μονάδες ακτινογραφίας αποδείχθηκε ότι έσωσε χιλιάδες στρατιώτες.
Αυτοί που της πετούσαν πέτρες την παρασημοφορούν, ενώ γίνεται δεκτή ακόμη και από τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών. Το 1934 πεθαίνει από λευχαιμία αφού ουδέποτε δέχθηκε να πάρει την παραμικρή προφύλαξη απέναντι στη ραδιενέργεια των υλικών με τα οποία καθημερινά ερχόταν σε επαφή και της είχαν ήδη καταστρέψει τα δάχτυλα, το δέρμα και την αίσθηση της αφής, αλλά εκείνη πάντα θεωρούσε ότι είχε μια μάλλον τρυφερή σχέση μαζί τους…
Ο Πολ Λανζεβέν γεννήθηκε το 1872 στο Παρίσι, ήταν ένας εξαίρετος καθηγητής της φυσικής, σε αυτόν οφείλουμε τη γνώση από το 1905 ότι οι μαγνητικές ιδιότητες της ύλης εξαρτώνται από τα εξωτερικά ηλεκτρόνια των ατόμων αλλά και την εφεύρεση των σόναρ για τον εντοπισμό των υποβρυχίων. Στον ΒΔ Παγκόσμιο Πόλεμο συνελήφθη από τους ναζιστές για τις αντιφασιστικές ιδέες του, ταλαιπωρήθηκε πολύ και πέθανε τελικά στο Παρίσι το 1946.
