Από την πρώτη μεταμόσχευση προσώπου ως την κλωνοποίηση του πρώτου σκύλου και από την ανακάλυψη ενός μορίου-κλειδιού στον θάνατο των κυττάρων μετά από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο ως την ανεύρεση της ορμονικής «συνταγής» για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, το 2005 υπήρξε πλούσιο σε επιστημονική και δη ιατρική παραγωγή. Στις σελίδες που ακολουθούν θα διαβάσετε (και για την ακρίβεια: θα ξαναδιαβάσετε συνοπτικά) αυτά που οι τακτικοί αναγνώστες του «BHMAScience» είχαν την ευκαιρία να πληροφορηθούν αναλυτικότερα στη διάρκεια της χρονιάς που πέρασε. Το απάνθισμα που ακολουθεί προφανώς δεν περιλαμβάνει όλα όσα έγιναν και περιγράφτηκαν στο «BHMAScience». Η επιλογή έγινε με βάση δύο κριτήρια: το αναμφισβήτητο της επιστημονικής πρωτοπορίας (π.χ., η μερική μεταμόσχευση του προσώπου ή το προληπτικό εμβόλιο κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας) και η πιθανή χρηστικότητα των ευρημάτων (π.χ., το εύρημα ότι οι ηλιόσποροι είναι «φάρμακο» για την καρδιά ή ότι η μεσογειακή διατροφή μπορεί να μας σώσει από πολλά δεινά, ενώ χαρίζει ποιότητα και… ποσότητα ζωής).
Αντικαταθλιπτικά
Είχαν κατά καιρούς τεθεί στο εδώλιο του κατηγορουμένου καθώς στοιχεία μαρτυρούσαν ότι σε αρκετές περιπτώσεις μάλλον έκαναν κακό παρά καλό. Και την περασμένη άνοιξη ήλθαν οι αρμόδιες αρχές να βάλουν την επίσημη «βούλα» σε αυτούς τους φόβους. H Ευρωπαϊκή Διεύθυνση για τα Φάρμακα (European Medicines Agency, ΕΜΕΑ) έβαλε στο μικροσκόπιο πλήθος ερευνών σχετικά με δεκατρείς διαφορετικές ουσίες που στην πλειονότητά τους κυκλοφορούν και στη χώρα μας και οι οποίες χορηγούνται ως αντικαταθλιπτικά σκευάσματα. Και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυξάνουν τον κίνδυνο για αυτοκτονική συμπεριφορά (απόπειρες αυτοκτονίας ή αυτοκτονικές σκέψεις) καθώς και για εμφάνιση εχθρότητας ή θυμού σε παιδιά και εφήβους. Ετσι, συνέστησε την αναγραφή στο φύλλο οδηγιών ορισμένων εκ των πιο δημοφιλών αντικαταθλιπτικών φαρμάκων αυτού του κινδύνου. Αν και η EMEA επεσήμανε ότι σε πολλά κράτη-μέλη οι ουσίες αυτές δεν έχουν έγκριση για χορήγηση σε παιδιά και εφήβους, στην κλινική πράξη αρκετοί ειδικοί τις χορηγούν σε μικρές ηλικίες. Είναι άλλωστε κοινό μυστικό ότι στην εποχή μας πολλές φορές σκευάσματα… των μεγάλων – και ειδικά αυτά που συνδέονται με την «επιδημία» του στρες – λαμβάνονται από παιδιά.
Αρθρίτιδα
Το «σίριαλ» ξεκίνησε από το 2004, όταν στα τέλη Σεπτεμβρίου απεσύρθη από την παγκόσμια αγορά το Vioxx (ροφεκοξίμπη), ένα από τα πιο δημοφιλή παυσίπονα σκευάσματα που ελάμβαναν κυρίως ασθενείς με αρθρίτιδα, μετά από απόφαση της παρασκευάστριας εταιρείας του Merck. H απόσυρση αυτή αποφασίστηκε καθώς μελέτες έδειξαν ότι το συγκεκριμένο σκεύασμα που ανήκει στην κατηγορία των εκλεκτικών αναστολέων της κυκλοοξυγενάσης 2 (COX-2 selective inhibitors) διπλασίαζε τον κίνδυνο πρόκλησης καρδιαγγειακών επεισοδίων. Μέσα στη χρονιά όμως που τελείωσε το όλο θέμα έλαβε τη μορφή «χιονοστιβάδας» η οποία… παρέσυρε και πολλά άλλα σκευάσματα της συγκεκριμένης οικογένειας. Πολυάριθμες έρευνες μαρτύρησαν ότι οι αναστολείς COX -2 αυξάνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο με αποτέλεσμα οι αρμόδιες ευρωπαϊκές αρχές να αποφασίσουν τον περασμένο Φεβρουάριο την αναγραφή αυστηρότερων προειδοποιήσεων στο φύλλο οδηγιών των σκευασμάτων της κατηγορίας. Δύο μήνες αργότερα ανεστάλη σε EE και ΗΠΑ η κυκλοφορία ενός άλλου τέτοιου αναστολέα, αυτή τη φορά της εταιρείας Pfizer (Bextra, δραστική ουσία βαλντεκοξίμπη), καθώς η χρήση του φάνηκε να συνδέεται – σε σπάνιες βέβαια περιπτώσεις – με δερματικές αντιδράσεις. Παράλληλα, η αρμόδια Υπηρεσία για τα Τρόφιμα και τα Φάρμακα των ΗΠΑ (Food and Drug Administration, FDA) ζήτησε και την αναγραφή σε μαύρο φόντο πιθανών κινδύνων από τη λήψη ενός άλλου δημοφιλούς αναστολέα COX-2 της ίδιας εταιρείας, του Celebrex. H υπόθεση με τα παυσίπονα έφτασε όμως ακόμη και ως τις δικαστικές αίθουσες. Στις ΗΠΑ βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη δίκες ασθενών που ζητούν τεράστιες αποζημιώσεις από τη Merck για την υπόθεση Vioxx.
Βαφές
Αποτελεί ένα από τα πιο αγαπημένα «σπορ» των γυναικών (αλλά και των ανδρών) και έχει «έδρα» το κομμωτήριο: δεν είναι άλλο από το βάψιμο των μαλλιών. Ωστόσο, όπως ανακάλυψαν το 2005 ερευνητές της Διεθνούς Υπηρεσίας για την Ερευνα στον Καρκίνο (International Agency for Research on Cancer, IARC), οι βαφές των μαλλιών κάθε άλλο παρά αθώες είναι. Μελέτη σε περίπου 5.000 γυναίκες από την Ευρώπη έδειξε ότι όσες έβαφαν συστηματικά τα μαλλιά τους επί πολλές δεκαετίες αντιμετώπιζαν αυξημένο κατά 20% κίνδυνο εμφάνισης λεμφώματος – καρκίνος του λεμφικού συστήματος – σε σύγκριση με εκείνες που δεν είχαν ποτέ χρησιμοποιήσει βαφή μαλλιών πριν από το 1980. Συστατικά των βαφών που είχαν συνδεθεί με καρκινογένεση αφαιρέθηκαν από τα συγκεκριμένα προϊόντα τη δεκαετία του 1970. Ωστόσο, όπως επεσήμαναν οι ειδικοί, τα άτομα – όπως οι κομμώτριες – που εξετίθεντο συχνά σε βαφές προτού γίνει η αφαίρεση των επικίνδυνων αυτών παραγόντων θα πρέπει να υποβάλλονται συχνά σε εξετάσεις.
Βλαστικά κύτταρα
Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, ένας επιστημονικός πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη και αφορά τα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα. Τα κύτταρα αυτά, που αναμένεται να αποτελούν την πρώτη ύλη για τη δημιουργία ιστών και οργάνων για μεταμοσχεύσεις, βρέθηκαν στο μέσον μιας επιστημονικής κόντρας μεταξύ του καθηγητή Γου Σουκ Χουάνγκ (Woo Suk Hwang), από το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σεούλ στη Νότια Κορέα, και του τέως συνεργάτη του Τζέραλντ Σάτεν. Προήλθαν άραγε τα βλαστικά κύτταρα του εργαστηρίου του Χουάνγκ από κλωνοποιημένες βλαστοκύστεις ή όχι; Ο μόνος τρόπος να το μάθουμε είναι να γίνει επανάληψη του πειραματισμού από ανεξάρτητους ερευνητές. Πάντως όποια και αν είναι η έκβαση αυτού του πολέμου τα βλαστικά κύτταρα δεν θα χάσουν το status τους και οι ερευνητές θα συνεχίσουν να προσπαθούν να καθοδηγήσουν τη διαφοροποίησή τους σε διαφόρους ιστούς και όργανα. Αν μάλιστα ο πειραματισμός του Χουάνγκ αποδειχθεί επαναλήψιμος και εξίσου αποδοτικός (σε παραγωγή βλαστικών κυττάρων που θα είναι ταυτόσημα γενετικά με τους δέκτες των ιστών ή των οργάνων), θα έχει γίνει ένα μεγάλο βήμα για τη θεραπεία ασθενειών όπως ο διαβήτης ή η νόσος του Αλτσχάιμερ.
Γέλιο
Αν και το γέλιο αναπτύχθηκε πολύ νωρίς κατά τη διάρκεια της εξέλιξης του ανθρώπου, μόλις πολύ πρόσφατα οι επιστήμονες άρχισαν να ασχολούνται με τη μελέτη του. Ενα από τα ευρήματα που φαίνεται ότι επανέρχεται ανεξαρτήτως του ποια ερευνητική ομάδα διερευνά το θέμα ή ποιον τρόπο επιλέγει για να το κάνει είναι ότι το γέλιο δεν είναι μόνο μέσον επικοινωνίας με τους συνανθρώπους μας: αποτελεί επίσης θεραπευτική αγωγή. Εύρημα του 2005 είναι η ικανότητα του γέλιου να διευκολύνει την κυκλοφορία του αίματος χαλαρώνοντας το επιθήλιο των αιμοφόρων αγγείων. Οπως έδειξε μελέτη κατά τη διάρκεια της οποίας εθελοντές παρακολούθησαν μια «ξεκαρδιστική» κωμωδία, η ροή του αίματός τους αυξήθηκε κατά 22%. Αντίθετα, το στρες βρέθηκε να μειώνει τη ροή ως και κατά 35%.
Γρίπη
H πανδημία γρίπης, που, σύμφωνα με τους ειδήμονες, θα μπορούσε να ενσκήψει άμεσα, απασχόλησε τον διεθνή Τύπο πολλές φορές στη διάρκεια του περασμένου έτους. Ευτυχώς, προς το παρόν, τα ανθρώπινα κρούσματα της επικίνδυνης γρίπης των πουλερικών είναι λίγα (περί τα 150) και εντοπίζονται μόνο σε χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας και στην Κίνα. Με δεδομένο όμως το γεγονός ότι οι μισοί από τους ανθρώπους που μολύνθηκαν από το επικίνδυνο στέλεχος (H5N1) έχουν πεθάνει, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εκτιμά ότι θα πρέπει να είμαστε σε επιφυλακή. Πολύ περισσότερο δε, καθώς τα αποτελέσματα από τη μελέτη του στελέχους του ιού που προκάλεσε την πανδημία του 1918 (και στοίχισε τη ζωή σε περισσότερα από 20 εκατ. ανθρώπους) έδειξαν ότι αυτό προήλθε από τα πουλερικά. Προς επιβεβαίωση των φόβων του ΠΟΥ, οι μετακινήσεις αποδημητικών πουλιών έφεραν το επικίνδυνο στέλεχος στην Ανατολική Ευρώπη και πιθανώς και στη χώρα μας (αλλά αυτό δεν θα το μάθουμε ποτέ, καθώς το δείγμα της ίσως άρρωστης γαλοπούλας των Οινουσών… έκανε φτερά!). Προς το παρόν το επικίνδυνο στέλεχος της γρίπης των πουλερικών δυσκολεύεται να περάσει από άνθρωπο σε άνθρωπο, και σε αυτή τη δυσκολία χρωστούμε το ότι δεν έχουν πεθάνει πολλοί άνθρωποι. Και ενώ είναι ζήτημα χρόνου το να υπερπηδήσει το στέλεχος του ιού τα εμπόδια και να προσβάλει περισσότερους ανθρώπους, ο αγώνας δρόμου των επιστημόνων για ανεύρεση φαρμάκων και εμβολίων εναντίον του συνεχίζεται…
Δελφίνι
Δεν είναι μόνο όμορφα και έξυπνα, τα δελφίνια μπορεί να παίξουν και τον ρόλο… ψυχολόγου. Ειδικοί από το Πανεπιστήμιο του Λέστερ ανακάλυψαν τον περασμένο μήνα ότι το κολύμπι παρέα με δελφίνια ίσως αποτελεί το αντίδοτο για την κατάθλιψη. H έρευνά τους μάλιστα είχε τη σφραγίδα του εγκρίτου εντύπου «British Medical Journal». Οι ερευνητές μελέτησαν 30 άτομα που έπασχαν από ήπια έως και μέτριας βαρύτητας κατάθλιψη. Οι εθελοντές ταξίδεψαν ως την Ονδούρα όπου και παρέμειναν επί δύο εβδομάδες. Χωρίστηκαν σε δύο ομάδες: η μία εξ αυτών κολυμπούσε «παρέα» με δελφίνια ενώ η άλλη χωρίς τη συνοδεία των θηλαστικών. Οπως τελικώς προέκυψε όσοι έκαναν το μπάνιο τους μαζί με τα δελφίνια εμφάνισαν σημαντικότερη βελτίωση της κατάστασής τους σε σύγκριση με τους υπολοίπους. Μάλιστα, τρεις μήνες μετά το τέλος της έρευνας δεν χρειάζονταν πλέον θεραπεία!
Διαβήτης
Εχει χαρακτηριστεί «επιδημία» του 20ού αιώνα και όπως όλα δείχνουν θα μετατραπεί σε «πανδημία» τον αιώνα που διανύουμε. Ολο και περισσότεροι ερευνητές ασχολούνται με τον διαβήτη και η δουλειά τους φάνηκε να δίνει και το 2005 καρπούς. Δύο διαφορετικές ομάδες, η μία από τη Βρετανία και η άλλη από την Ιαπωνία, «θεράπευσαν» ασθενείς με διαβήτη τύπου I – ινσουλινοεξαρτώμενος – μεταμοσχεύοντάς τους κύτταρα των νησιδίων του παγκρέατος τα οποία είναι υπεύθυνα για την παραγωγή ινσουλίνης. Οι ασθενείς αυτοί που στο παρελθόν ζούσαν υπό τον ζυγό των καθημερινών ενέσεων ινσουλίνης απέκτησαν μια φυσιολογική ζωή χωρίς ενέσεις. Μάλιστα οι ιάπωνες ειδικοί από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείου του Κιότο επέτυχαν μια παγκόσμια πρωτιά: τα κύτταρα που χρησιμοποίησαν για τη μεταμόσχευση προέρχονταν από ζωντανό δότη – μέχρι πρότινος τα κύτταρα λαμβάνονταν μόνο από πτωματικούς δότες. H μεταμόσχευση κυττάρων ζωντανού δότη υπερέχει καθ’ ότι τα κύτταρα είναι πιο βιώσιμα και εμφανίζουν περισσότερες πιθανότητες να λειτουργήσουν σωστά.
Εγκεφαλικά
Μείωση των θανάτων από εγκεφαλικά, αλλά και καλύτερη ποιότητα ζωής των ασθενών που επιβιώνουν μετά από αυτά, αναμένεται να επιτευχθεί από την ανακάλυψη ενός μορίου το οποίο ελέγχει τον θάνατο των νευρικών κυττάρων. Τα εγκεφαλικά προκύπτουν κατά την πλειονότητά τους όταν ένας θρόμβος φράξει κάποιο αγγείο που τροφοδοτεί με αίμα μια περιοχή του εγκεφάλου. Τα νευρικά κύτταρα που παραμένουν χωρίς θρεπτικά συστατικά και οξυγόνο πεθαίνουν κατά χιλιάδες προκαλώντας αναπηρίες συχνά μόνιμες. H ανακάλυψη μιας πρωτεΐνης, η οποία «αποφασίζει» να στείλει στον θάνατο τα νευρικά κύτταρα που τραυματίστηκαν από την απουσία οξυγόνου, από δύο ευρωπαϊκές ερευνητικές ομάδες και το γεγονός ότι αυτή η πρωτεΐνη (IKK2) είναι ένας παλιός γνώριμος των επιστημόνων δημιουργούν ελπίδες για γρήγορη ανεύρεση θεραπευτικής παρέμβασης. Είναι χαρακτηριστικό το ότι όταν οι ερευνητές προκάλεσαν με τεχνητό τρόπο εγκεφαλικό επεισόδιο στα πειραματόζωα, στα οποία ύστερα από γενετική τροποποίηση είχε ανασταλεί η ΙΚΚ2, η έκταση των βλαβών ήταν σημαντικά μικρότερη. Επιπροσθέτως, τα κύτταρα των τραυματισμένων ιστών έμεναν ζωντανά επί ημέρες μετά το εγκεφαλικό, ενώ παρουσίαζαν και σημάδια επούλωσης.
Εμβόλιο
Το εμβόλιο που συζητήθηκε περισσότερο από όλα στη διάρκεια του 2005 ονομάζεται Gardasil και η χορήγησή του (πιθανότατα μέσα στο 2006) θα σημάνει επανάσταση στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Τα περισσότερα κρούσματα αυτού του καρκίνου οφείλονται στη δράση του ανθρώπινου ιού των θηλωμάτων (human papillomavirus, HPV) και ειδικότερα σε ορισμένα πολύ επιθετικά στελέχη του. Εναντίον τεσσάρων τέτοιων στελεχών (μεταξύ των οποίων και τα 16 και 18 στα οποία αποδίδεται το 70% των κρουσμάτων καρκίνου του τραχήλου της μήτρας) είναι σχεδιασμένο το Gardasil, το οποίο παρασκευάζεται από τη φαρμακοβιομηχανία Merck. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των ευρειών κλινικών δοκιμών, το εμβόλιο απεδείχθη 100% αποτελεσματικό στην πρόληψη της μόλυνσης από τον ιό, ο οποίος μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας σκοτώνει 274.000 γυναίκες τον χρόνο παγκοσμίως και η ευρεία χορήγηση του εμβολίου αναμένεται να μειώσει δραματικά αυτούς τους αριθμούς τα επόμενα χρόνια. Αρχικώς το εμβόλιο θα χορηγείται σε εφήβους (κορίτσια και αγόρια, καθώς τα αγόρια μπορούν να μεταφέρουν τον ιό) πριν από την έναρξη της σεξουαλικής ζωής. Το αν έχει νόημα να χορηγηθεί το εμβόλιο σε μεγαλύτερες ηλικίες είναι κάτι που συζητείται ακόμη. Πάντως προς το παρόν οι γυναίκες θα πρέπει να συνεχίσουν να εξετάζονται για προκαρκινικές αλλοιώσεις του τραχήλου της μήτρας με το παραδοσιακό και σωτήριο τεστ Παπανικολάου.
Ζευγάρι
Να ζει κανείς ζευγαρωμένος ή να μη ζει; Ούτε το 2005 κατάφεραν να απαντήσουν οι επιστήμονες σε αυτό το… προαιώνιο ερώτημα. Τη στιγμή που ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ ανέφεραν ότι ο γάμος αποτελεί το καλύτερο αντίδοτο για τη γρίπη καθώς ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα, αμερικανοί συνάδελφοί τους ανακάλυπταν ότι οι καβγάδες μεταξύ των συντρόφων – ένα από τα αναπόφευκτα «συστατικά» της σχέσης – βλάπτουν πολύ σοβαρά την υγεία. Ειδικοί από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο, οι οποίοι μελέτησαν 42 παντρεμένα ζευγάρια ηλικίας 22 – 77 ετών, είδαν ότι ένας 30λεπτος τσακωμός στο πλαίσιο του έγγαμου βίου προκαλεί τόσο στρες στον οργανισμό ώστε επιβραδύνεται η επούλωση τραυμάτων κατά μία ολόκληρη ημέρα! Οπως φαίνεται τελικώς, ούτε η επιστήμη μπορεί να δώσει οριστικές απαντήσεις σε ένα από τα βασικά διλήμματα των απανταχού αδέσμευτων και όχι μόνο…
Ζωή
Στο αιώνιο κυνήγι της ποιότητας αλλά και της… ποσότητας ζωής βρίσκονται οι επιστήμονες. Μια αμφιλεγόμενη έρευνα που είδε το 2005 το φως της δημοσιότητας έδειξε μια ορμόνη, τη θυροξίνη, ως το «κλειδί» της μακροζωίας. Ο καθηγητής Τζον Σπίκμαν από το Πανεπιστήμιο του Αμπερντίν που τη διεξήγαγε ισχυρίζεται ότι ένα χάπι θυροξίνης την ημέρα – στη σωστή δόση που δεν θα είναι βλαπτική για τον οργανισμό – μπορεί να χαρίσει ως και 30 επιπλέον χρόνια ζωής! Και αυτό διότι η θυροξίνη ενισχύει τον μεταβολισμό αυξάνοντας έτσι το προσδόκιμο ζωής. Πάντως ωσότου οι θεωρίες τέτοιου είδους επιβεβαιωθούν ή αντιθέτως καταρριφθούν, νέα στοιχεία μελετών – και μάλιστα με ελληνική υπογραφή – επιβεβαίωσαν για άλλη μια φορά μέσα στο 2005 ότι η μεσογειακή δίαιτα χαρίζει πολλά και καλά χρόνια ζωής. Ευρεία έρευνα σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα που διεξήχθη από έλληνες ειδικούς με επικεφαλής τον καθηγητή κ. Δ. Τριχόπουλο έδειξε ότι η μεσογειακή διατροφή – πλούσια σε αντιοξειδωτικά και ακόρεστα λίπη και φτωχή σε κεκορεσμένα λίπη – συνδέεται με μεγάλη μείωση της θνησιμότητας τόσο εξαιτίας καρδιαγγειακών νοσημάτων όσο και εξαιτίας καρκίνου. Αποδείχθηκε για άλλη μία φορά ότι οι Ελληνες κρατούν τη «συνταγή» της μακροζωίας στα χέρια τους. Αρκεί να την ακολουθήσουν…
Ηλιος
Ο ήλιος μπορεί να είναι ζωοδότης, ωστόσο την ίδια στιγμή είναι ικανός να σκοτώσει. H υπεριώδης ηλιακή ακτινοβολία είναι η «ένοχη» για την ολοένα μεγαλύτερη αύξηση των κρουσμάτων μελανώματος, της πιο επιθετικής μορφής καρκίνου του δέρματος. Μια νέα έρευνα που είδε το φως της δημοσιότητας έδωσε πάντως ελπίδες ότι μπορεί να μπει «φρένο» στην ανάπτυξη του μελανώματος. Επιστήμονες από το Ερευνητικό Ινστιτούτο Marie Curie στη Βρετανία κατάφεραν να κάνουν τα καρκινικά κύτταρα να πέσουν σε «κώμα» σε πειράματα στο εργαστήριο. Το νέο αυτό εύρημα ανοίγει τον δρόμο για πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση του μελανώματος, αν και απαιτείται τουλάχιστον μια δεκαετία προτού η καινούργια αυτή προσέγγιση πάρει «σάρκα και οστά» προς όφελος των ασθενών.
Ηλιόσποροι
Οι ταπεινοί ηλιόσποροι βρέθηκαν να είναι ο καλύτερος σύμμαχός μας για τη μείωση των επιπέδων της κακής χοληστερόλης. Ειδικότερα, σε έρευνα που πραγματοποίησαν επιστήμονες της Αμερικανικής Χημικής Εταιρείας (American Chemical Society) διαπιστώθηκε ότι οι ηλιόσποροι και τα φιστίκια Αιγίνης περιέχουν τις υψηλότερες τιμές φυτικών στερολών. Οι φυτικές στερόλες είναι μια κατηγορία χημικών ενώσεων των φυτών οι οποίες μειώνουν τα επίπεδα της χοληστερόλης και βελτιώνουν την καρδιακή λειτουργία. Σύμφωνα με το άρθρο των αμερικανών επιστημόνων το οποίο δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Journal of Agricultural and Food Chemistry», εξετάστηκαν 27 σπόροι και καρποί, και το σουσάμι και το φύτρο του σταριού βρέθηκαν επίσης να είναι αξιόλογες πηγές φυτικών στερολών.
Θεραπευτική κλωνοποίηση
Σε μια προσπάθεια να πρωτοστατήσει στο πεδίο της θεραπευτικής κλωνοποίησης, η οποία εκτιμάται ότι θα φέρει επανάσταση στην ιατρική του 21ου αιώνα, η Βρετανία υπήρξε η πρώτη χώρα που προχώρησε στην ψήφιση των κανόνων οι οποίοι θα πρέπει να τη διέπουν. H Αρχή για την Ανθρώπινη Αναπαραγωγή και Εμβρυολογία (Human Fertilisation and Embryology Authority), η οποία συγκροτήθηκε όταν επί βρετανικού εδάφους γεννήθηκε το πρώτο παιδί του σωλήνα, θα δίνει τις άδειες για τη δημιουργία των ανθρώπινων κλώνων που θα αφήνονται να μεγαλώσουν στο εργαστήριο μόνο ως το στάδιο της βλαστοκύστης (5-7 ημέρες) και στη συνέχεια θα απομονώνονται τα βλαστικά κύτταρα. Προς το παρόν δύο μόνο βρετανικές ερευνητικές ομάδες έχουν πάρει τέτοια άδεια, μεταξύ των οποίων και εκείνη του Ιαν Γουίλμουτ, του «πατέρα» της Ντόλι (πρόβατο, το πρώτο κλωνοποιημένο θηλαστικό). Και ενώ οι Βρετανοί δεν έχουν ακόμη ανακοινώσει θεαματικές προόδους, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού η συζήτηση του θέματος της θεραπευτικής κλωνοποίησης στη Γερουσία αναβάλλεται συνεχώς. Ετσι, οι αμερικανοί επιστήμονες παραμένουν χωρίς κρατική χρηματοδότηση για τέτοιου είδους πειραματισμό. Ο μόνος που δήλωσε προόδους ήταν ο νοτιοκορεάτης καθηγητής Γου Σουκ Χουάνγκ, ο οποίος όμως αντιμετωπίζει σωρεία κατηγοριών.
Θηλασμός
Οι επιστήμονες διαρκώς εκπλήσσονται (και μας εκπλήσσουν) με νέα ευρήματα σχετικά με τον θηλασμό. Ετσι, σε αυτά που ήδη γνωρίζαμε (ότι προστατεύει το παιδί από λοιμώξεις, αλλά και από τον κίνδυνο να γίνει παχύσαρκο ως ενήλικος) προστέθηκε και κάτι ακόμη: ο θηλασμός στη βρεφική ηλικία συμβάλλει στη μείωση της αρτηριακής πίεσης όσο συμβάλλουν η άσκηση και η μείωση της λήψης αλατιού από τους ενηλίκους. Ειδικότερα, μελέτη γιατρών του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ όπου συμμετείχαν περισσότερα από 2.000 μωρά κατέδειξε ότι οι πιθανότητες ανάπτυξης υψηλής αρτηριακής πίεσης κατά την ενήλικη ζωή είναι αντιστρόφως ανάλογες με τη διάρκεια του θηλασμού στη βρεφική ηλικία.
Ιός
Μέσα σε αυτό το αλφαβητάρι υπάρχουν πολλά δεινά που συνδέονται με ιούς – βλ. γρίπη των πτηνών. Ωστόσο οι ιοί μπορούν να χρησιμοποιηθούν και προς όφελος του ανθρώπου. Αυτό απέδειξαν ειδικοί του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης οι οποίοι μετέτρεψαν για πρώτη φορά στο εργαστήριο έναν ιό σε «όπλο» που «βομβαρδίζει» και εξοντώνει τα καρκινικά κύτταρα σε ανθρώπους. Στο «οπλοστάσιο» των ειδικών ως πιθανή αντικαρκινική θεραπεία μπήκε και ο ιός του έρπητα τύπου 1 (Herpes Simplex Virus-1) ο οποίος προκαλεί τον έρπητα του στόματος. Οι ερευνητές δημιούργησαν ένα τροποποιημένο στέλεχος του ιού αυτού το οποίο χορηγήθηκε σε εννέα ασθενείς με μια επιθετική μορφή καρκίνου του εγκεφάλου και φάνηκε να σκοτώνει τα καρκινικά κύτταρα χωρίς να επηρεάζει τα υγιή κύτταρα γύρω από αυτά. Τα πρώτα αποτελέσματα των πειραμάτων είναι τόσο ενθαρρυντικά ώστε οι ειδικοί ελπίζουν ότι μια θεραπεία βασισμένη στη νέα ιδέα θα είναι διαθέσιμη ως το 2008.
Ισχίο
Ενας 59χρονος πυροσβέστης έγινε μέσα στο 2005 ο πρώτος ασθενής σε παγκόσμιο επίπεδο ο οποίος ενώ υπεβλήθη σε διπλή αντικατάσταση ισχίων επέστρεψε στο σπίτι του μέσα σε 24 ώρες, δύο ημέρες μετά την εγχείρηση έκανε τα πρώτα βήματά του χωρίς βοήθεια, ενώ τρεις εβδομάδες αργότερα ήταν σε θέση να περπατάει 1 χιλιόμετρο, να κολυμπάει, να φροντίζει τον κήπο του και να οδηγεί! Ο Τζον Μπαρνς υπεβλήθη από ειδικούς του Νοσοκομείου Κόνκεστ στο Χέιστινγκς της Βρετανίας σε πρωτοποριακή επέμβαση η οποία περιορίζει τις τομές στους μυς που περιβάλλουν την άρθρωση του ισχίου με αποτέλεσμα να χαρίζει σημαντική ελάττωση του πόνου, της αιμορραγίας και της διάρκειας της ανάρρωσης. Με τη συμβατική επέμβαση αντικατάστασης ισχίου, οι ασθενείς δεν επιστρέφουν στο σπίτι τους προτού περάσουν δέκα ημέρες, ενώ καταφέρνουν να περπατούν χωρίς βοήθεια μετά από περίπου δύο μήνες!
Καρδιοπάθειες
Αν θέλετε να προστατεύσετε την καρδιά σας, φροντίστε να έχετε λεπτή μέση! Σε αυτό το απόφθεγμα συνοψίζεται το μήνυμα που έστειλε η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία (αλλά και οι καρδιολόγοι παγκοσμίως), σε μια προσπάθεια να προληφθούν οι καρδιοπάθειες, που συνεχίζουν να αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου στον δυτικό κόσμο. Γιατί λεπτή μέση; Επειδή, αν η περιφέρεια της μέσης των ανδρών είναι πάνω από 102 εκατοστά και των γυναικών πάνω από 88 εκατοστά, υπάρχουν πολλές πιθανότητες να έχει σχηματιστεί στον οργανισμό μας μεγάλη ποσότητα ενδοσπλαχνικού λίπους. Το λίπος που συσσωρεύεται μεταξύ των σπλάχνων είναι πολύ χειρότερο για την υγεία από το υποδόριο λίπος της κοιλιάς ή των γλουτών: σύμφωνα με πληθώρα μελετών, το λίπος αυτό επηρεάζει τον μεταβολισμό της γλυκόζης και των λιπιδίων (χοληστερόλη και τριγλυκερίδια). Ετσι, η αύξηση της περιμέτρου της κοιλιάς μας (που δεν μπορεί, κάποια στιγμή θα την προσέξουμε) συνδέεται με αντίσταση στην ινσουλίνη και διαβήτη τύπου 2, καθώς και με αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων στο αίμα (τα οποία βεβαίως δεν μπορούμε να δούμε με γυμνό μάτι). Συνεπώς η περίμετρος της κοιλιάς είναι μια ένδειξη που πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις σχετικά με την υγεία της καρδιάς μας και να μας κάνει ίσως να αρχίσουμε τη γυμναστική και την καλύτερη διατροφή.
Καρκίνος
Τα καλά νέα είναι ότι, αν και δεν κερδίσαμε τον πόλεμο, κερδίζουμε συνεχώς μάχες: συνολικά οι θάνατοι από καρκίνο έχουν πτωτικές τάσεις.
Τη χρονιά που πέρασε, πολύς θόρυβος έγινε για την πιθανότητα ένα φάρμακο που χορηγείται στα τελευταία στάδια του καρκίνου του μαστού να μπορεί να προλάβει μεταστάσεις αν χορηγηθεί αμέσως μετά τη χειρουργική εκτομή του όγκου. Το φάρμακο ονομάζεται Herceptin και είναι δραστικό μόνο στις περιπτώσεις των όγκων που εκφράζουν το γονίδιο Her2. Οι πιθανές προληπτικές ιδιότητες του φαρμάκου προέκυψαν από την ανακοίνωση των πρώτων αποτελεσμάτων σχετικής μελέτης, τα οποία προκάλεσαν αναταραχή μεταξύ των ασθενών, που ζητούσαν διακοπή της μελέτης και άμεση χορήγησή του. Τελικώς επικράτησε η λογική, και η μελέτη θα συνεχιστεί όπως είχε αρχικώς προγραμματιστεί, ως το 2008, οπότε θα διευκρινιστούν ερωτήματα σχετικά με την ασφάλεια του φαρμάκου.
H ερευνητική δραστηριότητα έφερε στο φως την περασμένη χρονιά την εμπλοκή μικρών μορίων RNA στην ογκογένεση. Το εύρημα ότι τα μικρά αυτά μόρια RNA, τα οποία εντοπίστηκαν κυρίως σε λεμφώματα, παρεμποδίζουν την απόπτωση (τον προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο) ίσως οδηγήσει σε νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Ενα άλλο εύρημα προήλθε από επιδημιολογικές μελέτες σύμφωνα με τις οποίες η έκθεση στον ήλιο προστατεύει από τον καρκίνο του προστάτη (πιθανότατα μέσω της σύνθεσης βιταμίνης D), ενώ αντίστοιχα φαίνεται ότι η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων ασβεστίου προστατεύει από τον καρκίνο του παχέος εντέρου.
Λίμπιντο
Είναι ένα από τα θέματα που απασχολούν τους περισσότερους – και αυτό δεν θα μπορούσε να αφήσει αδιάφορους τους ερευνητές. Με τη λίμπιντο και τα… ανεβοκατεβάσματά της ασχολήθηκαν αρκετοί επιστήμονες και αυτή τη χρονιά. Και ιδού τα βασικότερα συμπεράσματά τους: Τι οδηγεί τη σεξουαλική όρεξη των ανδρών σε κάθετη πτώση; H πατρότητα, απάντησαν αμερικανοί ερευνητές. Οπως είδαν, η τεστοστερόνη εμφανίζει σημαντική πτώση στους άνδρες που γίνονται πατέρες. Αντιθέτως, τι είναι αυτό που ανεβάζει την ανδρική λίμπιντο; Οι γυναίκες με υψηλά επίπεδα οιστρογόνων τις οποίες βρίσκουν και πιο ελκυστικές, απάντησαν από τη δική τους πλευρά βρετανοί επιστήμονες. Σε ό,τι δε αφορά τα προβλήματα με τη λίμπιντο των γυναικών, αυστραλοί ειδικοί ανακάλυψαν έναν τεχνητό τρόπο για να την… ανεβάσουν. Πρόκειται για ένα σπρέι που περιέχει την ανδρική ορμόνη τεστοστερόνη και το οποίο, όπως φάνηκε από δοκιμές σε 261 γυναίκες, δίνει ώθηση στη σεξουαλική ζωή τους. Οι δοκιμές συνεχίζονται και οι ειδικοί της εταιρείας Acrux που παρασκεύασαν το νέο σπρέι ελπίζουν ότι σε μερικά χρόνια θα κυκλοφορήσει στην αγορά.
Λοιμώξεις
Αποτελεί ένα αχανές πεδίο καθώς οι λοιμώξεις «χτυπούν» σε κάθε γωνιά του πλανήτη μετρώντας συνεχώς θύματα. Ως εκ τούτου είναι ανθρωπίνως αδύνατον να αναλύσουμε όσα συνέβησαν σχετικά με το θέμα σε λίγες μόνο σειρές. Για τον λόγο αυτόν, επιλέξαμε να σταθούμε σε μια είδηση που έκανε πριν από περίπου έναν μήνα τον γύρο του κόσμου και η οποία αφορούσε μια λοίμωξη-δολοφόνο εκατομμυρίων ανθρώπων. Εκείνη με τον ιό HIV του AIDS. Ενας 25χρονος Βρετανός ο οποίος διεγνώσθη θετικός στον στον HIV τον Αύγουστο του 2002 φάνηκε 14 μήνες αργότερα ότι θεραπεύθηκε από αυτόν καθώς οι εξετάσεις του έδειξαν ότι ήταν «καθαρός». Αν όντως ισχύει το γεγονός ότι το ανοσοποιητικό σύστημα του Αντριου Στίμπσον «εξολόθρευσε» τον ιό, η περίπτωσή του θα αποτελέσει «θησαυρό» για τους επιστήμονες που αναζητούν θεραπείες για το AIDS. Ο 25χρονος, ο οποίος δήλωσε ότι απαλλάχθηκε από τον HIV λαμβάνοντας μόνο… βιταμίνες για να ενισχύσει το ανοσοποιητικό σύστημά του, ίσως αποτελέσει την πρώτη επιβεβαιωμένη περίπτωση οροθετικού που κατάφερε να «εξολοθρεύσει» τον συγκεκριμένο ιό.
Μαστός
Ο καρκίνος του μαστού είναι κάτι που απασχολεί συνεχώς τις γυναίκες και επανειλημμένως στη διάρκεια του 2005 οι Ελληνίδες είχαν την ευκαιρία να πληροφορηθούν τα δεδομένα που αφορούν την κληρονομήσιμη μορφή του. Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, περισσότεροι από το 65% των καρκίνων του μαστού είναι σποραδικοί, συμβαίνουν δηλαδή τυχαία και δεν έχουν γενετική βάση. Οι υπόλοιποι καρκίνοι του μαστού είναι οικογενείς, αλλά δεν είναι γνωστά παρά μόνον κάποια από τα γονίδια που σχετίζονται με αυτούς. Από τα πλέον διεξοδικώς μελετηθέντα γονίδια είναι τα BRCA1 και BRCA2, στα οποία αποδίδεται το 5%-10% των κρουσμάτων και για τα οποία υπάρχει δυνατότητα γενετικής εξέτασης. (H γενετική εξέταση αναζητεί μεταλλάξεις σε αυτά τα γονίδια, των οποίων η παρουσία έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού.) Μια γυναίκα που έχει διαπιστωθεί ότι φέρει κάποια μετάλλαξη στα παραπάνω γονίδια έχει από 50% ως 85% πιθανότητες να αναπτύξει καρκίνο του μαστού κατά τη διάρκεια της ζωής της. Τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τα παραπάνω δεδομένα είναι τα εξής: το ότι το 65% των καρκίνων του μαστού είναι σποραδικοί σημαίνει πρακτικά πως δεν ανιχνεύονται με γενετικά τεστ. Με άλλα λόγια, ακόμη και αν η επιστήμη είχε τη δυνατότητα να μας εξετάσει γενετικά για όλα τα γονίδια που σχετίζονται με τον καρκίνο του μαστού (που δεν την έχει), οι αρνητικές απαντήσεις δεν θα σήμαιναν ότι δεν θα παθαίναμε καρκίνο του μαστού, αφού τίποτε δεν θα μπορούσε να βεβαιώσει ότι δεν θα εμπίπταμε στο 65% των τυχαίων καρκίνων. Αντιστοίχως το ότι στα γονίδια BRCA1 και BRCA2 δεν αποδίδεται παρά ένα μικρό ποσοστό των κρουσμάτων σημαίνει πως, ακόμη και αν είχαμε τη δυνατότητα να εξετάσουμε όλες τις γυναίκες για αυτά τα γονίδια, δεν θα μπορούσαμε παρά να ανιχνεύσουμε ένα μικρό ποσοστό όσων τελικά θα εμφανίσουν καρκίνο του μαστού. Τέλος, 50%-85% πιθανότητα σημαίνει ότι μια γυναίκα μπορεί να φέρει μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2 αλλά να μην εμφανίσει ποτέ καρκίνο του μαστού (σε ποσοστά 15%-50%).
Μνήμη
Ενας από τους μεγαλύτερους φόβους όλων μας καθώς γερνάμε είναι η απώλεια της μνήμης. Οι έρευνες του εγκεφάλου τα τελευταία 15 χρόνια έχουν φέρει στο φως πολλές πτυχές της αποθήκευσης και της διαχείρισης των αναμνήσεων, αλλά η πολυπλοκότητα του οργάνου μπερδεύει ακόμη τους επιστήμονες. Παρά τις εντατικές προσπάθειες, ούτε τα φάρμακα για νόσους όπως του Αλτσχάιμερ και του Πάρκινσον είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά ούτε τα φάρμακα τα οποία θεωρητικά ενισχύουν τη μνήμη. Αυτό όμως που σταθερά προκύπτει από πολλές μελέτες είναι ότι το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε για να διατηρήσουμε τη μνήμη μας είναι να την εξασκούμε. Σύμφωνα δε με τα πλέον πρόσφατα ευρήματα ερευνητών του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Λος Αντζελες, ο χρυσός συνδυασμός για τη διατήρηση της μνήμης σε μεγάλη ηλικία είναι: μείωση του άγχους, αύξηση της σωματικής και διανοητικής άσκησης, υγιεινή διατροφή.
Νεφρός
Ενα σημαντικό βήμα προς τη δημιουργία ενός πλήρως λειτουργικού νεφρού ο οποίος αναμένεται να βοηθήσει ασθενείς που βρίσκονται στα τελευταία στάδια νεφρικής ανεπάρκειας έκαναν μέσα στο 2005 οι επιστήμονες. Επιστράτευσαν τη νανοτεχνολογία και κατάφεραν να δημιουργήσουν μια συσκευή η οποία ίσως σημάνει στο μέλλον το τέλος της ανάγκης για αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση. H συσκευή αυτή, που αποτελεί το «τέκνο» ειδικών από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Αντζελες, έχει μικρό μέγεθος – περίπου όσο ένα βιβλίο -, γεγονός άκρως σημαντικό καθώς μπορεί να εμφυτεύεται ή να μεταφέρεται. Ο τεχνητός αυτός νεφρός αποτελείται από δύο μεμβράνες που μιμούνται τις δομές «φιλτραρίσματος» του πραγματικού νεφρού. Οι ερευνητές ξεκινούν τώρα δοκιμές της συσκευής σε ζώα ενώ οι κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους πιθανότατα θα έχουν ξεκινήσει ως το 2010.
Νομπέλ
Το χαμένο Νομπέλ της Ελλάδας; Ισως όχι – αλλά πάλι ποιος ξέρει; Με δεδομένο ότι το Νομπέλ Ιατρικής και Φυσιολογίας για το 2005 έλαβαν οι αυστραλοί επιστήμονες Ρόμπιν Γουόρεν (Robin Warren) και Μπάρι Μάρσαλ (Barry Marshall) για την ανακάλυψη ότι το έλκος του στομάχου προκαλείται από τη μόλυνση με το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (Helicobacter pylori), όλα θα μπορούσαν να είχαν συμβεί αν το ιατρικό κατεστημένο της χώρας μας δεν είχε εναντιωθεί μανιωδώς στα ευρήματα του Ιωάννη Λυκούδη (1910-1980). Ο μεσολογγίτης γιατρός είχε παρατηρήσει, 24 χρόνια πριν από τους αυστραλούς γιατρούς, ότι το έλκος του στομάχου (από το οποίο έπασχε και ο ίδιος) θεραπευόταν με αντιβιοτικά, πράγμα που συνεπήγετο βακτηριακή αιτιολογία. Και ενώ ο Ιωάννης Λυκούδης είχε υπολογίσει επακριβώς το είδος και τις ποσότητες των αντιβιοτικών που έπρεπε να χορηγηθούν, και είχε μάλιστα περάσει στη δημιουργία ενός χαπιού κατά του έλκους, το ελληνικό ιατρικό κατεστημένο της εποχής ήταν πολύ απασχολημένο με το να τον δυσφημεί, να τον περνάει από πειθαρχικά συμβούλια, να του επιβάλλει πρόστιμα και να τον σέρνει στα δικαστήρια. Δυστυχώς ο Ιωάννης Λυκούδης πέθανε δύο χρόνια προτού τα ευρήματα των αυστραλών γιατρών τον δικαιώσουν. Αν από το 1958, που ο Λυκούδης έκανε τις παρατηρήσεις του, η προσπάθειά του είχε στηριχθεί, ίσως το Νομπέλ για την ανεύρεση της αιτιολογίας του έλκους είχε δοθεί νωρίτερα και σε άλλες γεωγραφικές συντεταγμένες…
Ξύπνημα
Το μυστικό που κρύβεται πίσω από ένα καλό ξύπνημα βρήκαν το 2005 διαφορετικές ερευνητικές ομάδες. Είδαν ότι «υπαίτια» για έναν καλό ύπνο (και ως εκ τούτου για έναν καλό… ξύπνιο) είναι τα γονίδιά μας. Ειδικοί του Πανεπιστημίου της Λωζάννης ανακάλυψαν ότι η ποιότητα του ύπνου μας είναι κληρονομική μετά τον εντοπισμό ενός γονιδίου – γονίδιο του ρετινοϊκού οξέος – το οποίο φαίνεται να χαρίζει «φυσιολογικό ύπνο». H γενετική βάση του ύπνου αποδείχθηκε και από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης οι οποίοι με τη σειρά τους εντόπισαν ένα γονίδιο με το όνομα ADA (adenosine deaminase gene) και είδαν ότι ένας στους δέκα ανθρώπους έχει την τύχη να φέρει μια εκδοχή του η οποία χαρίζει ήσυχες νύχτες. Το τρίτο γονίδιο του ύπνου που εντοπίστηκε μέσα στο 2005 ονομαζόταν Shaker και όπως φάνηκε μετά από πειράματα ερευνητών του Πανεπιστημίου του Γουισκόνσιν σε δροσόφιλες, μια συγκεκριμένη μετάλλαξή του χαρίζει την ικανότητα να λειτουργεί κάποιος κανονικά κατά τη διάρκεια της ημέρας με ελάχιστο ύπνο – τρεις ή τέσσερις ώρες είναι αρκετές. Ακόμη όμως και όταν τα γονίδια δεν βοηθούν ώστε οι νύχτες να είναι ήρεμες, ερευνητές του Πανεπιστημίου Γουέικ Φόρεστ στη Βόρεια Καρολίνα βρήκαν τον τρόπο να εξαφανίσουν τα… παρελκόμενα της έλλειψης ύπνου με τεχνητό τρόπο. Δημιούργησαν ένα φάρμακο (CX717) το οποίο αποκατέστησε την απόδοση πιθήκων σε νοητικές ασκήσεις ακόμη και όταν τα ζώα είχαν στερηθεί τον ύπνο για διάστημα που αντιστοιχεί σε τρία 24ωρα για τον άνθρωπο!
Οραση
Ελπίδες σε άτομα που υποφέρουν από παθήσεις της όρασης δίνουν νέες έρευνες που παρουσιάστηκαν μέσα στο 2005. Ειδικοί από το Καθολικό Πανεπιστήμιο Λουβέν λα Νεβ στο Βέλγιο δημιούργησαν ένα σύστημα το οποίο αποτελείται από μια μικρή κάμερα που ενσωματώνεται στα γυαλιά του ασθενούς και συνδέεται με το οπτικό νεύρο. Το σύστημα αυτό – το οποίο έχει ήδη τοποθετηθεί σε δύο ασθενείς με καλά αποτελέσματα – αναμένεται να βοηθήσει χιλιάδες ανθρώπους που εμφανίζουν παθήσεις του αμφιβληστροειδούς χιτώνα όπως η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας – κύρια αιτία απώλειας όρασης στον Δυτικό Κόσμο. Από την πλευρά τους αμερικανοί ερευνητές επέτυχαν μετά από πειράματα σε ποντίκια να οδηγήσουν σε «αναγέννηση» τα κατεστραμμένα οπτικά νεύρα. Το επίτευγμα αυτό ανοίγει τον δρόμο για νέες, αποτελεσματικές θεραπείες του γλαυκώματος αλλά και τραυμάτων του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Ομοιοπαθητική
Αποτελεί μια θεραπευτική προσέγγιση στην οποία καταφεύγουν ολοένα περισσότερα άτομα. Ωστόσο στοιχεία που δημοσιεύθηκαν τον περασμένο Αύγουστο στην έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση «The Lancet» έδειξαν ούτε λίγο ούτε πολύ ότι τα οφέλη της ομοιοπαθητικής υπάρχουν μόνο… στο μυαλό των ασθενών. Σύμφωνα με την έρευνα αυτή που διεξήχθη από ειδικούς του Πανεπιστημίου της Βέρνης στην Ελβετία και του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ στη Βρετανία οι ομοιοπαθητικές θεραπείες δεν προσφέρουν τίποτε περισσότερο από τα εικονικά φάρμακα. H μελέτη βασίστηκε σε ανάλυση 110 κλινικών δοκιμών σχετικά με τα ομοιοπαθητικά φάρμακα και ισάριθμων δοκιμών που αφορούσαν συμβατικά φάρμακα ενώ διερεύνησε την επίδραση των θεραπειών σε εύρος ασθενειών όπως το άσθμα, οι αλλεργίες, τα μυϊκά προβλήματα, οι λοιμώξεις του αναπνευστικού αλλά και ο μετεγχειρητικός πόνος. H συγκεκριμένη μελέτη ξεσήκωσε πλήθος αντιδράσεων από ομοιοπαθητικούς γιατρούς και ασθενείς.
Παχυσαρκία
«Φρένο» στην παχυσαρκία, η οποία τείνει να λάβει διαστάσεις επιδημίας κυρίως στον δυτικό κόσμο, επιχειρούν να βάλουν οι ερευνητές. Και τα ευρήματά τους δείχνουν ότι δεν άφησαν αυτή τη χρονιά να πάει χαμένη. Στην Ελβετία ξεκίνησαν οι πρώτες κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους ενός εμβολίου για την παχυσαρκία και τα πρώτα αποτελέσματα αναμένονται το πρώτο εξάμηνο του 2006. Το κύριο «συστατικό» του εμβολίου είναι ένα αντίσωμα ενάντια στη γκρελίνη η οποία αποτελεί ένα πεπτίδιο το οποίο ελέγχει την όρεξη. Στις ΗΠΑ, ερευνητές του Πανεπιστημίου Κολούμπια στη Νέα Υόρκη κατέφυγαν στη μέθοδο των ενέσεων λεπτίνης – ορμόνη που παράγεται φυσικά από τα λιποκύτταρα και η οποία δίνει σήμα στον εγκέφαλο σχετικά με τα αποθέματα στις λιπαποθήκες του οργανισμού – προκειμένου να μη ξαναπάρουν βάρος παχύσαρκοι ασθενείς που είχαν αδυνατίσει. H χορήγηση δύο ενέσεων της ορμόνης ημερησίως επί μερικές εβδομάδες προφύλαξε τους εθελοντές από το να μετατραπούν σε… μπαλόνια. Την ίδια στιγμή νέα στοιχεία κλινικών δοκιμών έδειξαν ότι ίσως η λύση για την παχυσαρκία να μην απαιτεί… βελόνα. H ουσία rimonabant φάνηκε και στη φάση III κλινικών δοκιμών ότι βοήθησε παχύσαρκους ασθενείς να χάσουν 7,2 κιλά κατά μέσον όρο σε σύγκριση με μόλις 2,5 κιλά στην ομάδα που έλαβε εικονικό φάρμακο.
Πρόσωπο
Ισως είναι μια από τις πιο δημοφιλείς ειδήσεις – επιστημονικές και όχι μόνο – του 2005. Το «σίριαλ» παίχτηκε στη Γαλλία όπου μια 38χρονη γυναίκα η οποία είχε τραυματιστεί σοβαρά στο πρόσωπο μετά από επίθεση του σκύλου της υπεβλήθη στην πρώτη μερική μεταμόσχευση προσώπου σε παγκόσμιο επίπεδο. Πολυπληθής ομάδα ειδικών με επικεφαλής έναν πρωτοπόρο των μεταμοσχεύσεων, τον Ζαν Μισέλ Ντιμπερνάρ – πρόκειται για τον άνθρωπο που διεξήγαγε την πρώτη μεταμόσχευση χεριών και διπλή μεταμόσχευση χεριών στον κόσμο -, χάρισε στην ασθενή μετά από μια 15ωρη επέμβαση νέα μύτη, χείλη και πηγούνι. Οταν το επίτευγμα δημοσιοποιήθηκε άρχισε να πλέκεται ένα μεγάλο «γαϊτανάκι». Ορισμένοι έκαναν λόγο για εμπορευματοποίηση της διαδικασίας καθώς αποκαλύφθηκε ότι η ασθενής είχε προκανονίσει να πωλήσει φωτογραφίες και βίντεο από την επέμβαση σε MME. Αλλοι μίλησαν για ηθικά διλήμματα που έχει να αντιμετωπίσει ένας άνθρωπος ο οποίος πρέπει να μάθει να ζει με το πρόσωπο ενός άλλου. Κάποιοι κατηγόρησαν τον Ντιμπερνάρ ότι χρησιμοποίησε την επιρροή του καθώς είναι μέλος του γαλλικού κοινοβουλίου προκειμένου να λάβει πρώτος άδεια για μια τέτοια αμφιλεγόμενη διαδικασία προκειμένου να αφήσει το όνομά του στην Ιστορία. Υπήρχαν όμως και οι θιασώτες που ανέφεραν ότι η πρώτη αυτή επέμβαση του είδους ανοίγει τον δρόμο για την αποκατάσταση χιλιάδων ανθρώπων με σοβαρές δυσμορφίες στο πρόσωπο. Σε κάθε περίπτωση, όλοι συμφωνούν ότι αυτό που προέχει τώρα είναι η ασθενής να μην απορρίψει το μόσχευμα που έλαβε. Είναι νωρίς ακόμη, τονίζουν οι ειδικοί, για να πούμε ότι η πρώτη μερική μεταμόσχευση προσώπου ήταν επιτυχημένη. Οψόμεθα…
Ράτσα
Εχει ή δεν έχει βιολογική βάση η ράτσα; Αυτό το φαινομενικά απλό ερώτημα, το οποίο απασχόλησε τους επιστήμονες επί αιώνες και του οποίου η θετική απάντηση έδωσε το θεωρητικό υπόβαθρο στην ανάπτυξη του ρατσισμού, επανήλθε στο προσκήνιο το 2005. Επιτέλους όμως απαλλαγμένο από τα δεινά του παρελθόντος. Υστερα από αντιπαραθέσεις ετών και αφού η επιστημονική κοινότητα ξεπέρασε τις τύψεις της για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιήθηκαν στο παρελθόν τα ευρήματά της, έφθασε η ώρα να αποδεχθούμε πως, ναι, είμαστε διαφορετικοί οι άνθρωποι μεταξύ μας και αυτή η διαφορά δεν είναι τίποτε άλλο παρά η αντανάκλαση της γενετικής, πολιτισμικής και κοινωνικής ποικιλότητας του είδους μας. Το πρώτο θετικό αυτής της απαλλαγμένης από συναισθηματικά βάρη και ρεαλιστικής αποδοχής της διαφορετικότητας των πληθυσμιακών ομάδων είναι η κυκλοφορία στις ΗΠΑ του πρώτου φαρμάκου αποκλειστικά για ασθενείς με αφρικανική καταγωγή, αφού ο διαφορετικός μεταβολισμός τους είχε ως αποτέλεσμα να υποφέρουν από περισσότερες παρενέργειες λαμβάνοντας το αντίστοιχο «λευκό» φάρμακο για τις καρδιοπάθειες.
Ρύζι
Ενα από τα σημαντικότερα για την ανθρωπότητα γονιδιώματα αποκωδικοποιήθηκε τη χρονιά που πέρασε: πρόκειται για αυτό του ρυζιού (Oryza sativa), του σιτηρού στο οποίο βασίζει τη διατροφή του ο μισός πληθυσμός του πλανήτη μας. Αν μάλιστα οι προβλέψεις των ειδικών επιβεβαιωθούν, το ποσοστό αυτό θα έχει αυξηθεί κατά πολύ τα επόμενα 20 χρόνια. H σημασία της αποκωδικοποίησης του γονιδιώματος του ρυζιού, η οποία ολοκληρώθηκε τον περασμένο Αύγουστο, επαυξάνεται επίσης από το γεγονός της στενής συγγένειάς του με τα άλλα καλλιεργούμενα αγρωστώδη, όπως το σιτάρι, το κριθάρι, το καλαμπόκι, πράγμα που θα επιτρέψει να «μεταφερθούν» και σε αυτά τα φυτά οι πρόοδοι που θα σημειώνονται στην καλλιέργεια του ρυζιού. Για να διαβαστούν τα 390 εκατομμύρια των βάσεων του DNA του ρυζιού και να χαρτογραφηθεί η θέση των 37.544 γονιδίων του σε καθένα από τα 12 χρωμοσώματά του, εργάστηκαν εκατοντάδες επιστήμονες σε 32 ινστιτούτα δέκα διαφορετικών χωρών (Ιαπωνία, ΗΠΑ, Κίνα, Ταϊβάν, Κορέα, Ινδία, Ταϊλάνδη, Γαλλία, Βραζιλία και Βρετανία). Επόμενος στόχος των επιστημόνων η βελτίωση της παραγωγικότητας του ρυζιού αλλά και της ανθεκτικότητάς του σε ζιζάνια και ακραίες περιβαλλοντικές συνθήκες.
Σκύλος
Ενα θηλυκό μπόξερ, η Τάσα, είναι ίσως ο πιο διάσημος σκύλος του 2005. H λεπτομερής ανάλυση του γονιδιώματος αυτού του σκύλου που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στην επιθεώρηση «Nature» αναμένεται να δώσει απαντήσεις σε ερωτήματα όπως το πώς γίνεται ένα τσιουάουα και ένα ντόμπερμαν να ανήκουν στο ίδιο είδος, αλλά και σε πολλά άλλα που αφορούν όχι μόνο τα αγαπημένα τετράποδα αλλά και σοβαρές ασθένειες των ανθρώπων. H πρώτη ολοκληρωμένη ανάλυση του DNA σκύλου που χρηματοδοτήθηκε από την αμερικανική κυβέρνηση και διεξήχθη από διεθνή ομάδα ειδικών 15 διαφορετικών κέντρων ανοίγει τον δρόμο για την κατανόηση νόσων όπως ο καρκίνος των οστών, η τύφλωση και η επιληψία. Να σημειωθεί ότι ο χάρτης του γονιδιώματος της Τέσα είναι πολύ πληρέστερος σε σύγκριση με εκείνον που είχε δημοσιευθεί πριν από δύο χρόνια και αφορούσε τη Σάντοου, το κατοικίδιο του Κρεγκ Βέντερ – αμφιλεγόμενος επιστήμονας και επιχειρηματίας ο οποίος λειτούργησε καταλυτικά για την ολοκλήρωση του προγράμματος Αποκωδικοποίηση του Ανθρωπίνου Γονιδιώματος.
Σώμα
Αξιοποιώντας μια παρενέργεια του ψυχρού πολέμου (την απελευθέρωση ραδιενεργού άνθρακα στην ατμόσφαιρα και τη βαθμιαία ενσωμάτωσή του σε όλους τους φυτικούς και ζωικούς οργανισμούς, από το πλαγκτόν ως τον άνθρωπο), ερευνητές του Ινστιτούτου Καρολίνσκα της Σουηδίας ανακάλυψαν ότι το σώμα μας είναι πολύ νεότερο από ό,τι νομίζουμε χάρη στην εκτεταμένη ανανέωση των ιστών. Ετσι διαπίστωσαν ότι τα επιθηλιακά κύτταρα τα οποία επιστρώνουν το εσωτερικό του εντέρου ζουν μόνο 5 ημέρες. Αντίθετα, τα υπόλοιπα εντερικά κύτταρα έχουν έναν μέσο όρο ζωής της τάξεως των 15,9 ετών. Τα κύτταρα της επιδερμίδας ανανεώνονται κάθε 10-15 ημέρες. Τα ερυθρά αιμοσφαίρια ζουν κατά μέσον όρο 120 ημέρες. Το ανθρώπινο ήπαρ ανανεώνεται εξ ολοκλήρου κάθε 300-500 ημέρες. Ολόκληρος ο ανθρώπινος σκελετός αντικαθίσταται κάθε 10 χρόνια. Ο μέσος όρος ζωής των σκελετικών μυών είναι περί τα 15 χρόνια. Με άλλα λόγια, διαπίστωσαν ότι ένας μεσήλικος είναι στην πραγματικότητα έφηβος αν λάβουμε υπόψη την ηλικία των κυττάρων του. Το εύρημα έχει και πρακτικά αποτελέσματα: αφενός δίνει ελπίδες για εύρεση τρόπων παράτασης της νεότητας και αφετέρου σημαίνει ότι οι κυτταρικές θεραπείες που ευαγγελίζεται η θεραπευτική κλωνοποίηση είναι υλοποιήσιμες αφού δεν αντιβαίνουν σε βασικές ιδιότητες του οργανισμού.
Τσιγάρο
Αν ο νέος χρόνος αποτελεί την αρχή για να σταματήσουμε το κάπνισμα, οι παρακάτω ειδήσεις που προέκυψαν κατά τη διάρκεια του 2005 ίσως βοηθήσουν στην τήρηση της απόφασης: α) Το 21% των θανάτων από καρκίνο αποδίδεται στο κάπνισμα! Αυτό το συμπέρασμα εξήχθη από την ανάλυση δεδομένων που αφορούσαν 1,42 εκατομμύρια θανάτους από καρκίνο που έλαβαν χώρα παγκοσμίως το 2000. Από την ανάλυση, την οποία πραγματοποίησαν επιδημιολόγοι του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, προέκυψε ότι το 70% των καρκίνων του πνεύμονα οφείλονται στο κάπνισμα, ενώ υψηλά είναι και τα ποσοστά των καρκίνων του ανώτερου αναπνευστικού (στόμα, οισοφάγος, φάρυγγας) που αποδίδονται σε αυτό. β) Οι γυναίκες που άρχισαν να καπνίζουν πριν από την πρώτη εγκυμοσύνη έχουν 20% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν καρκίνο του μαστού σε σχέση με όσες άρχισαν το κάπνισμα μετά ή δεν το άρχισαν ποτέ. Το εύρημα προέρχεται από μελέτη που πραγματοποίησαν επιδημιολόγοι της κλινικής Mayo και αφορούσε δεδομένα από 41.836 γυναίκες. γ) Αντίθετα με ό,τι είναι ευρέως αποδεκτό, το κάπνισμα δεν μειώνει τη διάθεση για φαγητό, αλλά την αυξάνει σύμφωνα με συμπέρασμα ερευνητών του Πανεπιστημίου Yale των ΗΠΑ.
Τσιπ
Ενας παράλυτος Αμερικανός είναι ο πρώτος άνθρωπος στον κόσμο στον οποίο εμφυτεύτηκε μέσα στο 2005 τσιπ που μπορεί να… διαβάζει τη σκέψη του! Ο 25χρονος Μάθιου Ναγκλ έμεινε παράλυτος από τον λαιμό και κάτω το 2001, μετά από επίθεση που δέχτηκε με μαχαίρι. Γιατροί του Νοσοκομείου New England Sinai διεξήγαγαν πρωτοποριακή επέμβαση εμφύτευσης ενός τσιπ στον εγκέφαλο του ασθενούς, το οποίο του δίνει τη δυνατότητα να ελέγχει τα αντικείμενα που βρίσκονται γύρω του μόνο με τη σκέψη! Το εμφύτευμα διαβάζει τη σκέψη του Μάθιου και στέλνει σήμα σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή ο οποίος κάνει την αποκωδικοποίηση. Ο ασθενής μπορεί πλέον να ανάβει και να σβήνει την τηλεόραση, να κάνει ζάπινγκ και να αυξομειώνει τον ήχο, χάρη στην προηγμένη τεχνολογία των συσκευών στο σπίτι του. Και όλα αυτά μόνο επειδή σκέφτηκε τις κινήσεις.
Υπέρταση
Ελπίδες για οριστική αντιμετώπιση μιας κατάστασης που ως σήμερα έχει «χτυπήσει» 800 εκατομμύρια άτομα και προβλέπεται ότι θα «σαρώσει» μέσα στα επόμενα χρόνια, εξαιτίας του ανθυγιεινού τρόπου ζωής μας, έδωσαν οι ειδικοί μιας εταιρείας βιοτεχνολογίας που συνεστήθη από ελβετικά και γερμανικά πανεπιστήμια! Ανακοίνωσαν ότι δημιούργησαν ένα εμβόλιο για την υπέρταση! Μέχρι στιγμής το εμβόλιο αυτό έχει δοκιμαστεί σε ποντίκια με άκρως ενθαρρυντικά αποτελέσματα ενώ έχει περάσει με επιτυχία και την πρώτη φάση των κλινικών δοκιμών σε ανθρώπους – εκείνη κατά την οποία ελέγχεται αν εμφανίζει τοξικότητα. Το εμβόλιο ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα κάνοντάς το να παράγει αντισώματα ενάντια σε ένα φυσικό «συστατικό» του οργανισμού, την αγγειοτενσίνη 2 – πρόκειται για την ορμόνη που ελέγχει τη στένωση των αρτηριών με αποτέλεσμα να προκαλείται σε ορισμένες περιπτώσεις αύξηση της πίεσης του αίματος. Σε περιπτώσεις υπερέκκρισης της ορμόνης τα αντισώματα που παράγονται με τη δράση του εμβολίου σταματούν αυτήν την υπέρμετρη παραγωγή και η υπέρταση εξαφανίζεται.
Υπογονιμότητα
Καλά και κακά νέα παρουσιάστηκαν το 2005 σε ό,τι αφορά την υπογονιμότητα, ένα από τα πιο «καυτά» προβλήματα που απασχολούν εκατομμύρια ζευγάρια σε παγκόσμιο επίπεδο – περισσότερα από 300.000 μόνο στη χώρα μας. Οι αριθμοί ήλθαν να επιβεβαιώσουν το γεγονός ότι το θέμα της υπογονιμότητας λαμβάνει ολοένα και μεγαλύτερες διαστάσεις. Στοιχεία μάλιστα της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας έδειξαν ότι η υπογονιμότητα μετατρέπεται τα τελευταία χρόνια κυρίως σε… ανδρική υπόθεση – ίσως εξαιτίας του ότι η ποιότητα του σπέρματος των ανδρών φθίνει με την έκθεση στις περιβαλλοντικές τοξίνες, λένε οι ειδικοί. Παράλληλα επιστήμονες σημείωσαν ότι τα ποσοστά υπογονιμότητας αναμένεται να διπλασιαστούν μέσα στην επόμενη εικοσαετία – εκτιμάται ότι ένα στα τρία ζευγάρια θα εμφανίζουν πρόβλημα υπογονιμότητας ως το 2025 σε σύγκριση με ένα στα επτά σήμερα. Την ίδια στιγμή ερευνητές μελετούν νυχθημερόν λύσεις στο πρόβλημα. Διεθνής ομάδα ειδικών ανακάλυψε μετά από πειράματα σε ποντίκια ένα μόριο (LPA) που σχετίζεται με την επιτυχία εμφύτευσης του εμβρύου στη μήτρα και εκτιμά ότι ίσως αποτελέσει το «κλειδί» προκειμένου να αυξηθούν τα ποσοστά επιτυχίας των θεραπειών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Παράλληλα βρετανοί επιστήμονες ανέπτυξαν μια τεχνική μέσω της οποίας το σπέρμα λαμβάνει πράσινο φωσφορίζον χρώμα, κάτι που, όπως σημειώνουν, θα βοηθήσει σημαντικά στην έρευνα για τα αίτια της υπογονιμότητας. Το φωσφορίζον σπέρμα θα επιτρέπει στους ειδικούς να μελετούν πολλές και διαφορετικές πτυχές της λειτουργίας των γονιδίων του καθώς και των βλαβών που μπορεί να παρουσιάζουν.
Φάρμακο
H επαπειλούμενη πανδημία γρίπης των πουλερικών έφερε στο προσκήνιο το μόνο φάρμακο που φέρεται ως ικανό να περιορίσει την επέκτασή της. Πρόκειται για το Tamiflu (το οποίο παρασκευάζεται από την ελβετική φαρμακοβιομηχανία Roche), του οποίου η παραγωγή δεν μπορούσε να καλύψει τη ζήτηση (η Ιαπωνία καταναλώνει τα τρία τέταρτα της ετήσιας παραγωγής Tamiflu, οι ΗΠΑ το περισσότερο μέρος από το υπόλοιπο τέταρτο, ενώ μόνο ένα 3% συνταγογραφείται στον υπόλοιπο κόσμο). Ετσι η Roche, αφού δώρισε τρία εκατομμύρια δόσεις Tamiflu στον ΠΟΥ, συζητεί συμφωνία με 12 ακόμη βιομηχανίες προκειμένου να μπορέσει να καλύψει τον στόχο των 300 εκατομμυρίων δόσεων τον χρόνο από το 2007 και εντεύθεν. Το φάρμακο, η δραστική ουσία του οποίου ονομάζεται οσελταμιβίρη, λειτουργεί παρεμποδίζοντας τη δράση της πρωτεΐνης νευραμινιδάση, η οποία εντοπίζεται στην επιφάνεια του ιού. Με αποδυναμωμένη τη νευραμινιδάση ο ιός δεν μπορεί να εξαπλωθεί από το ένα κύτταρο στο άλλο.
Φυματίωση
Πρόοδο στη μάχη ενάντια στη φυματίωση, μολυσματική ασθένεια που σκοτώνει περί τις 5.000 άτομα καθημερινά σε παγκόσμιο επίπεδο, επέτυχαν το 2005 οι επιστήμονες. Νοτιοκορεάτες ειδικοί ανέπτυξαν ένα νέο εμβόλιο ενάντια στην ασθένεια που περιέχει DNA του βακτηριδίου που την προκαλεί και πιστεύουν ότι το εμβόλιο αυτό θα οδηγήσει σε πιο αποτελεσματική και ταχύτερη αντιμετώπιση της νόσου σε σύγκριση με τις υπάρχουσες θεραπείες. Οπως έχει μέχρι στιγμής φανεί μετά από πειράματα σε ποντίκια το θεραπευτικό αυτό εμβόλιο επέτυχε να «καθαρίσει» τον οργανισμό από το βακτηρίδιο M. tuberculosis σε πολύ μικρότερο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με τις υπάρχουσες μεθόδους, ενώ συγχρόνως έδρασε προληπτικά ενάντια στην επαναμόλυνση. Παράλληλα, συνάδελφοί τους από το Imperial College του Λονδίνου δημιούργησαν ένα νέο διαγνωστικό τεστ για την ασθένεια το οποίο ταυτοποιεί τα βακτηρίδια της φυματίωσης μέσα σε ημέρες σε σχέση με εβδομάδες που απαιτούνται σήμερα.
Χημικά
Δηλητηριάζουν τη ζωή μας ασταμάτητα και στοιχεία ερευνών επιβεβαιώνουν το δυσάρεστο γεγονός μονίμως. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στην έγκριτη επιθεώρηση «Science» τον περασμένο Ιούνιο έδειξε ότι τοξικά χημικά όπως τα φυτοφάρμακα τα οποία «πέρασαν» στον οργανισμό των παππούδων μας ή ακόμη και των προπάππων μας επηρεάζουν ακόμη και τη δική μας υγεία! Οπως συγκεκριμένα προέκυψε από τη μελέτη αυτή που διεξήχθη σε ποντίκια, η επίδραση ορισμένων χημικών μπορεί να έχει αντίκτυπο ακόμη και σε τέσσερις γενεές αρσενικών – κάτι που πιθανώς εξηγεί την πτώση που εμφανίζει η ανδρική γονιμότητα τα τελευταία 50 χρόνια. Τα στοιχεία αυτά ήλθαν να ενισχύσουν εκείνα μιας πανευρωπαϊκής μελέτης που διεξήχθη σε 700 άνδρες και από την οποία προέκυψε ότι ορισμένες χημικές ενώσεις – PCBs, πολυχλωριωμένα διφαινύλια γνωστά με την εμπορική ονομασία κλοφέν – οι οποίες χρησιμοποιούνται ευρέως στη βιομηχανία προκαλούν σημαντικές βλάβες στην ποιότητα του σπέρματος των ανδρών. Από τρίτη έρευνα προέκυψε ότι οι φθαλάτες – χημικά που χρησιμοποιούνται σε ευρύ φάσμα προϊόντων από καλλυντικά και παιχνίδια ως πλαστικές σακούλες – συνδέονται με «θηλυκοποίηση» των αρσενικών εμβρύων. Ωστόσο τα χημικά έχουν μεγάλη επίδραση και στον γυναικείο οργανισμό, απέδειξαν εφέτος οι ερευνητές. Ειδικοί του Πανεπιστημίου Ταφτς στη Βοστώνη ανακάλυψαν ότι ένα χημικό (δισφαινόλη A) που χρησιμοποιείται ευρέως στη συσκευασία των τροφίμων μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση καρκίνου του μαστού.
Χρωμόσωμα
H ολοκλήρωση της χαρτογράφησης του χρωμοσώματος X (η οποία διεξήχθη από διεθνή ομάδα ειδικών με επικεφαλής επιστήμονες του Ινστιτούτου Wellcome Trust Sanger κοντά στο Κέιμπριτζ και δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Nature» τον περασμένο Μάιο) εξέπληξε τους επιστήμονες. Το κομμάτι της γενετικής πληροφορίας που εθεωρείτο ότι ενώνει τα δύο φύλα καθώς είναι κοινό σε άνδρες και γυναίκες (οι γυναίκες φέρουν δύο X χρωμοσώματα και οι άνδρες ένα X και ένα Y) φαίνεται πως τα χωρίζει, σε σημείο μάλιστα τέτοιο που οι επιστήμονες να κάνουν λόγο για δύο γονιδιώματα: το αρσενικό και το θηλυκό! Από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις ήταν το γεγονός ότι το ένα από τα δύο X χρωμοσώματα των γυναικών δεν αδρανοποιείται πλήρως όπως νομίζαμε (για να ισοζυγιστεί η έλλειψη των ανδρών). Αντιθέτως, το 25% των γονιδίων του παραμένει ενεργό χαρίζοντας στις γυναίκες διπλή δόση και, μεταξύ άλλων, διαφορετική ανθεκτικότητα σε ασθένειες.
Ψάρι
Είναι θαυματουργά τόσο για την καρδιά όσο και για το μυαλό ακόμη και όταν καταναλώνονται σε μικρές ποσότητες. Τις ευεργετικές ιδιότητες των ψαριών για τον οργανισμό απέδειξαν για άλλη μία φορά μελέτες που δημοσιεύθηκαν το 2005. Αμερικανοί ερευνητές του Πανεπιστημίου του Σικάγου είδαν ότι η κατανάλωση ψαριού ακόμη και μία φορά την εβδομάδα μειώνει τον ρυθμό απώλειας των διανοητικών ικανοτήτων η οποία παρατηρείται με το πέρασμα του χρόνου κατά 10%-13%. Παράλληλα έλληνες ειδικοί από το Τμήμα Διαιτολογίας – Διατροφής του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου ανακάλυψαν ότι η μικρή κατανάλωση ψαριού – όχι περισσότερα από 150 γραμμάρια εβδομαδιαίως – μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιακού επεισοδίου μα και άλλων συμπτωμάτων που συνδέονται με «οξύ στεφανιαίο σύνδρομο», όπως οι έντονοι πόνοι στο στήθος, έως και κατά 38%. H προστατευτική δράση των ψαριών αποδίδεται στα λιπαρά οξέα που περιέχουν και τα οποία έχει επανειλημμένως αποδειχθεί ότι λειτουργούν ως «ασπίδα» ενάντια σε εμφράγματα και εγκεφαλικά επεισόδια.
Ψεύτες
Οι νέες τεχνικές απεικόνισης του εγκεφάλου επέτρεψαν τη διερεύνηση καταστάσεων που ήταν δύσκολο να διερευνηθούν στο παρελθόν. Ετσι, με τη βοήθεια 49 εθελοντών, μεταξύ των οποίων και 12 παθολογικοί ψεύτες, ερευνητές του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας έκαναν την παρακάτω διαπίστωση: οι εγκέφαλοι των παθολογικών ψευτών εμφανίζουν δομικές ανωμαλίες στον προμετωπιαίο φλοιό, την περιοχή η οποία μας επιτρέπει να μάθουμε την ηθική συμπεριφορά. Ειδικότερα, διαπιστώθηκε ότι οι παθολογικοί ψεύτες διαθέτουν λιγότερη φαιά ουσία στην περιοχή που αφορά τις αναστολές (έτσι δεν υπάρχει τίποτε να τους αναστείλει από το να πουν ψέματα) αλλά και 22% περισσότερη λευκή ουσία, η οποία τους επιτρέπει να διαχειρίζονται τα ψέματά τους!
Ωάρια
Τα ωάρια και ειδικότερα εκείνα των νεαρών ερευνητριών στο εργαστήριο του καθηγητή Γου Σουκ Χουάνγκ από το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σεούλ στη Νότια Κορέα ήταν στην επικαιρότητα του 2005 επανειλημμένως. Αρχικώς ένα άρθρο στη βρετανική επιθεώρηση «Nature» έθεσε υπό αμφισβήτηση την επίσημη εκδοχή που ήθελε τα ωάρια που χρησιμοποιήθηκαν για να δημιουργηθεί η πρώτη ανθρώπινη κλωνοποιημένη βλαστοκύστη (και να εξαχθούν από αυτή τα βλαστικά κύτταρα που μπορούν να αποτελούν την πρώτη ύλη για δημιουργία ιστών και οργάνων για μεταμοσχεύσεις) να είναι ψέμα. Πράγματι, ο καθηγητής Χουάνγκ παραδέχθηκε (με αρκετούς μήνες καθυστέρηση) ότι κάποια από τα ωάρια ανήκαν σε νεαρά μέλη του εργαστηρίου του, ζήτησε δημοσίως συγγνώμη, παραιτήθηκε από τη διευθυντική θέση ενός διεθνούς ινστιτούτου για τα βλαστικά κύτταρα, απομονώθηκε σε έναν ναό, εισήχθη σε νοσοκομείο με νευρικό κλονισμό και επανήλθε στην εργασία του ανακουφίζοντας την πλειονότητα των Νοτιοκορεατών.
Ωοθήκες
Ελπίδες σε χιλιάδες γυναίκες, οι οποίες εμφανίζουν πρόωρη εμμηνόπαυση εξαιτίας υποβολής τους σε ισχυρές θεραπείες, έδωσε τον Μάιο του 2005 η ανακοίνωση δεύτερης επιτυχημένης μεταμόσχευσης ωοθηκικού ιστού από βέλγους ειδικούς. Ο Ζακ Ντονέ του Καθολικού Πανεπιστημίου Λουβέν στις Βρυξέλλες και οι συνεργάτες του ανακοίνωσαν κατά τη διάρκεια του Παγκοσμίου Συνεδρίου για την Ανθρώπινη Αναπαραγωγή στη Βενετία ότι μια 28χρονη γυναίκα απέκτησε ξανά την έμμηνο ρύση της μετά τη μεταμόσχευση ωοθηκικού ιστού στην οποία υπεβλήθη. H νεαρή γυναίκα έπασχε από δρεπανοκυτταρική αναιμία και είχε υποβληθεί σε ακτινοθεραπείες, με αποτέλεσμα να χάσει τη γονιμότητά της. Πρόκειται για τη δεύτερη επιτυχή περίπτωση μεταμόσχευσης ωοθηκικού ιστού. H πρώτη, η οποία διεξήχθη και πάλι από τον Ντονέ, κατέληξε μάλιστα στη γέννηση ενός μωρού, γεγονός που σημαίνει ότι η προσέγγιση των βέλγων ειδικών μπορεί να γίνει μια μέρα υπόθεση ρουτίνας.
