Αν η συμφωνία για τις εκδόσεις ταλάνισε τις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης και των ΗΠΑ επί τριετία και πλέον ώσπου να βρεθεί κοινή συνισταμένη και τελικώς η συμφωνία να υπογραφεί, το μείζονος σημασίας θέμα με τα προσωπικά δεδομένα των ευρωπαίων επιβατών τα οποία ζητούν μετ’ επιτάσεως οι ΗΠΑ εξελίσσεται σε διένεξη ανάμεσα στις δύο πλευρές, παρά το γεγονός ότι οι σχετικές διαπραγματεύσεις προχωρούν μετ’ εμποδίων. Τα προσωπικά δεδομένα, οι πληροφορίες που αφορούν προσωπικές πτυχές ενός πολίτη, όπως το ιατρικό ιστορικό του, οι πολιτικές και οι θρησκευτικές του πεποιθήσεις, οι επαγγελματικές ή άλλες δραστηριότητες, που από τη δεκαετία του ’70 απετέλεσαν αντικείμενο ιδιαίτερης νομοθετικής προστασίας στην Ευρώπη, τώρα αποτελούν το σημείο τριβής ανάμεσα στους Ευρωπαίους και στους Αμερικανούς. H σκλήρυνση των νομοθετικών – και όχι μόνο – μέτρων που ακολούθησε την 11η Σεπτεμβρίου οδήγησε τις ΗΠΑ να αναιρέσουν ό,τι οι ίδιες είχαν στο παρελθόν διακηρύξει ως θέσεις για τα προσωπικά δεδομένα.
Το πρόβλημα προέκυψε, για να φθάσουμε στην αφετηρία, όταν το αρμόδιο υπουργείο Εσωτερικής Ασφαλείας των ΗΠΑ αποφάσισε να διαθέτουν οι τελωνειακές αρχές όλα τα προσωπικά δεδομένα των επιβατών οι οποίοι πρόκειται να ταξιδέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες προτού πατήσουν σε αμερικανικό έδαφος. Την υποχρέωση της παροχής αυτών των δεδομένων, σύμφωνα με αυτά που ζητούν οι Αμερικανοί, θα έχουν οι αεροπορικές εταιρείες. Αυτές θα τα δίνουν στις τελωνειακές αρχές. H απόφαση σχετίζεται με πακέτο μέτρων που έχουν ληφθεί προκειμένου να αντιμετωπιστεί προληπτικά ενδεχόμενο τρομοκρατικό χτύπημα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το θέμα της παροχής προσωπικών δεδομένων των επιβατών όσες φορές είχε τεθεί πριν από την 11η Σεπτεμβρίου απορρίφθηκε από το Κογκρέσο. Το γεγονός όμως που άλλαξε πολλά στις Ηνωμένες Πολιτείες άλλαξε και την αντίληψή τους για το θέμα, με αποτέλεσμα να θεωρείται κρίσιμη από αμερικανικής πλευράς η παροχή των προσωπικών δεδομένων των επιβατών στις διατλαντικές πτήσεις. H Ευρώπη, η οποία έχει λάβει αυστηρά νομοθετικά μέτρα για την προστασία των προσωπικών δεδομένων, αντιμετωπίζει το αίτημα των ΗΠΑ με δεδομένη την αρνητική θέση της.
Μάλιστα στις σχετικές διαπραγματεύσεις, που βρίσκονται πια σε ευαίσθητο σημείο, χώρες όπως η Γερμανία, που διαθέτει σχετικές προστατευτικές ρυθμίσεις για τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών της από τη δεκαετία του ’70 – ήταν η πρώτη χώρα που ψήφισε νόμο για την προστασία τους -, αντιδρούν έντονα στο ενδεχόμενο να αρθεί αυτή η προστασία και οι αεροπορικές εταιρείες να δίδουν τα δεδομένα των επιβατών τους στις τελωνειακές αρχές των ΗΠΑ.
Με αυτά τα δεδομένα η Ευρώπη και οι ΗΠΑ προσπαθούν να γεφυρώσουν ένα χάσμα, να βρουν μια κοινά αποδεκτή λύση σε ένα θέμα στο οποίο οι μεταξύ τους θέσεις είναι εκ διαμέτρου αντίθετες. Πρόκειται, όπως σχολίαζε έλληνας εμπειρογνώμονας ο οποίος μετέχει στη διαπραγματευτική διαδικασία, «για διαφορές κοσμοθεωριών και κοσμοαντιλήψεων».
Τα ουσιαστικά θέματα που τίθενται – διότι για ορισμένα που είναι δευτερεύοντα έχει επέλθει σύνθεση απόψεων – παραμένουν ανοιχτά. H Ευρώπη προτάσσει τα προσωπικά δεδομένα και την προστασία της ως πρώτη ιεράρχηση στην κλίμακα των εννόμων αγαθών που επιλέγει να προστατεύσει, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες τα «θυσιάζουν» προκειμένου να πετύχουν τον στόχο που κατ’ αυτούς ιεραρχείται ως πρώτος: την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και των συνεπειών της.
Σύμφωνα με πληροφορίες από το πεδίο των διαπραγματεύσεων, που θα συνεχιστούν και την επόμενη εβδομάδα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έκαναν ένα σημαντικό βήμα καταθέτοντας πρόταση που συνοψίζεται στο εξής: να δίδονται από τις αεροπορικές εταιρείες τα προσωπικά δεδομένα (ανέρχονται σε ορισμένες δεκάδες και αφορούν ουσιαστικά το σύνολο της δραστηριότητας ενός ατόμου), αλλά τα δεδομένα αυτά να παραμένουν στα ηλεκτρονικά αρχεία των τελωνειακών αρχών προς χρήση και επεξεργασία για ορισμένο μόνο χρόνο.
Ποιος θα είναι αυτός ο χρόνος; Αρχικά είχαν προτείνει τα 50 χρόνια. Πρόσφατα τροποποίησαν αυτή τη θέση τους και πρότειναν η καταστροφή του προσωπικού φακέλου του κάθε επιβάτη να γίνεται ύστερα από μία επταετία. H συρρίκνωση του χρόνου όμως δεν οδήγησε σε σύγκλιση απόψεων. Αντιθέτως, παρέμεινε η διάσταση απόψεων. Το ίδιο έγινε όταν πρότειναν ορισμένα από αυτά τα προσωπικά δεδομένα να μη δίδονται και να μη λαμβάνονται υπόψη. Οπως π.χ. οι προτιμήσεις των επιβατών σε θέματα διατροφής και κουζίνας που επιλέγουν. Ούτε και αυτό θεωρήθηκε σημαντικό για να αποτελέσει το έναυσμα κάποιας, έστω αρχικής, συμφωνίας.
H Ευρωπαϊκή Επιτροπή που κάνει τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ εμμένει στην αρχική θέση της. Θέση που είναι άκαμπτη προς το παρόν σε ό,τι αφορά πληροφορίες ευαίσθητες και εμπιστευτικές για τη δραστηριότητα και την προσωπικότητα των ευρωπαίων πολιτών (θρησκευτικές και πολιτικές πεποιθήσεις, προσωπικές σχέσεις και προσωπικές επιλογές, ιδιαιτερότητες, φιλοσοφικές απόψεις, ιδεολογικές αναζητήσεις κτλ.).
Οι αμερικανικές απαιτήσεις
Για τα προσωπικά δεδομένα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αρνείται την παροχή τους και πιστεύει ότι για την πάταξη της τρομοκρατίας δεν πρέπει να υποχωρήσει η προστασία τους. Αλλωστε, όπως πολλές φορές έχει τονιστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις πολύωρες και σκληρές διαπραγματεύσεις, «στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας, τα ατομικά δικαιώματα των πολιτών δεν πρέπει να συρρικνωθούν και να εκμηδενιστούν».
H απαίτηση μάλιστα ορισμένων κύκλων από τις ΗΠΑ, που έχει προβληθεί και στη διαπραγματευτική διαδικασία, τα προσωπικά δεδομένα των επιβατών να χρησιμοποιούνται έστω και περιορισμένα, πέραν της τρομοκρατίας, και για την πάταξη του οργανωμένου εγκλήματος, έχει προκαλέσει πρόσθετες αντιδράσεις και προβληματισμούς στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
