από metereologos.gr
Δευτέρα 27 Μαρτίου 2017
 
 

Βασίλης Κρεμμυδάς: «Δεν την ξέρουμε ουσιαστικά την Επανάσταση του 1821»

Συζήτηση με τον διακεκριμένο μελετητή του 1821 και ομότιμο καθηγητή Ιστορίας για τους επιφανείς και τους αφανείς χαρακτήρες της, τα πεδία που μένουν ανεξερεύνητα και τα κίνητρα των ανθρώπων που συμμετείχαν σε αυτή
Βασίλης Κρεμμυδάς: «Δεν την ξέρουμε ουσιαστικά την Επανάσταση του 1821»
εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς ξεκίνησε να μελετά την Ελληνική Επανάσταση το 1955. Στα πλήθος βιβλία που ακολούθησαν από τότε με τα πορίσματα των ερευνών του δεν την απέσπασε ποτέ από τις οικονομικές και κοινωνικές πραγματικότητες που βρίσκονται στο υπόβαθρό της και οι οποίες όρισαν τις προϋποθέσεις της έκρηξής της.

Ταυτόχρονα, ποτέ δεν έμεινε μόνο στους πίνακες των οικονομικών στοιχείων ή στις κοινωνικές μεταβολές. Για να δανειστώ τις λέξεις από τον υπότιτλο του πιο πρόσφατου βιβλίου του, χρησιμοποίησε τα «τεκμήρια» για να προχωρήσει σε «αναψηλαφήσεις» και «ερμηνείες» που κατέληγαν σε μια συνολική, πολυεπίπεδη προοπτική της Ιστορίας, από τις απρόσωπες δυνάμεις ως τα ίδια τα πρόσωπα. Αυτή τη φροντίδα για τα ιστορικά σύνολα την ανακαλύπτει κανείς εξαρχής σε μια συζήτηση μαζί του.

Αναζητεί τη σημασία της Επανάστασης εντός της τότε ελληνικής κοινωνίας, αλλά με αναφορά στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών. Μιλά για τους επιφανείς και τους αφανείς χαρακτήρες της, αλλά τους συσχετίζει με τον περίγυρο της καθημερινότητας. Κρατά τη γνώση μιας γενικότερης εικόνας, αλλά επισημαίνει ότι λείπουν ακόμη οι λεπτομέρειές της. Το αποτέλεσμα είναι ο συνομιλητής του να βλέπει να φωτίζονται μπροστά του πράγματα που νόμιζε γνωστά από απροσδόκητες γωνίες. Πέρα από τη στεγνή απαρίθμηση συμβάντων και ονομάτων που όλοι έχουμε μάθει να κάνουμε από τη σχολική αίθουσα, ο Βασίλης Κρεμμυδάς μάς υπενθυμίζει ότι αποκτούμε καλύτερη ματιά όταν συνδέουμε τα κίνητρα των ανθρώπων με τις δραστηριότητές τους, το ψωμί με την Επανάσταση.

Με το περυσινό σας βιβλίο, «Η Ελληνική Επανάσταση του 1821» [εκδ. Gutenberg], καταφέρατε σε ένα σύντομο και περιεκτικό εισαγωγικό κείμενο να μιλήσετε και για οικονομία και για κοινωνία και για επιλεγμένα πρόσωπα.

«Χρειάζεται αφαίρεση. Και είναι δύσκολο να συμμαζέψεις, είναι αλήθεια, σε τραβάνε όλα από το μανίκι. Μπορείτε να βρείτε ένα πεντάτομο έργο που γράφει ως και πώς λεγόταν ένας βράχος στα Δερβενάκια. Τι μας ενδιαφέρει; Αυτό που μας ενδιαφέρει κατά βάση είναι το γεγονός, το τι έγινε στα Δερβενάκια. Και εξήγησα ότι προσωπικά με ενδιαφέρει περισσότερο από τα ίδια τα γεγονότα η ερμηνεία τους. Αυτό που πρωτεύει είναι η κοινωνία. Μέσα σε ποια κοινωνία έγινε κάτι; Μέσα σε ποια κοινωνία γαλλική έγινε η Γαλλική Επανάσταση, ας πούμε; Πρέπει να μπορούμε να αναγνωρίσουμε, στοιχειωδώς έστω, την κοινωνία μέσα στην οποία συμβαίνει το γεγονός και η οποία το παράγει. Ετσι πρέπει να δει κανείς τι προηγήθηκε της Ελληνικής Επανάστασης - κι αυτό είναι πολύ σημαντικό. Καλύτερα να μπορείς να εξηγήσεις τα προηγούμενα πενήντα χρόνια παρά την ίδια την Επανάσταση. Θέλω να πω, η ερμηνεία της Επανάστασης τότε θα έρθει από μόνη της. Αυτό προσπάθησα να κάνω και νομίζω ότι βγήκε ένα ουσιαστικό αποτέλεσμα. Και αυτό ήθελα να κάνω, γιατί στην πραγματικότητα την Επανάσταση δεν την ξέρουμε».

Υπό ποια έννοια;
«Δεν ξέρουμε την ουσία της. Αυτό που είδα εγώ, η διαρκής πάλη του νεωτερικού, του Διαφωτισμού καλύτερα, με το παραδοσιακό ή αν θέλεις με το συντηρητικό, αυτό είναι όλη η ουσία της, η οποία ξεκινάει από την αρχή και πηγαίνει ως τέλος, ως τη σύγκρουση των νεωτερικών με τον Καποδίστρια. Διατρέχει όλη την Επανάσταση».


Πέραν της ελληνικής κοινωνίας, σε ποιο πλαίσιο συμβαίνει η Επανάσταση;
«Πρέπει να τοποθετούμε τα γεγονότα στα σύνολά τους. Η Επανάσταση αποτελεί μέρος ενός συνόλου που θα μπορούσαμε να το πούμε "έγερση των ευρωπαϊκών κοινωνιών", επαναστατικοποίηση των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Είναι γέννημα και θρέμμα αυτού που μετά ονομάσαμε "Διαφωτισμό", των μηνυμάτων που πήραμε από τη Γαλλική Επανάσταση».

Αν θέσουμε την Επανάσταση ανάμεσα στους δύο άξονες που αναφέρατε, του νεωτερικού και του παραδοσιακού, με τους αντίστοιχους εκπροσώπους τους, υπάρχουν άνθρωποι στο ενδιάμεσο; Ανθρωποι που παλινδρομούν μεταξύ των δύο τάσεων;
«Πριν από πολλά χρόνια, ξανακοιτάζοντας την κοινωνία της εποχής είχα διαπιστώσει ότι υπάρχουν από οικονομική άποψη κάποιοι άνθρωποι που έχουν πλησιάσει τον αστισμό - αλλά δεν είναι αστοί. Τέτοιους αναγνώρισα στη μεγάλη γαιοκτησία περισσότερο, τους ονόμασα "αστούς γαιοκτήμονες". Υπήρχαν και άλλοι βέβαια που δεν ήταν γαιοκτήμονες. Τέτοιος ήταν ο Μακρυγιάννης που άρχισε να ασχολείται με το μικρεμπόριο και την τοκογλυφία, κυρίως, επτά χρόνια πριν από την Επανάσταση, και, αν και συντηρητικός άνθρωπος, είδε στο μεταξύ τόσα ώστε να αντιληφθεί το άλλο που ερχόταν. Πιστεύω λοιπόν ότι αυτή η θέση που σας είπα παραπάνω έχει επαληθευτεί, βλέποντας και άλλα παραδείγματα. Στον πρώτο εμφύλιο, ας πούμε, Λόντος και Ζαΐμης τάχθηκαν με τον Μαυροκορδάτο, με τους νεωτερικούς. Στον δεύτερο τάχθηκαν με την αντίπαλη παράταξη. Αυτοί είναι τα πιο τρανταχτά ονόματα. Υπάρχουν και άλλοι, πολλοί, που δεν μπόρεσαν μέσα στην Επανάσταση να τοποθετηθούν κοινωνικά, ας το πούμε και ταξικά. Οι διεργασίες αυτές βέβαια συνεχίστηκαν και μετεπαναστατικά».

Είναι η Επανάσταση ως ρήξη με τον πρότερο κόσμο ένας τόπος και χρόνος όπου οι άνθρωποι μπορούν να δουν τον εαυτό τους να αλλάζει ταυτότητα, να γίνεται κάτι άλλο;
«Νομίζω, ναι. Νομίζω ότι μπορούν να το δουν. Το αν θα γίνουν τώρα άλλοι, είναι και άλλη ιστορία. Κάποιο συμφέρον θα τους τραβήξει από το μανίκι και θα τους πει "εντάξει, καλά το σκέφτεσαι, αλλά κάτσε εδώ". Γιατί η κοινωνική αναγνώριση του εαυτού μας γίνεται μέσα από διεργασίες οικονομικο-κοινωνικο-ιδεολογικές. Παράδειγμα. Ο μόνος που είχε πριν από την Επανάσταση ένα ολόκληρο καράβι δικό του ήταν ο Κουντουριώτης. Γιατί; Για λόγους κοινωνικού κύρους. Ενώ ο κανόνας ήταν τα καράβια να είναι εταιρείες με πολλά μερίδια, εκείνος ήθελε να έχει ένα μόνος του. Δεν τον συνέφερε. Το ήθελε όμως για λόγους μη οικονομικούς, λόγους κοινωνικής ισχύος».

Γνωρίζουμε τον βίο των μεγάλων ονομάτων της Επανάστασης. Δεν ξέρουμε και πολλά για τους μικρούς, όμως, όπως ο Νικόλας Ταμπακόπουλος για τον οποίο είχατε γράψει πριν από μερικά χρόνια.
«Υπάρχουν κι άλλοι που δεν τους ξέρουμε. Στις αρχές της δεκαετίας του '70 ανακάλυψα τυχαία το αρχείο Χατζηπαναγιώτη και διαβάζοντάς το είδα έναν μεγαλοεφοπλιστή, μέτοχο σε πολλά καράβια, ως μισό το πολύ, επενδύοντας τεράστια ποσά και με τεράστια κέρδη. Τι έκανε ο ίδιος στην Επανάσταση; Ηταν γέρος. Τι έκανε το παιδί του; Σηκώθηκε κι έφυγε. Εγκαταστάθηκε στα Κύθηρα, τα οποία τότε ήταν αγγλική κτήση, γιατί τους πίεζε η ελληνική κυβέρνηση να δώσουν χρήματα για τον αγώνα. Σε άλλο αρχείο έχω δει να βρίζουν τον Κολοκοτρώνη επειδή η Επανάσταση πηγαίνει τόσο καλά γιατί αναστατώνει τις θάλασσες και κάνει επικίνδυνο το εμπόριο. Υπήρχαν λοιπόν και μεμονωμένοι αστοί κατά τεκμήριο που δεν ήταν σύμφωνοι, βλέπετε. Και υπάρχουν και πολλοί αφανείς που δεν τους γνωρίζουμε, όπως ο Νικόλας Ταμπακόπουλος, τραπεζίτης, θα λέγαμε σήμερα, τοκογλύφος που επένδυε εκατομμύρια γρόσια και συμμετείχε μετά στην Επανάσταση, γιατί ως τώρα μας ενδιέφερε να μάθουμε τις μάχες και τους ήρωες».

Με αυτή την όψη της Επανάστασης έχουμε ασχοληθεί εκτεταμένα επί δεκαετίες. Σε ποια όψη θα χρειαζόταν να εστιάσουμε πλέον;
«Θα έλεγα ότι χρειάζεται ακόμη δουλειά το πολιτικό πεδίο. Η Επανάσταση φρόντισε από την πρώτη στιγμή να εμπλέξει τις Μεγάλες Δυνάμεις με την επιχειρηματολογία του χρέους προς τους προγόνους - όλες οι προκηρύξεις των τοπικών οργανισμών είχαν αυτό το περιεχόμενο, το ίδιο με εκείνο που χρησιμοποίησε ο Αλέξανδρος Υψηλάντης στην προκήρυξη "Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος" την οποία θεωρώ ως το μανιφέστο της Επανάστασης. Δεν ξέρουμε όμως ποιοι αναμείχθηκαν σε αυτές τις διαρκείς επαφές με τις Μεγάλες Δυνάμεις. Ναι, γνωρίζουμε τον Ορλάνδο και έναν - δυο άλλους. Οχι όμως τους υπόλοιπους, ούτε και τους μηχανισμούς με τους οποίους λειτούργησαν».

Λείπουν οι λεπτομέρειες. Τις οποίες συνήθως δεν φανταζόμαστε.
«Εχω ένα κατάστιχο στο οποίο καταγράφονται ναυτικά έξοδα. Μπορείτε να φανταστείτε πόσες λεπτομέρειες έχει η κατασκευή ενός πυρπολικού; Αυτά τα έφτιαχναν από πριν και τα έκρυβαν. Χρειάζονται κάποιοι να τα φρουρούν. Εξοδα για τους φρουρούς. Οι φρουροί χρειάζονται ψωμί. Ξέρετε πόσο σημαντικό είναι το ψωμί στην Επανάσταση; Εκεί χτυπά άλλωστε ο Ιμπραήμ. Παίρνει τα σπαρτά που χρειάζεται, κρατά μερικούς μύλους και καίει τα υπόλοιπα. Οταν το Εκτελεστικό, η κυβέρνηση, λέει στον Κολοκοτρώνη να φτιάξει στρατόπεδο για να πολεμήσει τον Ιμπραήμ, ο Κολοκοτρώνης λέει ότι αν δεν έχει ψωμί όλοι θα του φύγουν τη δεύτερη μέρα για να βρουν φαγητό».

Ως προς το πολιτικό πεδίο είναι ενδιαφέρον ότι δεν μελετάται περισσότερο παρά το γεγονός ότι η έκβαση της Επανάστασης κρίθηκε πολιτικά, τελικά.
«Ο αγαπητός φίλος μου Βασίλης Παναγιωτόπουλος έχει πει ότι την Επανάσταση τη χάσαμε στο πεδίο της μάχης, την κερδίσαμε στο πεδίο της πολιτικής. Είναι ουσιαστική παρατήρηση. Εγώ θα διαφοροποιηθώ λίγο. Θα έλεγα όχι ότι τη χάσαμε, δεν την κερδίσαμε στο πεδίο της μάχης. Τι διαφορά έχει; Ο Ιμπραήμ, το τελευταίο στοίχημα της Επανάστασης, αλώνιζε, δεν κέρδιζε όμως καμία μεγάλη μάχη ώστε να της καταφέρει ένα οριστικό χτύπημα. Δεν πέτυχε κάτι όπως η κατάληψη της Τριπολιτσάς από τους Ελληνες».

Η Επανάσταση όπως τη γνωρίζει το ευρύ κοινό φαίνεται να έχει φωτεινές και σκοτεινές μορφές, ήρωες και αποδιοπομπαίους τράγους. Είναι η κληρονομιά των σκληρών συγκρούσεων για την εξουσία και η επικράτηση της μυθοποίησης;
«Ξέρετε, η ιστορία παράγει ιδεολογία. Και χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή ιδεολογίας στα σχολεία. Πριν από κάποια χρόνια δεν ήταν γνωστές στον πολύ κόσμο οι σφαγές των μουσουλμάνων που ακολούθησαν την κατάληψη της Τριπολιτσάς. Γιατί αυτή η νίκη ήταν το μεγάλο γεγονός που δόξαζε τους Ελληνες, δεν μπορούσαμε, υποτίθεται, να το αμαυρώσουμε. Αν διδαχθεί το παιδί μόνο το ένδοξο μέρος, δεν πρόκειται ως ενήλικος να πειστεί από μια διαφορετική εκδοχή. Για το συγκεκριμένο γεγονός έχω προσωπική εμπειρία, μου έχουν πει ότι λέω ψέματα γιατί έχω γράψει σε βιβλίο μου για τις σφαγές».

Η ιστορία παράγει ιδεολογία και ως εκ τούτου μπορεί να υπόκειται σε ιδεολογικές χρήσεις. Μπορεί επίσης, από την άλλη πλευρά, να αποδίδει δικαιοσύνη;
«Η ιστορία δεν είναι δικαστήριο. Ούτε δικάζει ούτε καταδικάζει. Η ιστορία περιγράφει. Είναι ένα αφήγημα γνώσης, δεν κάνει κριτική, δεν αποδίδει ευθύνες εδώ και εύσημα αλλού. Οπως, επίσης, η ιστορία δεν προβλέπει. Δεν είναι προφήτης. Αν με ρωτήσετε τι θα συμβεί σε πέντε χρόνια, περίπου ξέρω, αλλά θα σας πω ότι δεν ξέρω. Γιατί είμαι ιστορικός, δεν είμαι προφήτης».

Ως ιστορικός και άνθρωπος που έζησε τον δύσκολο 20ό αιώνα, όχι ως προφήτης, τι βλέπετε στη σημερινή συγκυρία της ευρωπαϊκής αστάθειας;
«Η ιστορία προχωρά ως σύνολο, όχι μεμονωμένα. Προχωρά όμως με διαφορετικές ταχύτητες. Αλλοτε με 30 χιλιόμετρα την ώρα, άλλοτε με 130. Και όχι πάντα προς τα εμπρός, μπορεί να κάνει και πίσω. Εχω την εντύπωση ότι σήμερα βρισκόμαστε στην ταχύτητα των 30 χιλιομέτρων».


ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Πολιτισμός περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (9)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
    Ιστορία είναι | 22/03/2017 20:37
    η καθαρή καταγραφή των γεγονότων χωρίς ερμηνείες και υποθέσεις. Αυτό που θεωρεί ο κύριος ως ιστορία είναι κάτι άλλο, διόλου κακό βέβαια αλλά άλλο.
    Γργς Πνλς
    απάντηση12
     
     
    η αληθηνή ιστορία...! | 22/03/2017 06:40
    ...στην επανάσταση συμετείχαν και συνειδητοί έλληνες τους οποίους μεθοδικά οι φαναριώτες ρωμαιοχριστιανοί αφάνησαν για να μας επιβάλουν την θεοκρατική φεουδαρχία που βοιώνουμε σήμερα. Ψάξτε τον βοίο και την πολιτεία των,Αλ. Μαυροκορδάτου, Ιωαν. Κωλέτη και Ιγνάντιο Ουγγροβλαχίας για να καταλάβετε πως τον απελευθερωτικό αγώνα τον μετέτρεψαν σε επανάσταση όταν κατάλαβαν ότι δεν μπορούσαν να ξαναγυρίσουν κάτω από τον σουλτάνο. έτσι δημιούργησαν το μόρφωμα που έχουμε το οποίο θέλουν για όχημα αναβοίωσης της ρωμαικής αυτοκρατορίας. βλέπε μεγάλη ιδέα που μας έχει στοιχίσει τρείς καταστροφές και 5 πτωχεύσεις. και η παραπληροφόρηση συνεχίζεται κύριε καθηγητά!!!
    αρίσταρχος ο ζερμπισεύς.
    απάντηση06
     
     
    Επανάσταση με Αλβανικά γρανάζια | 21/03/2017 23:35
    Για τα μεγάλα σχέδια των Αλβανού Μωχάμεντ Άλη και (υιού) Ιμπραΐμ μαζί με αρκετούς Έλληνες για την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης στα οποία έβρισκαν συνεχώς μπροστά τους, τους Άγγλους, δεν αναφέρεται τίποτα. Γι τον πρόστυχο ρόλο του ροζ Λόρδου που ετοιμαζόταν να κυβερνήσει την Ελλάδα με τις πλάτες πάλι ενός άλλου Αλβανού, του Αλή Πασά, κουβέντα. Αυτοί ήταν οι πρωταγωνιστές της Ελληνική επανάστασης, τα υπόλοιπα είναι από τα «Λίαν Προσεχώς».
    Συνταξιούχος
    απάντηση14
     
     
    Η Τριπολιτσά, αυτή η Τριπολιτσά | 21/03/2017 21:25
    Διαβάζοντας το άρθρο άρχισα να ανησυχώ για την απουσία της σφαγής της Τριπολιτσάς. Ελεγα ρε μπας και κομίζει ο άνθρωπος κάτι καινούργιο που θα μου ανοίξει τα μάτια, παρόλο που από τη ροή του κειμένου δεν είχα καταλάβει ακόμα τι θέλει να πει. Τελικά το ανέφερε και ηρέμησα. Λοιπόν. οτι κείμενο από τα ιστορικά αρχεία του κράτους και να κοίταξα, όλα αναφέρονται στο Χριστό και στους φρικώδεις μωαμεθανούς. Ανθρωποι, αμόρφωτοι, χοντράνθρωποι καθοδηγούμενοι από αρχηγούς με κοχόνες έσφαζαν και σφάζονταν. Επανάσταση δεν γίνεται με σαβουάρ-βιβρ. Η σφαγή της Τριπολιτσάς, οι ταξικοί αγώνες, οι Μεσολογγίτες που έτρωγαν τσιπούρες (και όχι ποντίκια), όλα τα εξυπνακιδίστικα για να μειωθεί ο ΟΧΤΑΧΡΟΝΟΣ ΑΓΩΝ.
    Γιώργος Χώτος
    απάντηση52
     
     
    Πώς αγάπησα την ιστορία | 21/03/2017 17:32
    Αγάπησα την ιστορία μόνο όταν έφτασα στο Πανεπιστήμιο με καθηγητή τον Β.Κρεμμυδά. Έως το λύκειο, η ιστορία ήταν ένα ξερό αράδιασμα ονομάτων και ημερομηνιών. Μελετώντας την κοινωνία της κάθε εποχής, όμως, ήταν που αγάπησα το παρελθόν και θέλησα να καταλάβω τους ανθρώπους του. Μακάρι να αλλάξει η διδασκαλία της ιστορίας στο σχολείο, για να αγαπήσουν τα παιδιά την Ιστορία μας.
    ΕΚ
    απάντηση50
     
     
    ΚΡΙΜΑ! | 21/03/2017 16:12
    να παραμένουν ακόμα καθηγητές Πανεπιστημίου Αθηνών "ερευνητές" που λιβανίζουν την Γαλλική "Επανάσταση" ως "εκσυγχρονιστική" και τον "Διαφωτισμό" σωτήριο και για την Ελλάδα...οι επαναστατημένοι Έλληνες τον Καποδίστρια διάλεξαν για Κυβερνήτη τους και οι "πεφωτισμένοι" Ευρωπαίοι τον δολοφόνησαν ( όχι οι Μαυριμιχαλαίοι-αυτό τόψαξε καθόλου-αλλά δύσκολο, γιατί τα αρχεία των Μεγάλων Δυνάμεων είναι απρόσιτα μετά από σχεδόν 200 χρόνια!). Μας έστειλαν λοιπόν μετά Βαυαρούς βασιλείς και "τεχνοκράτες" να μας "αλλάξουν τα φώτα" -μία διαδικασία που συνεχίζεται μέχρι σήμερα...ώστε "μύθος" τα Κρυφά Σχολεία,έ? "Ελεύθερη" η εκπαίδευση , "αρνητική" η Εκκλησία -πω πω σφάχτηκαν και τα μεμέτια της Τριπολιτσάς...
    ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥ
    απάντηση942
     
     
    Μπράβο | 21/03/2017 14:22
    Εξαιρετικό άρθρο. Όσοι από εμάς στήριξαν το εγχείρημα της επιβίωσης του ομίλου, νιώθουμε δικαιωμένοι
    Ανήσυχος
    απάντηση2115
     
     
     
    Ναι | 20/03/2017 08:56
    Αν υποθέσουμε ότι η μέση εκπαίδευση χρηματοδοτείται απο τους φορολογούμενους για να μορφωθεί η ελληνική νεολαία, τότε μπορούμε να πούμε μετά βεβαιότητας, ότι το εγχείρημα έχει αποτύχει. Η γνώση για την ελληνική επανάσταση έρχεται μόνο από ατομίκή προσπάθεια και κόπο. Δεν τη γνωρίζουμε ουσιαστικά τη ελληνική επανάσταση, επειδή απλά δεν μας τη δίδαξαν! Ή δεν μας δίδαξαν πώς να ψάξουμε να τη γνωρίσουμε.
    eΠολιτης
    απάντηση589
    Απαντήσεις  1 | Εμφάνιση όλων