Καθώς πέντε πετρελαιοφόρα έχουν ήδη κατασχεθεί – και υπάρχει δεδηλωμένη πρόθεση εκ μέρους των ΗΠΑ για περαιτέρω στρατιωτική δράση – ο παγκόσμιος στόλος των λεγόμενων «σκιωδών δεξαμενόπλοιων» (shadow tankers), τα οποία μεταφέρουν αργό πετρέλαιο από χώρες που αντιμετωπίζουν κυρώσεις, υψώνει ταχέως μια νέα σημαία: τη ρωσική τρίχρωμη.
Ελπίζουν ότι υπό τη σημαία μιας χώρας με ισχυρή ναυτική δύναμη ίσως μπορέσουν να παρακάμψουν τον αποκλεισμό των ΗΠΑ στις μεταφορές βενεζουελάνικου πετρελαίου και να αποφύγουν να παρεμποδιστούν από την ακτοφυλακή. Ωστόσο, το σχέδιο δεν φαίνεται να λειτουργεί.
Η επιδρομή
Σύμφωνα με αμερικανούς αξιωματούχους, ο αμερικανικός στρατός κατέλαβε το πέμπτο κατά σειρά πετρελαιοφόρο την Παρασκευή 9 Ιανουαρίου και παρακολουθεί και άλλα σκάφη τα οποία προσπαθούν να αποφύγουν την απαγόρευση που επέβαλε η κυβέρνηση Τραμπ στα δρομολόγια δεξαμενόπλοιων υπό καθεστώς κυρώσεων από και προς τη Βενεζουέλα.
Η Μόσχα έστειλε πλοία για να συνοδεύσουν ένα άλλο τάνκερ, «το Bella 1», το οποίο εντοπίστηκε από τις αμερικανικές δυνάμεις να πλέει στον Ατλαντικό με μια πρόχειρα βαμμένη ρωσική σημαία στο κύτος του.
Η προφανής απόπειρα του «Bella 1» να επικαλεστεί την προστασία της Μόσχας φάνηκε ότι δεν ευοδώθηκε. Το τάνκερ, το οποίο αποδείχθηκε ότι δεν μετέφερε καθόλου πετρέλαιο, κατασχέθηκε την Τετάρτη 7 Ιανουαρίου κατά τη διάρκεια μιας επιδρομής ειδικών δυνάμεων.
Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι δύο μέλη του πληρώματος με ρωσική υπηκοότητα θα αφεθούν ελεύθερα κατόπιν συμφωνίας με την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι τα πληρώματα όλων των κατασχεθέντων σκαφών τελικά θα επαναπατριστούν.
Αλλαξαν σημαία
«Μόνο τις τελευταίες δύο εβδομάδες, που εντάθηκε η προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ για αποκλεισμό των εξαγωγών αργού πετρελαίου από τη Βενεζουέλα, περισσότερα από 15 δεξαμενόπλοια, εμπλεκόμενα στη μεταφορά πετρελαίου υπό κυρώσεις, άλλαξαν σημαία και υιοθέτησαν τη ρωσική», σύμφωνα με τη Lloyd’s List Intelligence.
Τα πλοία με ρωσική σημαία εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν μικρό μόνο μέρος του σκιώδους στόλου».
«Η υιοθέτηση της ρωσικής σημαίας είναι ένα μέσο που χρησιμοποιεί ο “σκοτεινός στόλος” για να προστατεύεται, υποτίθεται, έναντι των επιδρομών» δήλωσε ο Ρίτσαρντ Μιντ, αρχισυντάκτης της ναυτιλιακής επιθεώρησης Lloyd’s List. «Σίγουρα αυτό μπορεί να εξελιχθεί σε εστία έντασης μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας».
Είκοσι πέντε δεξαμενόπλοια άλλαξαν τη σημαία τους σε ρωσική κατά το τελευταίο τρίμηνο του 2025, σύμφωνα με την S&P Global Market Intelligence. Δεκαοκτώ από αυτά άλλαξαν τα χρώματά τους τον Δεκέμβριο και 16 από αυτά τελούσαν σε καθεστώς κυρώσεων από το Ηνωμένο Βασίλειο ή τις ΗΠΑ. Το κατά πόσον είναι νόμιμη μια τέτοια αλλαγή εν πλω, βάσει του διεθνούς ναυτικού δικαίου, είναι ασαφές, σημείωσε η S&P.
Μετονομασία
Οι αλλαγές σημαίας σηματοδοτούν ένα ακόμη στάδιο στην εξέλιξη του στόλου των δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα, το Ιράν και τη Ρωσία. Οι διαχειριστές αυτών των σκαφών καταβάλλουν μεγάλες προσπάθειες για να συγκαλύψουν την προέλευση του φορτίου τους και να αποφύγουν τον εντοπισμό. Η τακτική τους περιλαμβάνει τη μετονομασία των πλοίων και την παραποίηση των συντεταγμένων.
Μέχρι πρόσφατα, το μεγαλύτερο μέρος αυτού του σκιώδους στόλου έπλεε υπό «άσημες» σημαίες, όπως της Γκαμπόν, ή καθιερωμένες σημαίες ευκαιρίας, όπως της Λιβερίας. Ορισμένα άλλα έφεραν ψευδώς σημαίες χωρών όπως το Ανατολικό Τιμόρ και το Μαλάουι.
Στελέχη του ναυτιλιακού κλάδου και δικηγόροι αναφέρουν ότι εκείνοι που ελέγχουν τα πλοία που μόλις πρόσφατα εγγράφηκαν στο ρωσικό νηολόγιο ήλπιζαν πως οι ΗΠΑ δεν θα τολμούσαν να αγγίξουν πλοία που η Μόσχα θεωρεί δικά της.
Στην περίπτωση του «Bella 1», το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι το τάνκερ έλαβε άδεια να υψώσει τη σημαία της Ρωσίας στα τέλη Δεκεμβρίου, ότι αυτό ήταν σύμφωνο με το διεθνές και το ρωσικό δίκαιο και ότι έπλεε προς τη Ρωσία.
Το πλήρωμα ζωγράφισε τη ρωσική σημαία στα πλευρά του πλοίου ενώ βρισκόταν υπό καταδίωξη, και καταχωρήθηκε ως Marinera στο ρωσικό νηολόγιο. Η εκπρόσωπος τύπου του Λευκού Οίκου, Κάρολιν Λέβιτ, ωστόσο, δήλωσε ότι το σκάφος «θεωρήθηκε χωρίς εθνικότητα (stateless) αφού είχε υψώσει ψευδή σημαία».
Οι ΗΠΑ είχαν επιβάλει περιορισμούς στο πλοίο το 2024, ισχυριζόμενες ότι είχε μεταφέρει πετρέλαιο για τη Χεζμπολάχ. Το «Bella 1» υποστήριξε ότι πριν αλλάξει στρατόπεδο και περάσει στη Ρωσία, έπλεε υπό τη σημαία της Γουιάνας, της οποίας αξιωματούχοι έχουν προειδοποιήσει ότι διάφορα πλοία χρησιμοποιούν τη σημαία της παραπλανητικά.
Εδώ και αιώνες πλοία πλέουν υπό τις σημαίες ναυτικών εθνών. Οι διεθνείς κανόνες που καθιστούν τις χώρες υπεύθυνες για τον ασφαλή πλου των σκαφών που περιλαμβάνονται στο νηολόγιό τους υιοθετήθηκαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Αν και τα κράτη σημαίας δεν υποχρεούνται να προστατεύουν τα πλοία που είναι εγγεγραμμένα στα νηολόγιά τους όταν δέχονται επίθεση, οι χώρες με ισχυρό πολεμικό ναυτικό, όπως η Ρωσία, συχνά το κάνουν, αναφέρουν ναυτιλιακοί δικηγόροι και στελέχη του κλάδου.
Ανησυχίες
Η εξάπλωση των σημαιών και των νηολογίων αμφίβολης αξιοπιστίας έχει εντείνει τις ανησυχίες για πιθανά ατυχήματα που αφορούν παλιά δεξαμενόπλοια με φορτίο υπό κυρώσεις, αλλά μέχρι τις πρόσφατες κατασχέσεις οι δυτικές κυβερνήσεις τούς επέτρεπαν ως επί το πλείστον να πλέουν ανεμπόδιστα.
Η κατάληψη του «Bella 1» υπογραμμίζει τη σύνδεση ανάμεσα στην κρατική εταιρεία πετρελαίου της Βενεζουέλας, Petróleos de Venezuela (PdVSA), και τη Ρωσία, καθώς και τον ευρύτερο ρόλο της Μόσχας στη συγκρότηση του σκιώδους στόλου.
Ο αριθμός των σκιωδών δεξαμενόπλοιων που προηγουμένως προορίζονταν για τη μεταφορά ιρανικού και βενεζουελάνικου πετρελαίου εκτινάχθηκε προκειμένου να εξυπηρετήσει τις αυξημένες εξαγωγές πετρελαίου της Ρωσίας, αφότου οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους επέβαλαν κυρώσεις στις πωλήσεις ρωσικού αργού σε συνέχεια της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022.
«Στην περίπτωση της PdVSA ενδέχεται να διακυβεύονται ρωσικά συμφέροντα, το οποίο θα μπορούσε να οδηγήσει τον Τραμπ σε σύγκρουση [με τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν] για τα πετρελαϊκά περιουσιακά στοιχεία στη Βενεζουέλα» σχολίασε η Μισέλ Βίζε Μπόκμαν της εταιρείας ανάλυσης ναυτιλιακών δεδομένων Windward.
Ισχυρές δυνάμεις
Πρόσωπα με ανάμειξη στην κατάσχεση του «Bella 1» ανέφεραν ότι ρωσικά στρατιωτικά σκάφη μιλούσαν στο πλήρωμα του δεξαμενόπλοιου την ώρα που αυτό καταλαμβανόταν από αμερικανούς κομάντος που κατέβαιναν με σχοινιά από ελικόπτερα.
Το πλήρωμα του δεξαμενόπλοιου δεν προέβαλε αντίσταση και τα ρωσικά πλοία υποχώρησαν, σύμφωνα με έμπειρο ρώσο ναυτιλιακό αξιωματούχο. Τα σκάφη ενημέρωσαν μέσω ασυρμάτου το αρχηγείο του ρωσικού Βόρειου Στόλου στο Μούρμανσκ, λέγοντας ότι φοβήθηκαν ότι θα υπήρχε ανταλλαγή πυρών.
Οι ΗΠΑ απέστειλαν ισχυρές δυνάμεις για να υποστηρίξουν την αποστολή κατάληψης του «Bella 1». Κάποια στιγμή, δύο ρωσικά αεροσκάφη πέταξαν πάνω από ένα σκάφος της Ακτοφυλακής που ακολουθούσε το δεξαμενόπλοιο.
Αν και η Ρωσία τελικά υποχώρησε, υπάρχει ιστορικό εμπλοκής των ρωσικών στρατιωτικών δυνάμεων στην προστασία των ναυτιλιακών συμφερόντων της χώρας. Τον Μάιο, η Εσθονία κατήγγειλε ότι ρωσικό μαχητικό αεροσκάφος παραβίασε τον εναέριο χώρο του ΝΑΤΟ, όταν η χώρα της Βαλτικής προσπάθησε να σταματήσει ένα δεξαμενόπλοιο χωρίς σημαία, στο οποίο η Βρετανία είχε επιβάλει κυρώσεις για μεταφορά ρωσικού πετρελαίου.
