Μια σημαντική αλλαγή στην εκλογική διαδικασία σχεδιάζει το υπουργείο Εσωτερικών, το οποίο μελετά την κατάργηση των πολλαπλών ψηφοδελτίων και την καθιέρωση στη θέση τους ενιαίου ψηφοδελτίου, στο οποίο θα περιλαμβάνονται όλα τα κόμματα και οι υποψήφιοι βουλευτές που κατέρχονται σε κάθε εκλογική περιφέρεια. Είναι, κατά τους εμπνευστές της αλλαγής, μια πρωτοβουλία που θα συνεισφέρει στην πολιτική διαφάνεια και παράλληλα θα έχει σημαντικό οικονομικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Το ενιαίο ψηφοδέλτιο είναι ένα από τα σενάρια που επεξεργάζεται το υπουργείο Εσωτερικών για τη βελτίωση και την απλοποίηση της εκλογικής διαδικασίας. Αυτή τη στιγμή δεν έχει πάρει το πράσινο φως από το Μέγαρο Μαξίμου, αλλά θεωρείται ότι αυτό θα γίνει το προσεχές διάστημα και ότι προς τις αρχές του καλοκαιριού εκτιμάται ότι θα έχει φτάσει και στη Βουλή προς ψήφιση. Η ιδέα είχε συζητηθεί αρχικά πέρυσι στην Κοινοβουλευτική Ομάδα της ΝΔ και ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν ήταν αντίθετος, αλλά τότε οι συνθήκες δεν ήταν ώριμες και δεν προχώρησε.
Με το σύστημα του ενιαίου ψηφοδελτίου, το οποίο εφαρμόζεται εδώ και χρόνια σε πολλές χώρες διεθνώς, κάθε εκλογέας όταν προσέρχεται στο εκλογικό τμήμα για να ασκήσει το δικαίωμά του, αντί για περίπου είκοσι πέντε με τριάντα ψηφοδέλτια που συνήθως παίρνει ανά χείρας έως τώρα, θα παραλαμβάνει μόνο ένα έντυπο, στο οποίο θα αναγράφονται τα κόμματα και οι υποψήφιοι βουλευτές της συγκεκριμένης εκλογικής περιφέρειας.
Στις συζητήσεις που γίνονται διατυπώθηκε ο προβληματισμός ότι «μπορεί να μπερδευτούν οι ηλικιωμένοι», οι οποίοι έχουν συνηθίσει τον παραδοσιακό τρόπο ψηφοφορίας. Ωστόσο, το μοντέλο πάνω στο οποίο εργάζονται τα στελέχη του υπουργείου Εσωτερικών είναι αυτό της Κύπρου, όπου σε ένα μακρόστενο κομμάτι χαρτιού αναγράφονται οριζόντια τα κόμματα και κάτω από την κομματική επωνυμία παρατίθενται οι υποψήφιοι. Η εικόνα του ψηφοδελτίου είναι απλή και εύληπτη, καθώς ο κάθε ψηφοφόρος θα έχει μπροστά του το «πανόραμα» των εκλογών, ώστε να κάνει πολύ πιο εύκολα την επιλογή του, από το να ψάχνει στο χαρτομάνι των ψηφοδελτίων που του παραδίδονται για να βρει αυτό που θα ρίξει στην κάλπη.
Ενας αιώνας μετά το σφαιρίδιο
Η Ελλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες στην Ευρώπη όπου κάθε κόμμα το οποίο συμμετέχει στις εκλογές τυπώνει και διανέμει σε όλα τα εκλογικά κέντρα διακριτό κομματικό ψηφοδέλτιο για καθεμία από τις εκλογικές περιφέρειες της ελληνικής επικράτειας. Η υφιστάμενη διαδικασία με το έγχαρτο ψηφοδέλτιο που μπαίνει μέσα σε φάκελο, ο οποίος κατόπιν ρίχνεται στην κάλπη, συμπληρώνει έναν αιώνα εφαρμογής. Θεσπίστηκε για πρώτη φορά με την εκλογική μεταρρύθμιση του 1926 όταν, για λόγους ενίσχυσης της μυστικότητας της ψήφου, εγκαταλείφθηκε το σύστημα του μολυβένιου σφαιριδίου το οποίο ο εκλογέας έριχνε σε ξεχωριστή κάλπη για κάθε υποψήφιο βουλευτή.
Συγκριτικά με άλλες ανεπτυγμένες χώρες της εποχής, το έντυπο ψηφοδέλτιο άργησε να καθιερωθεί στη χώρα μας με την αιτιολογία ότι σημαντική μερίδα του εκλογικού σώματος ήταν αναλφάβητη και, ως εκ τούτου, υπήρχε ο κίνδυνος της λανθασμένης επιλογής. Αντίστοιχη είναι η επιχειρηματολογία με την οποία διατηρείται έως τις μέρες μας το σύστημα της ψηφοφορίας με τα χωριστά ψηφοδέλτια για κάθε κομματικό σχηματισμό που κατεβαίνει στον εκλογικό στίβο. Μία ακόμα αλλαγή που θα φέρει το ενιαίο ψηφοδέλτιο είναι ότι την ευθύνη του τυπώματός του θα την αναλάβει κεντρικά το υπουργείο Εσωτερικών και όχι τα κόμματα, όπως συμβαίνει σήμερα, που ο κάθε πολιτικός σχηματισμός τυπώνει τα δικά του ψηφοδέλτια και τα διανέμει στα εκλογικά τμήματα της επικράτειας.
Το αποτέλεσμα όλης αυτής της διαδικασίας είναι, σύμφωνα με επίσημους υπολογισμούς, να οδηγούνται έπειτα από κάθε εκλογική αναμέτρηση στους κάδους απορριμμάτων περισσότερα από 250 εκατ. έντυπα ψηφοδέλτια. Κι αυτό διότι, με βάση την εκλογική νομοθεσία, υπάρχει υποχρέωση για εκτύπωση αριθμού ψηφοδελτίων για λογαριασμό κάθε κόμματος που να αντιστοιχεί με το σύνολο του εκλογικού σώματος, που κυμαίνεται περί τα 10 εκατ. ψηφοφόρους. Αρα πριν από κάθε εκλογική αναμέτρηση εκτυπώνονται περίπου 250 με 300 εκατ. ψηφοδέλτια, τα οποία, όπως γίνεται προφανές, είναι πολλαπλάσια από αυτά που θα πέσουν εν τέλει στην κάλπη.
Αν προσθέσει κανείς σε όλα αυτά και τα επιπλέον έντυπα ψηφοδέλτια που παραγγέλλουν τα κόμματα και οι υποψήφιοι για να μοιράσουν στους φίλα προσκείμενους ψηφοφόρους, συχνά με σταυρούς προτίμησης στο πρόσωπό τους, η σπατάλη χαρτιού και χρημάτων γίνεται ακόμα μεγαλύτερη. Εκτιμάται ότι κάθε υποψήφιος δαπανά περί τις 2.000-3.000 ευρώ για ψηφοδέλτια, η αποστολή των οποίων κοστίζει από 10.000 ως 15.000 ευρώ. Τα τελευταία χρόνια ορισμένοι δήμοι συγκεντρώνουν τα μη χρησιμοποιημένα ψηφοδέλτια και τα δίνουν οργανωμένα για ανακύκλωση, εξασφαλίζοντας, έτσι, κάποια περιορισμένα έσοδα.
Ο περιορισμός της σπατάλης είναι, πάντως, πολύ μικρός, καθώς ειδικοί υπολογίζουν ότι τα αχρησιμοποίητα ψηφοδέλτια έπειτα από κάθε εκλογική αναμέτρηση προσεγγίζουν σε βάρος τους 2.000 τόνους χαρτιού. Με δεδομένο ότι για κάθε 80 κιλά χαρτιού κόβεται κάπου στον πλανήτη ένα δέντρο, τότε σε κάθε εκλογική αναμέτρηση στη χώρα μας – για εθνικές, δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, καθώς και ευρωεκλογές – χρειάζεται να κοπούν περισσότερα από 25.000 δέντρα για να παραχθούν ψηφοδέλτια.
Ετσι, δίπλα στο οικονομικό κόστος της προμήθειας μεγάλων ποσοτήτων αχρείαστου χαρτιού, προστίθεται και το τεράστιο περιβαλλοντικό κόστος. Στον αντίποδα, με την καθιέρωση του ενιαίου ψηφοδελτίου θα αξιοποιείται, πλέον, το σύνολο των ψηφοδελτίων και κατ’ αυτόν τον τρόπο θα μειωθεί δραστικά ο όγκος των παραγόμενων απορριμμάτων. Με το ίδιο σύστημα του ενιαίου ψηφοδελτίου, υποστηρίζουν πηγές του υπουργείου Εσωτερικών που έχουν γνώση των σχετικών εισηγήσεων που εξετάζει ο αρμόδιος υπουργός Θοδωρής Λιβάνιος, θα εξασφαλίζεται η ταχύτερη διαλογή και καταμέτρηση των ψήφων και άρα η έκδοση των επίσημων αποτελεσμάτων.
Μονοσταυρία ή πολυσταυρία;
Προς την ίδια κατεύθυνση του εκσυγχρονισμού και της μεγαλύτερης διαφάνειας στην εκλογική διαδικασία επισημαίνεται από ορισμένους εκλογολόγους ότι μπορεί να λειτουργήσει και ο συνδυασμός του ενιαίου ψηφοδελτίου με την κατάργηση της πολυσταυρίας, η οποία ισχύει στις εκλογικές περιφέρειες οι οποίες έχουν τέσσερις ή περισσότερες βουλευτικές έδρες.
Αρκετοί εν ενεργεία βουλευτές, κυρίως από την κυβερνητική παράταξη, τάσσονται υπέρ της επιβολής της μονοσταυρίας, η οποία, όπως επιχειρηματολογούν, αποτρέπει δύο κινδύνους: Αφενός περιορίζει τις συμμαχίες για ανταλλαγή σταυρών μεταξύ υποψηφίων. Και, αφετέρου, βάζει φρένο στις λαθροχειρίες που συχνά παρατηρούνται με τη μεθοδευμένη προσθήκη σταυρών από εκλογικούς αντιπροσώπους σε ψηφοδέλτια που οι εκλογείς δεν είχαν εξαντλήσει τον ανώτατο αριθμό των σταυρών που δικαιούνταν να βάλουν.
Συγκεκριμένα στις περιφέρειες με 4 έως 7 έδρες, μπορεί να μπουν έως δύο σταυροί, τρεις σταυροί μπαίνουν στις περιφέρειες με 8 έως 12 έδρες και έως τέσσερις σταυροί μπορούν να τίθενται στα μεγάλα αστικά κέντρα που εκλέγονται περισσότεροι από 13 βουλευτές.
Σύμφωνα με πληροφορίες η ηγεσία του υπουργείου Εσωτερικών είναι επιφυλακτική ως προς τη σκοπιμότητα της αλλαγής των ρυθμίσεων για τη σταυροδοσία. Από την άλλη, όμως, αποφασισμένοι φέρονται και κάποιοι γαλάζιοι βουλευτές που θεωρούν επιβεβλημένη την τροποποίηση. Αναμένεται δε να θέσουν το θέμα κατά τη συζήτηση που θα γίνει τις επόμενες ημέρες στην Ολομέλεια της Βουλής για την καθιέρωση της δυνατότητας για επιστολική ψήφο από τους Ελληνες που κατοικούν στο εξωτερικό και τον σχηματισμό νέας τριεδρικής εκλογικής περιφέρειας για τους αποδήμους.
