Η Γροιλανδία ως καθρέφτης της ευρωπαϊκής αδυναμίας

Η Ευρώπη πρέπει να σταθεί ενωμένη, ανεξάρτητα από τις εξελίξεις στις ΗΠΑ, δήλωνε πέρυσι η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν, μία εβδομάδα μετά την επάνοδο του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.

Με το «καλημέρα» της δεύτερης θητείας του, ο Τραμπ είχε δηλώσει πεπεισμένος ότι οι ΗΠΑ θα αποκτούσαν τη Γροιλανδία, χωρίς να αποκλείει τη χρήση στρατιωτικής βίας εναντίον της Δανίας, εταίρου στο ΝΑΤΟ, στην οποία ανήκει το μεγαλύτερο νησί του κόσμου. Δίπλα στη Φρεντέρικσεν στεκόταν ο τότε καγκελάριος της Γερμανίας Ολαφ Σολτς, ο οποίος, καταδικάζοντας τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, αναφέρθηκε στη θεμελιώδη αρχή του διεθνούς δικαίου για το απαραβίαστο των συνόρων. «Αυτή η αρχή πρέπει να ισχύει για όλους. Τα σύνορα δεν πρέπει να αλλάζουν διά της βίας» είπε ο γερμανός καγκελάριος και πρόσθεσε στα αγγλικά: «Το λέω για κάθε ενδιαφερόμενο».

Εναν χρόνο αργότερα, στη σκιά της αμερικανικής επέμβασης στη Βενεζουέλα, η πρωθυπουργός της Δανίας έφθασε στο σημείο να προειδοποιεί ότι τυχόν προσάρτηση της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ θα σημάνει το τέλος του ΝΑΤΟ και της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων. Ο νυν καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς διατηρεί χαμηλούς τόνους, όμως ο γερμανός πρόεδρος Φρανκ Βάλτερ Σταϊνμάιερ κατηγορεί τις ΗΠΑ του Τραμπ ότι συμβάλλουν στο να μετατραπεί ο κόσμος σε «άντρο ληστών», όπου οι πιο αδίστακτοι παίρνουν ό,τι θέλουν. Ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν καταγγέλλει την επιθετική «νέα αποικιοκρατία και τον νέο ιμπεριαλισμό» των μεγάλων δυνάμεων που θέλουν να μοιράσουν τον κόσμο.

Μιλούν για απειλή

Δεν έγιναν, αίφνης, αντι-ιμπεριαλιστές οι πολιτικοί που ηγούνται των ισχυρών ευρωπαϊκών κρατών. Ορισμένοι από αυτούς μιλούν ανοιχτά, έστω με καθυστέρηση, για την απειλή που βλέπουν στην απέναντι ακτή του Ατλαντικού: τον αρχηγό της αμερικανικής υπερδύναμης που κουνά το δάχτυλο, που ειρωνεύεται, που απαξιώνει, λέγοντας ενίοτε σκληρές αλήθειες και συχνά ωμά ψέματα. Αλλοι ηγέτες αποφεύγουν να ασκήσουν δημόσια κριτική στον «πλανητάρχη» ελπίζοντας ότι έτσι θα αποφύγουν την οργή του. Ομως όλοι τους ακούν πώς τρίζουν τα θεμέλια της συλλογικής ασφάλειας που παρέχει επί δεκαετίες το ΝΑΤΟ.

Επίσης, καλούνται να εξηγήσουν πειστικά στους λαούς τους γιατί είναι επικίνδυνη και κατακριτέα η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, αλλά όχι η αμερικανική απειλή για την κατάκτηση ενός τμήματος της ευρωπαϊκής επικράτειας. Τα σενάρια περί αποστολής ευρωπαϊκού εκστρατευτικού σώματος στη Γροιλανδία προκαλούν γέλια στην Ουάσιγκτον, στη Μόσχα, αλλά και στη Γηραιά Ηπειρο.

Οι Ευρωπαίοι επιχειρούν να τραβήξουν μια διπλωματική κόκκινη γραμμή, να κερδίσουν χρόνο, αλλά είναι, μάλλον, πολύ αργά για τη Γροιλανδία. Οπως αποκάλυψε το Reuters, o Λευκός Οίκος έχει θέσει σε εφαρμογή σχέδιο για την υποστήριξη των διαθέσεων των 57.000 αυτόχθονων Ινουίτ για ανεξαρτησία, ίσως και για ένωση με τις ΗΠΑ.

Τα σενάρια περί δημοψηφίσματος για αυτοδιάθεση έχουν σημάνει το καμπανάκι σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που απέχουν χιλιάδες χιλιόμετρα από τη Γροιλανδία, αλλά αντιμετωπίζουν – τηρουμένων των αναλογιών – παρόμοια προβλήματα. Ακόμα χειρότερα, η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια στιγμή που οι ευρωπαϊκές ηγεσίες ζητούν θυσίες από τους πολίτες τους για την κοινή άμυνα απέναντι στη Ρωσία, η οποία έχει καταβροχθίσει το ένα πέμπτο του εδάφους της Ουκρανίας και δείχνει τα δόντια της στην Ευρώπη.

Δυσκολία προσαρμογής

Ο αμερικανός πρόεδρος, που παρομοίασε την επέμβαση στη Βενεζουέλα με τηλεοπτικό σόου, θεωρείται από τους Ευρωπαίους ως μια απρόβλεπτη δύναμη ικανή να προκαλέσει μεγάλη αναταραχή – στο ΝΑΤΟ, στην Ουκρανία, στο Ιράν, στη Γάζα – καθώς το βλέμμα του τρέχει από το ένα φαινομενικό έπαθλο στο άλλο, σχολίασε ο επικεφαλής διπλωματικός συντάκτης των «New York Times» στην Ευρώπη Στίβεν Ερλάνγκερ.

Οι ευρωπαίοι ηγέτες που συγκροτούν τη «συμμαχία των προθύμων» για την Ουκρανία έχουν πανικοβληθεί από τις απειλές Τραμπ για κατάληψη της Γροιλανδίας, όμως χρειάζονται τις ΗΠΑ ώστε να υπάρξει αξιόπιστη ασφάλεια για τη μεταπολεμική Ουκρανία, που αποτελεί ζωτικό στρατηγικό συμφέρον της Ευρώπης. Οι κυβερνήσεις που είχαν προσδεθεί στο άρμα του προέδρου Μπάιντεν δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στα νέα συναλλακτικά ήθη που έφερε ο πρόεδρος Τραμπ.

Είτε πρόκειται για την επιβολή εμπορικών δασμών στα πρότυπα του προέδρου Μακ Κίνλεϊ είτε για την αναβάθμιση του δόγματος Μονρόε σε «δόγμα Ντονρόε», ο Τραμπ εμπνέεται από συνταγές του 19ου αιώνα για να κάνει «μεγάλη ξανά την Αμερική», που παραμένει διχασμένη και σε βαθιά κοινωνική κρίση.

Η επέμβαση στη Βενεζουέλα έγινε στο όνομα της καταπολέμησης της ναρκοτρομοκρατίας, όμως συνοδεύθηκε από απειλές εναντίον άλλων χωρών της Λατινικής Αμερικής, καθώς και εναντίον της εδαφικής ακεραιότητας ενός ευρωπαίου συμμάχου.

Ο Τραμπ και οι υπουργοί του δεν περιορίστηκαν στην «ανάκτηση» του πετρελαίου της Βενεζουέλας. Μίλησαν για την ανάκτηση ολόκληρου του δυτικού ημισφαιρίου, για την απώθηση πρωτίστως της Κίνας, για τους φυσικούς πόρους και τη στρατηγική θέση της Γροιλανδίας στην Αρκτική, που «περικυκλώνεται» από τους Κινέζους και τους Ρώσους, για την αδυναμία της Δανίας να προστατεύσει το νησί στέλνοντας ως ενίσχυση μόνο ένα… έλκηθρο.

Τα δύο τάνκερ

Το σκηνικό αναβίωσης της «διπλωματίας των κανονιοφόρων» συμπληρώθηκε με την κατάληψη δύο τάνκερ του σκιώδους στόλου της Ρωσίας από αμερικανικές δυνάμεις στον Βόρειο Ατλαντικό και στην Καραϊβική. Το επόμενο διάστημα θα φανεί αν πρόκειται για αληθινή αμερικανορωσική κρίση ή για στάχτη στα μάτια εν όψει ενός διακανονισμού στην Ουκρανία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στη βάση του δίκαιου του ισχυρού.

«Δεν χρειάζομαι το διεθνές δίκαιο, το μόνο που μπορεί να με σταματήσει είναι η δική μου ηθική, το δικό μου μυαλό» δήλωσε απερίφραστα ο Ντόναλντ Τραμπ στους «ΝΥΤ».