«Αναξιοπιστία – αναταραχή». Είναι οι δύο λέξεις οι οποίες χαρακτηρίζουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την αμερικανική εξωτερική πολιτική επί εποχής «Τραμπ 2.0». Αναξιοπιστία, ως προς τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών έναντι των Ευρωπαίων και του ΝΑΤΟ, καθώς η Ουάσιγκτον αγνοεί επιδεικτικά τις αρχές της φιλελεύθερης Δύσης. Αναταραχή, διότι ο Λευκός Οίκος αντί να σβήνει τις φωτιές, όπως επανειλημμένως υποσχέθηκε ο εκκεντρικός ένοικός του, ανοίγει το ένα μέτωπο μετά το άλλο.
Ελληνογαλλική σύμπλευση
Μέσα σε αυτό το θολό τοπίο, και καθώς η υλοποίηση του εγχειρήματος της αμυντικής αυτονομίας σε επίπεδο των 27 κρατών-μελών βρίσκεται ακόμα σε πρώιμο στάδιο, αναζητούνται λύσεις σε μικρότερους, πιο ευέλικτους σχηματισμούς – αυτούς που είναι πλέον γνωστοί ως «συμμαχίες των προθύμων». Ταυτοχρόνως, οι διεργασίες μεταξύ των πιο αποφασισμένων ευρωπαίων ηγετών εντείνονται, ενώ ενισχύονται τα διμερή, καθώς και τα πολυμερή σχήματα συνεργασίας.
Αθήνα και Παρίσι έχουν αντιληφθεί τις προκλήσεις της νέας πραγματικότητας. Εξ ου και θωρακίζουν έτι περαιτέρω τη στρατηγική σύμπλευσή τους στην Ανατολική Μεσόγειο, ακριβώς ένα βήμα πίσω από τη φλεγόμενη Μέση Ανατολή. Ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επισκέπτεται, αμέσως μετά τη Σύνοδο Κορυφής της Κύπρου (23-24 Απριλίου), την ελληνική πρωτεύουσα, όπου και θα υπογραφεί η ανανέωση της αμυντικής συμφωνίας, συμπεριλαμβανομένης της ενισχυμένης ρήτρας συνδρομής σε περίπτωση που μία από τις συμβαλλόμενες πλευρές δεχθεί επίθεση στο έδαφός της.
Στην κυβέρνηση Μητσοτάκη γνωρίζουν ότι η Γαλλία, η οποία διακρατεί συμφέροντα στο κομβικό σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης, είναι ο πλέον αξιόπιστος εταίρος της χώρας, τόσο σε διπλωματικό επίπεδο όσο και επί του πεδίου. Αυτό, άλλωστε, αποδείχθηκε εν πρώτοις το θερμό καλοκαίρι του 2020 και την παραλίγο ένοπλη ελληνοτουρκική σύγκρουση στα ανοικτά του Καστελλόριζου, αλλά και πριν από λίγες εβδομάδες όταν το γαλλικό αεροπλανοφόρο «Ντε Γκωλ», συνοδευόμενο από έτερες πολεμικές μονάδες, αναπτύχθηκε στα ανοικτά της Κύπρου προκειμένου να προστατεύσει από κοινού με τα ελληνικά όπλα το έδαφος της μεγαλονήσου από την ιρανική απειλή.
Εν μέσω του τρίτου πολέμου στον Περσικό Κόλπο, Ελλάδα και Γαλλία εμφανίζονται όχι μόνο ως υπερασπιστές των δικών τους συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή, αλλά ως πάροχοι ασφαλείας υπέρ τρίτων, πρωταγωνιστώντας παραλλήλως στη διαδικασία όρθωσης της ευρωπαϊκής άμυνας. Αθήνα και Παρίσι συμφωνούν και ως προς τους τρόπους αντιμετώπισης των ζητημάτων αιχμής που απασχολούν την Ενωση, είτε αυτά αφορούν ζητήματα όπως το μεταναστευτικό και η ενεργειακή ανεξαρτησία, είτε στις περιφερειακές κρίσεις με επίκεντρο τον Λίβανο, τη Συρία και τη Λιβύη. Η κοινότητα σκέψης των κ.κ. Μητσοτάκη και Μακρόν αναμένεται να αποτυπωθεί στις δημόσιες τοποθετήσεις τους το ερχόμενο Σάββατο.
Η πρόκληση στα Στενά του Ορμούζ
Οσο στο παρασκήνιο διεξάγονται φιλόδοξες διαβουλεύσεις για τη δημιουργία ενός μικρού ΝΑΤΟ, με το βλέμμα στραμμένο κυρίως στον ρωσικό κίνδυνο, οι ισχυρότερες ευρωπαϊκές δυνάμεις σχεδιάζουν τη δημιουργία μιας αξιόμαχης ναυτικής δύναμης, η οποία στο εγγύς μέλλον θα μπορούσε να εγγυηθεί την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Πρωταγωνιστικό ρόλο στην εν λόγω πρωτοβουλία διατηρούν η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία, με τον Κιρ Στάρμερ και τον Εμανουέλ Μακρόν – οι οποίοι σημειωτέον είναι αυτοί που μετά το επώδυνο κλείσιμο του Ορμούζ έχουν δεχθεί τις πλέον σφοδρές επικρίσεις του Ντόναλντ Τραμπ – να συναντώνται την περασμένη Παρασκευή στο Παρίσι απ’ όπου και συγκάλεσαν τηλεδιάσκεψη ηγετών για τα Στενά, με τη συμμετοχή του κ. Μητσοτάκη. Οπως πρώτα είχε σημειωθεί στο «Βήμα», με την ευκαιρία της παρουσίας του στην Πάφο, ο Μακρόν είχε ασκήσει πίεση προς τον έλληνα πρωθυπουργό προκειμένου η χώρα μας να λάβει μέρος στην υπό σχεδιασμό επιχείρηση. Η Αθήνα θέτει έκτοτε ως απαρέγκλιτη προϋπόθεση συμμετοχής την οριστική παύση των εχθροπραξιών στο Ιράν, ενώ σύμφωνα με εκτιμήσεις διπλωματικών πηγών «η συζήτηση μπορεί να έχει λάβει σάρκα και οστά, είναι όμως ακόμα αρκετά πρώιμη».
Πάντως, στέλεχος κοντά στο Μέγαρο Μαξίμου λέει στο «Βήμα» ότι «επί της αρχής είμαστε υπέρ μιας αποστολής, με την παρουσία όσο το δυνατόν περισσότερων δυνάμεων, υπό την αιγίδα όμως της Ευρωπαϊκής Ενωσης ή και του ΟΗΕ». Υπενθυμίζεται ότι η προσπάθεια θεσμικής θωράκισης της πρωτοβουλίας για το Ορμούζ από το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών έπεσε τελικά στο κενό εξαιτίας των αντιρρήσεων Ρωσίας και Κίνας.
Αναμένεται με ενδιαφέρον αν πράγματι θα υπάρξει ευρωπαϊκή εντολή, όπως έγινε με την επιχείρηση ASPIDES, όπου ήδη από τις αρχές του 2024 συμμετέχει ελληνική φρεγάτα, ενώ θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι το ζήτημα θα απασχολήσει το τετ α τετ Μητσοτάκη – Μακρόν, με τον γάλλο πρόεδρο να διατυπώνει τις θέσεις του και δημοσίως.
Επιταχυντής ο πόλεμος
Σε παράλληλο επίπεδο, οι «27» της Ευρώπης θα συγκεντρωθούν την ερχόμενη Πέμπτη στην Αγία Νάπα, λίγα χιλιόμετρα μακριά από την κατεχόμενη Αμμόχωστο, στο τελευταίο ευρωπαϊκό κράτος που παραμένει σήμερα διαιρεμένο, υπό τουρκική κατοχή. Σε μια αντιστροφή της Ιστορίας, το έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας, διαχρονικά έμπλεο συμβολισμών, αποτέλεσε προσφάτως πεδίο ανάπτυξης ενός παραδείγματος «συμμαχίας των προθύμων», καθώς την ελληνική και γαλλική αποστολή ακολούθησαν η Ιταλία, η Ολλανδία, η Μεγάλη Βρετανία και η Γερμανία – η τελευταία αποσπώντας ένα πολεμικό πλοίο από ειρηνευτική αποστολή των Ηνωμένων Εθνών.
Σύμφωνα με όσα είχε δηλώσει τότε ο πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης, Λευκωσία και Αθήνα ουσιαστικά ενεργοποίησαν, έστω μερικώς, το άρθρο 42.7 της ΕΕ περί αμυντικής συνδρομής σε κράτος-μέλος το οποίο δέχεται επίθεση. Είναι, λοιπόν, τέτοιου είδους επιμέρους σχήματα το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας; «Εκ των πραγμάτων η συλλογική άμυνα των “27” και οι πιο ευέλικτοι σχηματισμοί των προθύμων, δηλαδή αυτών που κατά περίπτωση θίγονται τα συμφέροντά τους, θα συνυπάρξουν, χωρίς όμως να αναιρείται η γενική υποχρέωση ευρωπαϊκής αλληλεγγύης» λέει στο «Βήμα» ανώτερη διπλωματική πηγή, αναδεικνύοντας τη θέση της Αθήνας εν όψει της Συνόδου.
«Η αμυντική αυτονομία είναι προτεραιότητα της κυπριακής προεδρίας στην ΕΕ, αλλά ο Νίκος Χριστοδουλίδης θα θέσει ξανά στους εταίρους το ζήτημα του 42.7 καθώς εκτός από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή αυτό που μας απασχολεί περισσότερο είναι η διαρκής τουρκική απειλή» επισημαίνει ενημερωμένη πηγή από τη Λευκωσία στον απόηχο της στοχοποίησης Ελλάδας και Κύπρου από την Αγκυρα λόγω και της στρατηγικής συνεργασίας με το Ισραήλ.
Καθώς, πάντως, η άτυπη Σύνοδος δεν εκδίδει επίσημο κείμενο, αυτό που θα επιδιωχθεί είναι να χαραχθεί το πολιτικό περίγραμμα, στη βάση των Συμπερασμάτων του Απριλίου 2024, με τη Λευκωσία να διεκδικεί και συγκεκριμένες διατυπώσεις για την ενεργειακή ασφάλεια της Ενωσης, με τη μνήμη της τουρκικής παρέμβασης που οδήγησε στην αναστολή του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου να παραμένει νωπή.
«Δεν θα μπορούσαμε να απέχουμε από τη συζήτηση για το 42.7» εξηγεί στο «Βήμα» κυβερνητικό στέλεχος, επιχειρώντας πάντως να συνδέσει το θέμα περισσότερο με την αστάθεια που επικρατεί στην ευρύτερη περιοχή παρά με τον τουρκικό κίνδυνο. Από την Αγία Νάπα, πάντως, ο κ. Μητσοτάκης θα κρούσει για ακόμα μια φορά τον κώδωνα του κινδύνου: όπως οι Ευρωπαίοι σπεύδουν να προστατεύσουν τα ανατολικά, ομοίως οφείλουν να πράξουν με τα νότια σύνορα της Ενωσης.
