Επιχειρείται πράγματι περικύκλωση της Τουρκίας; Από ποιον και κυρίως με τι στόχο; Αν ανατρέξει κανείς στην τουρκική δημόσια σφαίρα θα διαπιστώσει ότι τις τελευταίες εβδομάδες επικρατεί ατμόσφαιρα έντονου προβληματισμού. Κατ’ άλλους, πιο καχύποπτους, καλλιεργείται εντέχνως κλίμα φόβου: Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ πραγματοποιούν συντεταγμένα βήματα, συνεργάζονται στην άμυνα και τη διπλωματία και ενισχύσουν τις θέσεις τους για να ανατρέψουν το ισοζύγιο δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Και όλα αυτά εις βάρος της Αγκυρας.
Σύμφωνα με αυτήν την ανάγνωση, στις αρχές της περασμένης εβδομάδας ο «αντιτουρκικός άξονας» ενισχύθηκε με τη συμμετοχή της Γαλλίας. Η ρητή δέσμευση του προέδρου Μακρόν στην Αθήνα περί στρατιωτικής συνδρομής σε περίπτωση απειλής της ελληνικής κυριαρχίας μεταφράστηκε στη γείτονα ως έμμεση απειλή, με την πλειοψηφία του Τύπου να αναφέρεται σε «ελληνογαλλική συμμαχία εναντίον της Τουρκίας».
Σύνδρομα και αλήθεια
Το σύνδρομο της περικύκλωσης κατατρύχει παλαιόθεν την Τουρκία. Εχει βαθιές ρίζες, διατυπωμένο διαφορετικά ως «σύνδρομο των Σεβρών», καθώς η ομώνυμη Συνθήκη του 1920, θεωρείται έως σήμερα η πλέον ντροπιαστική στιγμή της τουρκικής Ιστορίας. Τότε, η Ελλάδα μαζί με τους Συμμάχους – μεταξύ των οποίων και η Γαλλία – υποτίθεται ότι πρωταγωνίστησε στα σχέδια σταδιακού αφανισμού του τουρκικού έθνους. Τι συμβαίνει, όμως, σήμερα;
Η πραγματικότητα είναι ότι εν μέσω των ραγδαίων γεωπολιτικών ανατροπών, οι οποίες καταγράφονται μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Αθήνα προχώρησε σε σειρά κινήσεων προκειμένου να εδραιωθεί έτι περαιτέρω στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Ο τρίτος, δε, πόλεμος του Κόλπου λειτούργησε για την ελληνική διπλωματία ως ευκαιρία θωράκισης του εθνικού συστήματος ασφαλείας. «Θα ήταν, λοιπόν, παράλογο να μην αντιδρά η Τουρκία. Δεν είναι λίγοι αυτοί – εντός κι εκτός συνόρων – που λένε ότι έχει ζοριστεί παραπάνω από ό,τι θα έπρεπε» λέει στο «Βήμα» ανώτερη διπλωματική πηγή. Στη βάση της ίδιας εκτίμησης, η Αθήνα απαντά σε κάθε πτυχή της τουρκικής αναθεωρητικής ατζέντας.
– Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός κόντρα στην παράνομη θέση περί υφαλοκρηπίδας.
– Τα θαλάσσια πάρκα έναντι των «γκρίζων ζωνών».
– Η ανάπτυξη των Patriot στην Κάρπαθο ως αντίδραση στο αίτημα της αποστρατιωτικοποίησης του Αιγαίου.
– Η δραστηριοποίηση της Chevron στα νότια της Κρήτης ως «τομή» κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου.
– Τα F-16 και οι φρεγάτες στην Κύπρο ως μήνυμα ότι Αθήνα και Λευκωσία αντιμετωπίζουν από κοινού οποιαδήποτε έξωθεν απειλή.
Παραλλήλως, ο εκσυγχρονισμός των Ενόπλων Δυνάμεων με τα Ραφάλ και τις Belh@rra, η ανανέωση της ρήτρας αμυντικής συνδρομής με τη Γαλλία – μάλιστα με χαρακτηριστικά διαρκείας και επί κοινών συμφερόντων στην Ανατολική Μεσόγειο – η στρατηγική απόφαση σύμπλευσης με το Ισραήλ, αλλά και η εμβάθυνση του διπλωματικού αποτυπώματος της χώρας στον Κόλπο, εντείνουν τον σκεπτικισμό στην πολιτική ηγεσία της γείτονος. Σε βαθμό τέτοιο που σχεδόν προεξοφλείται επιστροφή στην προ Διακήρυξης των Αθηνών κατάσταση. «Η συσσώρευση διαφορών, όπως οι μετακινήσεις πλοίων και πυραύλων, υποδηλώνει μια σχέση που κλίνει για άλλη μια φορά προς την ένταση» έγραφε χαρακτηριστικά στην αγγλόφωνη έκδοσή της «Daily Sabah» ένας απ’ τους βασικούς αρθρογράφους της.
Η αδυναμία της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή
Αν κάτι προβληματίζει περισσότερο την Τουρκία αυτό είναι ότι αδυνατεί να επηρεάσει τις εξελίξεις στο μεγάλο μέτωπο της Μέσης Ανατολής. Και παραλλήλως ανησυχεί, τόσο επιχειρησιακά όσο και επικοινωνιακά, για τα «μη αναστρέψιμα γεγονότα», όπως χαρακτηρίζονται δημοσίως, που δημιουργεί η Αθήνα επί του πεδίου. Εξ ου και η σφοδρότερη αντίδραση προέκυψε κατόπιν της αποστολής των ελληνικών δυνάμεων στην Κύπρο και την Κάρπαθο, με την Αγκυρα να εγείρει θέμα παράνομης στρατιωτικοποίησης του Αιγαίου στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ, αναπτύσσοντας τουρκικά μαχητικά στα Κατεχόμενα.
«Με αυτή τη στρατηγική κίνηση η κυβέρνηση απέδειξε ότι όταν πρόκειται για την εθνική ασφάλεια δεν υπάρχει ο παραμικρός δισταγμός, ανεξαρτήτως τού ποιος θίγεται» λένε στο Μέγαρο Μαξίμου, διευκρινίζοντας πάντως ότι στην Αθήνα το δόγμα παραμένει ίδιο: «Θα συνεχίσουμε να πλέουμε στα “ήρεμα νερά”». Αλλωστε, όπως λέγεται στο ΥΠΕΞ, «η προβολή ισχύος και σημαίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο έγινε ακριβώς διότι κερδίσαμε χρόνο ώστε να εξοπλιστούμε και να “χτίσουμε” επιπλέον διεθνείς σχέσεις».
Το μείζον ερώτημα
Ουδείς, πάντως, στην ελληνική πρωτεύουσα είναι προς το παρόν διατεθειμένος να απαντήσει στο μείζον ερώτημα: θα επιστρέψουν τα ελληνικά όπλα στις βάσεις τους ή θα παραμείνουν στην Κύπρο, την Κάρπαθο, τον Εβρο και τη Λήμνο σε βάθος χρόνου, παρατείνοντας τα νέα δεδομένα που έχουν διαμορφωθεί επί του εδάφους;
Αυτό, όμως, που γνωρίζουν στην Αθήνα είναι ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να διεκδικεί ηγεμονικό ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο, διατηρώντας ενεργό το τουρκολιβυκό μνημόνιο, όπως και παρεμβαίνοντας σε οποιοδήποτε ενεργειακό ή άλλο εγχείρημα, ανεξαρτήτως αν και ποιες τρίτες δυνάμεις εμπλέκονται. Αυτό, άλλωστε, αποδείχτηκε στην περίπτωση των ερευνών πόντισης του καλωδίου στα ανοικτά της Κάσου, αλλά και προσφάτως με την παρενόχληση ολλανδικού πλοίου στα διεθνή ύδατα ανατολικά της Κρήτης.
Σε διπλωματικό επίπεδο, η Αγκυρα επιδίδεται σε προσπάθεια έκθεσης της Ελλάδας διά της ταύτισής της με το Ισραήλ, άρα και τις πρακτικές του στα πολεμικά μέτωπα, με ανώτερη πηγή από το υπουργείο Εξωτερικών να διαμηνύει ότι «εμείς δεν περνάμε τις συμμαχίες μας από την έγκριση τρίτων κρατών». Για την Τουρκία, το Τελ Αβίβ είναι ο πρωταίτιος της «περικύκλωσης» και Αθήνα – Λευκωσία τα «εργαλεία» του.
Σε αυτή την εξίσωση προστίθεται πλέον και η Γαλλία, καθώς πλην της συμμαχίας με την Ελλάδα, γαλλικές δυνάμεις συνεργάζονται με την κυπριακή Εθνική Φρουρά, ενώ σχεδιάζονται συνέργειες μεταξύ των δύο αμυντικών βιομηχανιών.
Επιπλέον το Παρίσι υποστηρίζει σθεναρά την πρωτοβουλία Ελλάδας και Κύπρου προς επικαιροποίηση του άρθρου 42.7 της Ενωσης για τη στρατιωτική συνδρομή σε περίπτωση που κράτος-μέλος δεχθεί επίθεση. Και στην Τουρκία γνωρίζουν ότι το 42.7 αφορά και τους ίδιους. Δυνάμει, είναι ένα ακόμα βήμα υπέρ της αλλαγής του συσχετισμού δυνάμεων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
