Υπάρχουν τρεις σταθερές στη ζωή του Ερρίκου Λίτση -και καμία από αυτές δεν είναι η ηθοποιία: Τα (άνω) Πετράλωνα, οι φίλοι του και η φράση «όλα καλά». Δεν χρειάζονται περισσότερα από τέσσερα-πέντε λεπτά ώστε σχεδόν οποιαδήποτε κουβέντα του για οποιοδήποτε θέμα να κάνει «τικ» σε τουλάχιστον ένα από τα τρία αυτά κουτάκια όχι με τον τρόπο που θα το έκανε ένας μονομανής ή εμμονικός τύπος, αλλά με τον ανεπιτήδευτο τόνο που έχει κάποιος όταν μιλάει για τη ζωή του.
Πετραλωνίτης, όχι Αθηναίος
Για τον Λίτση τα Πετράλωνα είναι κάπως σαν τον ομφαλό της Γης, η μήτρα, η γενέτειρα, η αφετηρία. «Δεν λέω ότι είμαι Αθηναίος, αλλά ότι είμαι Πετραλωνίτης. Το ‘χω κολλήσει μάλιστα και στον Αγγελάκα, ο οποίος πια λέει ότι κατεβαίνει στα Πετράλωνα και όχι στην Αθήνα».
Κάθεται απέναντι μου και μέσα σε 10 δευτερόλεπτα έχει συμπυκνώσει τα τελευταία 20-25 χρόνια ιστορίας της πλατείας Μερκούρη. Παλιότερα, του είχα ζητήσει να θυμηθεί τους κινηματογράφους της περιοχής στους οποίους διαμορφώθηκε η αισθητική αγωγή του -με χαρακτηριστική άνεση ξεκίνησε να αραδιάζει ονόματα και δρόμους.
Φωτό: Σίσσυ Μόρφη
Θα μπορούσε να ήταν ένα κινηματογραφικό πλάνο: ο Ερρίκος Λίτσης βγαίνει από το σπίτι του στα Άνω Πετράλωνα και όπως κατηφορίζει προς τη Μερκούρη να βλέπουμε τη γειτονιά του να αλλάζει μέσα στο χρόνο. Θα χαιρετά κόσμο, θα αλληλοκαλημερίζεται με γείτονες, θα μαθαίνει τα νέα τους, μα σχεδόν όλα γύρω τους θα μεταμορφώνονται.
«Επειδή εδώ γεννήθηκα και ζω, δεν καταλαβαίνω τις αλλαγές, θετικές ή αρνητικές, που συμβαίνουν στα Πετράλωνα. Τα παρατηρούν και τα υποδεικνύουν κάθε φορά που μας επισκέπτονται όσοι έμεναν παλιότερα εδώ», λέει και το βλέμμα του ζεσταίνει μια κρυφή και ίσως μάταιη αισιοδοξία για το κέντρο της πόλης και τις γειτονιές του που μπροστά στα μάτια μας μετατρέπονται σε τουριστικό θεματικό πάρκο.
Ο Ερρίκος Λίτσης «από κάτω»
Στα Πετράλωνα περνά τις μέρες του και σε έναν υπόνομο τα βράδια του. Πρωταγωνιστεί στην παράσταση «Οι από κάτω», το νέο έργο της Ζέτης Φίτσιου, την οποία γνωρίσαμε πριν μερικές σεζόν από το επίσης δικό της «Μίξερ». Τη σκηνοθεσία έχει αναλάβει ο Κώστας Σιλβέστρος.
Ο Λίτσης υποδύεται έναν διανοούμενο κατάδικο, ο οποίος είναι επιφορτισμένος, με την βοήθεια ενός άλλου συγκρατούμενού του (Κώστας Καζάκας), να καθαρίζει καθημερινά έναν υπόνομο από τα σκουπίδια που ρίχνουν οι «από πάνω». Πρόκειται για ένα έργο σισύφειο, καθώς όσο καλά κι αν κάνουν τη δουλειά τους ο υπόνομος έχει πάντα σκουπίδια. Μια μέρα ανάμεσα στα απορρίμματα πέφτει και μια influencer (Άνδρη Θεοδότου), η οποία εν μία νυκτί χάνει τα προνόμια του πάνω κόσμου και καλείται να ζήσει μια άλλη ζωή.
Φωτό: Σίσσυ Μόρφη
«Οι από κάτω» καταγράφουν και σχολιάζουν την τρέχουσα κοινωνική πραγματικότητα. Είναι εμφανείς οι καταβολές τους: «Αν ξύσουμε κάτω από τις λέξεις, θα βρούμε πολλά: από Μπέκετ και Μουρσελά μέχρι Ψαθά και Τσιφόρο», αναφέρει ο Λίτσης.
Το υπόβαθρο για να γραφτεί αυτό το κείμενο είναι η ταξική διαστρωμάτωση της κοινωνίας και το ολοένα και διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα σε προνομιούχους και μη προνομιούχους. Πλάι σε αυτό: ο ατομισμός, ο κυνισμός, οι ρέπλικες και τα κατασκευασμένα είδωλα των κοινωνικών δικτύων. Τα ζητήματα αυτά δεν είναι νέα, αναδεικνύονται όμως με μια φρέσκια ματιά. Είναι μια παράσταση για το σήμερα.
«Το παρατηρούμε στην καθημερινότητά μας», λέει. «Είναι λες και βρισκόμαστε σε μια ανοιχτή παραλία και βλέπουμε ένα τεράστιο κύμα να έρχεται να μας παρασύρει. Οι κοινωνίες δεν έχουν πια αναχώματα».
Φωτό: Σίσσυ Μόρφη
«Όταν έπεσε στα χέρια μου το κείμενο το ρούφηξα επειδή με συνεπήρε το ύφος, η γραφή του», συνεχίζει. Δεν αμελεί να αποδώσει τα εύσημα και στη σύντροφό του. «Εμπιστεύομαι το κριτήριό της, επομένως όταν μου προτείνουν κάποιο νέο έργο, το διαβάζει πρώτα εκείνη και μετά εγώ. Με το κείμενο της Φίτσιου ξετρελάθηκε και πριν καν το διαβάσω μου είπε “κάνε το ασυζητητί”».
Του λέω ότι μόλις αποκάλυψε πώς δέχεται ή απορρίπτει προτάσεις. Xαμογελά και λέει «Όλα καλά, όλα καλά».
Από αρχέτυπο του λούμπεν ήρωα σε «αγαπημένο παππού»
Με τη φράση αυτή μάς συστήθηκε. Εναρκτήρια σκηνή του «Σπιρτόκουτου», ο Λίτσης υποδύεται έναν τύπο που στέκεται μπροστά στον καθρέπτη του μπάνιου του, μονολογεί «όλα καλά, όλα καλά ρε» μα δεν είναι καθόλου καλά.
Συζητάμε ότι έχει δημιουργηθεί μια, κατά κάποιον τρόπο, «παρεξήγηση»: στην αρχή της καριέρας του συνδέθηκε -και δίκαια- τόσο πολύ με τις πρώτες ταινίες του Οικονομίδη, όμως 24 χρόνια μετά η μεγάλη εικόνα είναι τελείως διαφορετική: αφενός έχει παίξει μόνο σε δύο από τις συνολικά 6 μεγάλου μήκους ταινίες του σκηνοθέτη, αφετέρου οι περισσότεροι ρόλοι που έχει υποδυθεί σε σινεμά, θέατρο και τηλεόραση μοιράζονται ελάχιστα με τους χαρακτήρες του Δημήτρη («Σπιρτόκουτο») και του Τάκη («Ψυχή στο στόμα»).
«Με τις ταινίες του Οικονομίδη έγινα γνωστός στους καλλιτεχνικούς κύκλους, αλλά ευρύτερα γνωστός έγινα μέσα από τους τηλεοπτικούς ρόλους, ειδικά εκείνους στα “Καλύτερά μας χρόνια” και στο “Έχω παιδιά”».
Φωτό: Σίσσυ Μόρφη
Ο Λίτσης, που λατρεύτηκε από το νεανικό, κατά βάση, κοινό που αγάπησε και αγαπά τις ταινίες του Οικονομίδη, τώρα έχει γίνει ο αγαπημένος «παππούς» των παιδιών. Έχει ενδιαφέρον αυτή η μετάβαση. Τη μία μέρα θα τον σταματήσουν και θα του πουν «Τι θα κάνεις με τη Λίντα, Βαγγέλη;» και την επόμενη θα ντραπούν ακόμα και να τον πλησιάσουν.
«Είμαι πολύ χαρούμενος που με γνωρίζουν τα μικρά παιδιά και οι έφηβοι. Τα βλέπω που με κοιτάνε με ένα πονηρό χαμόγελο, αυτό που ίσως είχα κι εγώ όταν βλέπαμε στη γειτονιά μας τον Χατζηχρήστο να γυρίζει κάποια ταινία. Πολλά από αυτά μου ζητούν να φωτογραφηθούμε -δεν αρνούμαι ποτέ. Είμαι πολύ περήφανος που ο ρόλος αυτός “Έχω παιδιά” μού χάρισε αυτήν την επαφή με τα παιδιά», εξομολογείται ο ίδιος.
Οι καλοί άνθρωποι του Λίτση
Πολλά μπορεί να πει ο Λίτσης στα παιδιά, αλλά ίσως το πιο σημαντικό είναι να τους μιλήσει για τη φιλία. Είναι από τους ελάχιστους καλλιτέχνες που σχεδόν σε κάθε τους συνέντευξη θα αναφερθεί στους φίλους του, σε φιλίες που γεννήθηκαν στα σχολικά χρόνια και αντέχουν ακόμα ή σε φιλίες πρόσφατες που προσφέρουν δίχως τσιγκουνιά τους καρπούς τους.
Φωτό: Σίσσυ Μόρφη
Για τον ίδιο, οι φιλίες είναι σαν τα δέντρα. «Φυτεύεις έναν σπόρο και όσο τον φροντίζεις αυτός θα ανθίζει και θα μεγαλώνει» και, ενώ δεν θα χρησιμοποιήσει εύκολα τη λέξη «φίλος», πάντα τον γοητεύει η διαδικασία της γνωριμίας με ανθρώπους ενδιαφέροντες -αυτό δεν τελειώνει ποτέ.
Το αντιλήφθηκε νωρίς. Ένα καλοκαίρι στην Ιο, όταν επαιζε dj στο νησί τέλη του 80 με αρχές του ’90. «Τότε κάναμε παρέα με ένα Αυστριακό και μου είχε πει ένα βράδυ: “good people, always meet good people”. Tο κράτησα στο μυαλό μου και ακόμα το κρατάω.
