Το 2016, ο Ντέιβιντ Χολάντερ έβλεπε έναν κόσμο που έμοιαζε να διαλύεται: κοινωνική πόλωση, δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς και μια διαρκής αίσθηση συλλογικής αποσύνθεσης. Ήταν μια εικόνα εντελώς διαφορετική από εκείνη που βίωνε μέσα από το μπάσκετ — ένα άθλημα που, για τον ίδιο, γεννούσε σύνδεση, κοινότητα, αίσθηση σκοπού και, τελικά, ένα είδος καταφυγίου.
Έτσι γεννήθηκε μια σκέψη: θα μπορούσαν οι αρχές που κρύβονται πίσω από το μπάσκετ να λειτουργήσουν ως εργαλείο κατανόησης, ή ακόμη και βελτίωσης του κόσμου;
Από αυτή την ιδέα προέκυψε μια έρευνα και ύστερα ένα από τα πιο δημοφιλή μαθήματα στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης (NYU) με τίτλο ”How Basketball Can Save the World”.
Ένα εκτενές αφιέρωμα των New York Times κατά τη διάρκεια της πανδημίας παρουσίασε τη θεωρία του Χολάντερ σε ακόμη μεγαλύτερο κοινό, ενώ ακολούθησε το ομώνυμο βιβλίο, που από πέρυσι κυκλοφορεί και στα ελληνικά («Πώς το μπάσκετ μπορεί να σώσει τον κόσμο», MVPublications).
Το όραμά του έφτασε μέχρι τον ΟΗΕ, συμβάλλοντας στην καθιέρωση της Παγκόσμιας Ημέρας Μπάσκετ στις 21 Δεκεμβρίου — της πρώτης επίσημης παγκόσμιας ημέρας αφιερωμένης σε άθλημα.
Την ώρα που η καρδιά του ευρωπαϊκού μπάσκετ χτυπά στην Αθήνα, που φιλοξενεί το Final Four της EuroLeague, ο διακεκριμένος καθηγητής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης και δια βίου λάτρης του αθλήματος μιλά στο «Βήμα» για το μπάσκετ όχι ως θέαμα ή βιομηχανία, αλλά ως φιλοσοφία ζωής. Γιατί, όπως πιστεύει, το παιχνίδι μπορεί ακόμη να μας διδάξει πώς να συνυπάρχουμε, να συνεργαζόμαστε και να φανταζόμαστε έναν καλύτερο κόσμο.
Ποια είναι η κεντρική ιδέα του βιβλίου σας; Πώς μπορεί το μπάσκετ να σώσει τον κόσμο;
Το μπάσκετ είναι κάτι περισσότερο ένα άθλημα, κάτι περισσότερο από λίγκες, ομάδες ή ομοσπονδίες· είναι ένας προσβάσιμος κοινωνικός θεσμός, που δημιουργήθηκε για να βοηθήσει τους ανθρώπους να μάθουν πώς να γίνονται καλύτεροι καθώς συνεργάζονται μαζί με άλλους ανθρώπους. Και, ως τέτοιος, έχει πολλά να μας διδάξει αναφορικά με το πώς να δρούμε και πώς να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και την κοινωνία σήμερα.
Στο βιβλίο παρουσιάζετε δεκατρείς αρχές (όσοι ήταν και οι αρχικοί κανόνες που έθεσε για το μπάσκετ ο εμπνευστής του, Τζέιμς Νέισμιθ, το 1891). Ποιες από αυτές θεωρείτε πιο επίκαιρες σε αυτόν τον συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο;
Θα έλεγα την απουσία σταθερών θέσεων (positionless-ness). Το μπάσκετ είναι το μοναδικό παιχνίδι που παίζεται 100% χωρίς σταθερές θέσεις.
Όπως και στη ζωή, κανείς μας δεν είναι μόνο ένα πράγμα —ούτε καν ο κόσμος που ζούμε.
Σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς, πρέπει να προσαρμοζόμαστε, να γινόμαστε αυτό που χρειάζεται και να κάνουμε αυτό που απαιτείται προκειμένου να αντιμετωπίσουμε τις νέες συνθήκες και τα νέα δεδομένα που έχουμε μπροστά μας – πάντα μαζί με άλλους ανθρώπους. Είναι η ίδια νοοτροπία με το να τρέχεις σε έναν αιφνιδιασμό.
Ωστόσο, σημαντική θεωρώ και την υπέρβαση (transcendence). Το μπάσκετ είναι επίσης το μοναδικό άθλημα που έχει υπερυψωμένο στόχο. Και άρα μας ζητά όχι μόνο να συνεργαζόμαστε και να προσαρμοζόμαστε, αλλά και να ανυψωνόμαστε. Το μπάσκετ λέει: «Αψήφησε τη βαρύτητα, πέτα» – και ξέρουμε ότι αυτό είναι αδύνατο. Δεν μπορούμε να αψηφήσουμε τη βαρύτητα, δεν μπορούμε να πετάξουμε. Το μπάσκετ όμως λέει: κάν’ το όπως και να ‘χει.
Το νόημα λοιπόν είναι πως πρέπει να θέτουμε υψηλούς στόχους, να επιχειρούμε αυτό που οι άλλοι θεωρούν αδύνατο. Πρέπει να επιμένουμε ώστε οι φιλοδοξίες μας να ξεπερνούν τα όριά μας.
Καμία μεγάλη κοινωνία δεν έλυσε ποτέ μόνο τα προβλήματα που βρίσκονταν μπροστά στα πόδια της. Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι η ιστορία πραγμάτων που κάποτε θεωρούνταν αδύνατα και σήμερα αποτελούν απλώς μέρος της καθημερινότητάς μας.
Αυτό πρεσβεύει το μπάσκετ: να κοιτάς ψηλά και να κάνεις αυτό που σου λένε ότι δεν γίνεται. Να υλοποιείς αυτό που θεωρούν αδιανόητο.
Ποια ήταν η στιγμή που σας ενέπνευσε να δείτε το μπάσκετ όχι απλώς ως άθλημα, αλλά ως τρόπο κατανόησης της κοινωνίας;
Είναι μια ανάμνηση: όταν ήμουν έξι ετών, ο πατέρας μου ασφαλτόστρωσε την αυλή μας και έστησε μια κανονική μπασκέτα. Τότε έμαθα το πρώτο πράγμα που μαθαίνει κανείς όταν ξεκινά να παίζει μπάσκετ: «Κοίτα ψηλά».
Είναι ένας ισχυρός, βασικός, βιωματικός προσανατολισμός. Ένας βαθιά ανθρώπινος και εμπνευσμένος τρόπος να πορεύεσαι μέσα στον κόσμο.
Τι είναι αυτό που ξεχωρίζετε στο μπάσκετ σε σχέση με τα άλλα ομαδικά αθλήματα;
Παίζεται σε μικρό χώρο και με σχετικά λίγους ανθρώπους. Έτσι, άμεσα αρχίζεις να αισθάνεσαι συνδεδεμένος με τους άλλους και να αναπτύσσεις οικειότητα.
Μπορείς να πας αυτή τη στιγμή σε ένα γήπεδο μπάσκετ, να μη γνωρίζεις κανέναν, και σχεδόν αμέσως να βρεις τρόπους να «συνδεθείς» με τους άλλους, αφού, παίζοντας μπάσκετ, αναγκαστικά σκέφτεσαι εκείνους και εκείνοι σκέφτονται εσένα.
Η επικοινωνία είναι συνεχής και απτή, παρότι πολύ μικρό μέρος της είναι λεκτικό.
Είναι μια εκπληκτική κοινωνική εμπειρία. Από τη φύση του, θεωρώ πως το μπάσκετ σε κάνει πιο ανθρώπινο.
Πώς βλέπετε τη σημερινή εμπορευματοποίηση του μπάσκετ; Μπορούν η παγκόσμια βιομηχανία του αθλήματος και οι ανθρωπιστικές αξίες που περιγράφετε να συνυπάρξουν;
Δεν έχω καμία αντίρρηση απέναντι στην εμπορευματοποίηση του μπάσκετ, όπως δεν έχω πρόβλημα με την εμπορευματοποίηση της τέχνης ή της λογοτεχνίας. Το ζήτημα είναι περισσότερο θέμα ισορροπίας. Δηλαδή, θα ήθελα να δω το μπάσκετ να αξιοποιείται εξίσου ως κοινωνικός, εκπαιδευτικός και αναπτυξιακός θεσμός, και όχι μόνο για υπερ-εμπορευματοποιημένους σκοπούς.
Η Αθήνα φιλοξενεί φέτος το Final Four της EuroLeague, όπου θα συμμετέχει και μια ελληνική ομάδα. Πώς βλέπετε τη θέση της Ελλάδας στον παγκόσμιο μπασκετικό χάρτη και πώς θα μπορούσε να ενισχυθεί;
Η Ελλάδα αποτελεί εδώ και πολλά χρόνια ένα από τα παγκόσμια κέντρα ενέργειας του μπάσκετ. Και αυτή η ενέργεια συνεχίζει να μεγαλώνει. Η δημιουργία περισσότερων ελεύθερων, προσβάσιμων και δημόσιων γηπέδων μπάσκετ είναι καθοριστικής σημασίας για την ανάπτυξη της μπασκετικής κουλτούρας, η οποία, πιστεύω, συμβάλλει και στη συνοχή του κοινωνικού ιστού συνολικά.
Επίσης, καθώς συνεργάζομαι και με το Πανεπιστήμιο Πειραιώς, έχω ακόμη μία ιδέα για το πώς μπορεί να ενισχυθεί η μπασκετική κουλτούρα εδώ: να με φέρνετε στην Ελλάδα πιο συχνά!
