«Κύριε Γουάτσον, ελάτε εδώ, θέλω να σας δω», ήταν η πρώτη φράση που ακούστηκε ποτέ δια τηλεφώνου. Στις 10 Μαρτίου του 1876, σε ένα εργαστήριο γεμάτο καλώδια, μπαταρίες και μεταλλικά εξαρτήματα, ο Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ, έμελλε να μείνει για πάντα στην ιστορία, τη στιγμή που κατόρθωσε αυτά τα λόγια, να τα κάνει να ταξιδέψουν μέσα από ηλεκτρικό κύκλωμα και να τα ακούσει ο βοηθός του, Τόμας Γουάτσον.
Φυσικά, ούτε και ο ίδιος ο Σκωτσέζος επιστήμονας, όταν ξεκίνησε τα πειράματά του, μετά από μία μακρά καριέρα όπου ασχολούνταν με τον ήχο, έχοντας ως έμπνευση τον κωφάλαλο πατέρα του, δε θα μπορούσε να διανοηθεί αυτό που ζούμε σήμερα. Ενάμιση αιώνα από εκείνη τη μέρα, το τηλέφωνό μας ταξιδεύει συνεχώς μαζί μας. Μπορεί να μεταδώσει εικόνες σε πραγματικό χρόνο και να λειτουργεί ως η μνήμη μας, το ημερολόγιό μας, η κάμερά μας, η τράπεζά μας, ο χάρτης μας, το προσωπικό μας αρχείο, ο τρόπος με τον οποίο υπάρχουμε δημόσια και ιδιωτικά.
Όπως γίνεται συνήθως με όλα τα επιστημονικά επιτεύγματα, η εφεύρεση του τηλεφώνου ήταν το αποτέλεσμα ανταγωνισμού ανάμεσα σε επιστήμονες, μηχανικούς και εφευρέτες για το ποιος θα κατορθώσει πρώτος να το τελειοποιήσει. Οπότε, αρκετοί πειραματίζονταν, παράλληλα με τον Μπελ, με τη μετάδοση της φωνής μέσω ηλεκτρικών σημάτων.
Ανάμεσά τους ο Αμερικανός ηλεκτρολόγος μηχανικός Ελάισα Γκρέι και ο Ιταλοαμαερικανός εφευρέτης Αντόνιο Μεούτσι, με τον δεύτερο να διεκδικεί για δεκαετίες την πατρότητα του πρώτου τηλεφώνου. Ωστόσο, ο Μπελ ήταν εκείνος που έκοψε το νήμα, καταθέτοντας πρώτος την πατέντα.
Οι πρώτες τηλεφωνικές συσκευές μόνο φιλικές προς τον χρήστη δεν ήταν. Ογκώδη ξύλινα κουτιά, μεταλλικά εξαρτήματα, ξεχωριστά ακουστικά και μικρόφωνα, ασταθής ήχος γεμάτος παράσιτα. Για πολλούς, μάλιστα, θεωρούνταν ένα ακριβό παιχνίδι των εύπορων τάξεων, ένα εντυπωσιακό τεχνολογικό gadget -όπως θα λέγαμε σήμερα-, χωρίς πραγματική χρηστικότητα.
Κι όμως, η δυναμική του ήταν ήδη ορατή. Η ίδρυση της Bell Telephone Company το 1877 σηματοδότησε την αρχή της εμπορικής εξάπλωσης της τηλεφωνίας. Τα πρώτα τηλεφωνικά δίκτυα άρχισαν να καλωδιώνουν τα αστικά κέντρα της Αμερικής και της Ευρώπης, δημιουργώντας ένα νέο είδος αόρατης αρχιτεκτονικής, ένα πλέγμα συρμάτων που ένωνε ανθρώπους μέσα από τον ήχο.
«Κέντρο, παρακαλώ», οι γυναίκες πίσω από τα καλώδια
Στο πέρασμα των χρόνων το τηλέφωνο έμπαινε όλο και περισσότερο στην καθημερινότητα των νοικοκυριών, όμως κάθε κλήση εξακολουθούσε να απαιτεί έναν ανθρώπινο ενδιάμεσο. Έτσι γεννήθηκε η εποχή των τηλεφωνικών κέντρων και των τηλεφωνητριών, μία από τις πιο εμβληματικές, και συχνά υποτιμημένες εικόνες της βιομηχανικής νεωτερικότητας.
Μπροστά σε τεράστιους πίνακες γεμάτους καλώδια και υποδοχές, χιλιάδες γυναίκες συνέδεαν χειροκίνητα τις γραμμές με εντυπωσιακή ταχύτητα και κινήσεις που έμοιαζαν με χορογραφία.
Οι πρώτοι χειριστές των τηλεφωνικών κέντρων ήταν βέβαια νεαροί άνδρες, που όμως γρήγορα αποδείχθηκαν ακατάλληλοι, καθώς δεν διέθεταν υπομονή, ήταν απότομοι και συχνά αγενείς με τους πελάτες. Η λύση δόθηκε από τον ίδιο τον Μπελ, ο οποίος είχε την ιδέα να βάλει μία γυναίκα να κάνει αυτή τη δουλεια.
Έτσι, την 1η Σεπτεμβρίου του 1878, η Έμμα Νατ έγινε η πρώτη τηλεφωνήτρια στον κόσμο, και υπηρέτησε ως υπάλληλος της Boston Telephone Dispatch Company για 37 ολόκληρα χρόνια. Επρόκειτο για μια νεαρή γυναίκα με καθησυχαστική φωνή, ευγένεια και, όπως αποδείχτηκε πολύ σύντομα, εντυπωσιακή πνευματική διαύγεια.
Λέγεται πως είχε την ικανότητα να απομνημονεύει κάθε αριθμό του τηλεφωνικού καταλόγου της Νέας Αγγλίας, καθιστώντας τη σύνδεση των κλήσεων μια ταχύτατη διαδικασία. Σύντομα, η αδελφή της, Στέλλα, έγινε η δεύτερη γυναίκα στον κλάδο, δημιουργώντας το πρώτο γυναικείο «δίδυμο» στην ιστορία των τηλεπικοινωνιών. Η ανταπόκριση του κοινού ήταν τόσο θετική, που μέσα σε λίγα χρόνια οι γυναίκες κυριάρχησαν στα τηλεφωνικά κέντρα παγκοσμίως.
Η πατριαρχία βέβαια ήταν πάντα παρούσα κι έτσι οι υποψήφιες τηλεφωνήτριες έπρεπε να περνούν από αυστηρά και συχνά περιοριστικά κριτήρια. Έπρεπε να είναι ανύπαντρες, ηλικίας μεταξύ 17 και 26 ετών, και να διαθέτουν μια συγκεκριμένη, «κόσμια» εμφάνιση. Υπήρχαν ακόμα και σωματικοί περιορισμοί, όπως το μήκος των χεριών, τα οποία έπρεπε να είναι αρκετά μακριά ώστε να φτάνουν τις υποδοχές στο επάνω μέρος των ψηλών πινάκων σύνδεσης. Οι νεαρές εργαζόμενες δούλευαν εξαντλητικά ωράρια και διέθεταν στρατιωτική πειθαρχία.
Παρά τις δυσκολίες, τα τηλεφωνικά κέντρα αποτέλεσαν έναν από τους πρώτους χώρους μαζικής γυναικείας εργασίας, προσφέροντας σε χιλιάδες γυναίκες πρωτόγνωρη οικονομική ανεξαρτησία. Τις έβγαλε για πρώτη φορά εκτός σπιτιού, αλλάζοντας με αυτόν τον τρόπο για πάντα την κοινωνία. Τη δεκαετία του 1920, όταν άρχισαν να εμφανίζονται τα πρώτα αυτόματα συστήματα, ο συγκεκριμένος κλάδος έπαψε να υφίσταται.
Ο πρώτος υπερατλαντικός γάμος δια τηλεφώνου
Η απόσυρση των χειροκίνητων κέντρων και η σταδιακή επικράτηση των αυτόματων συστημάτων σήμαναν μια νέα εποχή ιδιωτικότητας για την τηλεφωνία. Οι άνθρωποι μπορούσαν πλέον να σχηματίσουν έναν αριθμό στον δίσκο της συσκευής τους χωρίς τη διαμεσολάβηση μιας τηλεφωνήτριας. Αυτή η τεχνολογική αυτονομία έφερε τη συσκευή από το σαλόνι των πλουσίων στο γραφείο του μέσου αστού, κάνοντας την επικοινωνία ταχύτερη, αλλά και πιο προσωπική.
Κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου, ο σχεδιασμός των συσκευών έγινε πιο εργονομικός, καθιερώνοντας το εμβληματικό μαύρο τηλέφωνο από βακελίτη, με το ενσωματωμένο ακουστικό και μικρόφωνο σε μία λαβή. Η απόσταση άρχισε να συρρικνώνεται δραματικά, καθώς ξεκίνησαν να πραγματοποιούνται ακόμη και υπερατλαντικές κλήσεις μέσω ραδιοκυμάτων.
Vintage Retro Phone, with the hook on.
Η πρώτη υπερατλαντική κλήση πραγματοποιήθηκε στις 7 Ιανουαρίου του 1927, μεταξύ του προέδρου της αμερικανικής AT&T, Γουόλτερ Γκίφορντ που βρισκόταν στη Νέα Υόρκη και του επικεφαλής των βρετανικών ταχυδρομείων, Σερ Έβελιν Μέρεϊ, στο Λονδίνο.
Οι δύο άνδρες αντάλλαξαν δηλώσεις για τη σημασία αυτής της τεχνολογίας στη βελτίωση της διεθνούς κατανόησης και των εμπορικών σχέσεων, μια συνομιλία που διασώζεται μέχρι σήμερα στα αρχεία της Βιβλιοθήκης του αμερικανικού Κογκρέσου. Μέχρι το τέλος της πρώτης εκείνης ημέρας, είχαν πραγματοποιηθεί επιχειρηματικές συναλλαγές αξίας άνω των 6 εκατομμυρίων δολαρίων, ενώ μεταδόθηκε και η πρώτη ειδησεογραφική ανταπόκριση από την Ευρώπη στην Αμερική.
Σύντομα, πέρα από τα εμπορικά πραγματοποιούνταν και προσωπικά υπερατλαντικά τηλεφωνήματα, με αποκορύφωμα τον γάμο δια τηλεφώνου τον Ιουνίου του 1946, μεταξύ της Έμα Ελίζαμπεθ Γουέδερλι και του υπολοχαγού Ντουάιτ Μπέικερ, κατοίκου του Τέξας, ο οποίος υπηρετούσε στη Φρανκφούρτη.
Το τηλέφωνο, από τα αστικά σαλόνια στο μέτωπο
Στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το τηλέφωνο αποτέλεσε ένα πολύτιμο εργαλείο, στο πολεμικό πεδίο, αλλά και στον αντιστασιακό αγώνα. Τα δίκτυα έγιναν οι αρτηρίες της πληροφορίας, μεταφέροντας εντολές από τα κέντρα επιχειρήσεων στις πρώτες γραμμές του μετώπου. Στη Μεγάλη Βρετανία, οι τηλεφωνήτριες επέστρεψαν στο προσκήνιο, εργαζόμενες συχνά κάτω από τη γη σε καταφύγια, συνδέοντας κλήσεις ενώ πάνω από τα κεφάλια τους έπεφταν βόμβες. Η ασφάλεια των συνομιλιών έγινε ζήτημα ζωής και θανάτου. Οι Σύμμαχοι ανέπτυξαν το σύστημα SIGSALY -γνωστό και ως «green hornet» (πράσινη σφήκα) από σούπερ ήρωα της εποχής, λόγω του χαρακτηριστικού βουητού που άκουγαν όσοι επιχειρούσαν να υποκλέψουν τις συνομιλίες-, μια τεράστια και περίπλοκη συσκευή κρυπτογράφησης φωνής.
Πρόκειται για το πρώτο ψηφιακό σύστημα ασφαλούς μετάδοσης φωνής, το οποίο αναπτύχθηκε από τα εργαστήρια Bell με τη συμβολή κορυφαίων επιστημόνων όπως ο Άλαν Τούρινγκ, προκειμένου να σταματήσουν οι γερμανικές υποκλοπές στις κρίσιμες κλήσεις μεταξύ του Ρούσβελτ και του Τσόρτσιλ. Κάθε τερματικό αυτής της συσκευής ήταν ένα τεχνολογικό θηρίο 50 τόνων που απαιτούσε κλιματιζόμενες αίθουσες και τεράστια παροχή ενέργειας, ενώ η λειτουργία του βασιζόταν στον τεμαχισμό της φωνής σε 12 ψηφιακά κανάλια και την κρυπτογράφησή τους μέσω της απόρρητης μεθόδου One-Time Pad.
Με την πρώτη σύνδεση να πραγματοποιείται τον Ιούλιο του 1943 ανάμεσα στον Άιζενχαουερ και τον Τσόρτσιλ -μέσω ενός υπόγειου σταθμού 60 μέτρα κάτω από το πολυκατάστημα Selfridges του Λονδίνου-, το SIGSALY εξυπηρέτησε περίπου 3.000 υψηλόβαθμες συνδιασκέψεις μέχρι το 1946, παραμένοντας αδιαπέραστο από τους εχθρούς και θέτοντας τις βάσεις για τις σύγχρονες ψηφιακές επικοινωνίες.
Την ίδια στιγμή, το τηλέφωνο στο σπίτι έγινε το μέσο που μετέφερε τα νέα από το μέτωπο, τη μοναδική σύνδεση των οικογενειών με τους στρατιώτες τους. Η φράση «O εχθρός ακούει» έγινε το σύνθημα της εποχής, υπενθυμίζοντας σε όλους να μη μιλάνε για ευαίσθητα δεδομένα καθώς τα καλώδια που ένωναν τον κόσμο μπορούσαν να γίνουν και δίαυλοι κατασκοπείας. Η παραγωγή τηλεφωνικών συσκευών για πολίτες σταμάτησε σχεδόν ολοκληρωτικά, καθώς τα υλικά που απαιτούνταν για την κατασκευή τους, όπως μέταλλο και καουτσούκ, διοχετεύονταν στην πολεμική βιομηχανία.
Μετά το τέλος του πολέμου, η ανάγκη για επικοινωνία εκτινάχθηκε. Η δεκαετία του 1950 ήταν η χρυσή εποχή της εξάπλωσής του. Το τηλέφωνο δεν ήταν πια μόνο μαύρο, καθώς η Bell System παρουσίασε το 1954 συσκευές σε χρώματα, όπως το παστέλ ροζ και το γαλάζιο, εντάσσοντάς τες στην αισθητική του μοντέρνου σπιτιού. Ήταν η εποχή της αισιοδοξίας, όπου η τεχνολογία υποσχόταν να κάνει τη ζωή ευκολότερη.
Άλαν Τούρινγκ
Το 1956 ποντίστηκε το πρώτο υποβρύχιο τηλεφωνικό καλώδιο στον Ατλαντικό (TAT-1), αντικαθιστώντας τις ασταθείς ραδιοφωνικές συνδέσεις και επιτρέποντας πεντακάθαρες συνομιλίες ανάμεσα στις ηπείρους.
Φτάνοντας στο 1960, το τηλέφωνο είχε γίνει πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της ποπ κουλτούρας και της κοινωνικής ταυτότητας. Η τεχνολογία του δίσκου άρχισε σταδιακά να δίνει τη θέση της στα πλήκτρα, προμηνύοντας την ψηφιακή επανάσταση. Σε αυτά τα σαράντα χρόνια, το τηλέφωνο μετατράπηκε από ένα ογκώδες εργαστηριακό αντικείμενο που χρειαζόταν «διαμεσολαβητή», σε μια κομψή, πολύχρωμη συσκευή που μπορούσε να μεταφέρει μηνύματα σε κάθε γωνιά του πλανήτη.
Τα τηλέφωνα με κέρματα, οι τηλεφωνικοί θάλαμοι και ο τηλεφωνητής
Όσοι είμαστε λίγο μεγαλύτεροι, σίγουρα θυμόμαστε μια εποχή -την οποία σήμερα θεωρούμε ρομαντική, αλλά τότε ήταν πολλές φορές και βασανιστική-, που περιμέναμε σε ουρές για να χρησιμοποιήσουμε τους τηλεφωνικούς θαλάμους δρόμου, οι οποίοι έπαιρναν κέρματα για να πραγματοποιήσουν κλήσεις.
Αργότερα είχαμε τις τηλεκάρτες. Τηλεφωνώντας σε ειδικό κέντρο και στη συνέχεια πληκτρολογώντας τον αριθμό της κάρτας σου πραγματοποιούσες την κλήση σου. Αυτό γινόταν κυρίως για λόγους οικονομικούς ειδικά στα υπεραστικά και διεθνή τηλεφωνήματα, καθώς σε αυτές τις κάρτες υπήρχαν ειδικές προσφορές τιμολόγησης.
Πολλοί από τους χαρακτηριστικούς κόκκινους τηλεφωνικούς θαλάμους του Λονδίνου έχουν διατηρηθεί ως μνημεία. REUTERS/Kevin Coombs
Στην Ελλάδα, το τηλέφωνο του περιπτέρου, συχνά δεμένο με το χαρακτηριστικό λουκέτο στο καντράν, υπήρξε το απόλυτο κοινωνικό σταυροδρόμι των συνοικιών. Στο πεζοδρόμιο, μέσα στην οχλαγωγία της πόλης, εκτυλίσσονταν μικρά ανθρώπινα δράματα, βιαστικές εξομολογήσεις, μυστικές συμφωνίες και αποχαιρετισμοί, όταν αυτά που λέγαμε δεν θέλαμε να ακούγονται από τους άλλους μέσα στο σπίτι.
Λίγο αργότερα, στα τέλη του 20ού αιώνα, η έλευση του αυτόματου τηλεφωνητή εισήγαγε στα νοικοκυριά μια νέα, ριζοσπαστική συνθήκη, τη δυνατότητα να μη χάνεις σημαντικές κλήσεις. Ένα μικρό μηχάνημα με κασέτα και ένα κόκκινο λαμπάκι που αναβόσβηνε ρυθμικά όταν υπήρχε ηχογραφημένο μήνυμα, είναι μια εικόνα που πλέον έχει εκλείψει εντελώς. Η φωνή άρχισε να αποθηκεύεται σε μια μαγνητοταινία, μπορούσε να επαναληφθεί και να αναλυθεί.
Το φορητό «τούβλο» σύμβολο της Wall Street και των «yuppies»
Στις 3 Απριλίου 1973, ένας μηχανικός της Motorola περπατούσε στους δρόμους της Νέας Υόρκης κρατώντας μια συσκευή που έμοιαζε περισσότερο με στρατιωτικό gadget παρά με τηλέφωνο. Ο ουκρανικής καταγωγής Μάρτιν Κούπερ, που θεωρείται ο πατέρας του κινητού τηλεφώνου και σήμερα είναι 97 ετών, πραγματοποίησε εκείνη την ημέρα την πρώτη κλήση από φορητό κινητό τηλέφωνο, τηλεφωνώντας μάλιστα στον μεγάλο ανταγωνιστή του, την AT&T. Ήταν μια στιγμή ιστορική.
Το πρώτο κινητό, διαθέσιμο στην αγορά το DynaTAC 8000X, δημιούργημα των Μάρτιν Κούπερ και Ρούντι Κρόλοπ της Motorola, υπό την επίβλεψη του Τζον Μίτσελ, κυκλοφόρησε δέκα χρόνια αργότερα.
Ο Αμερικανός μηχανικός Μάρτιν Κούπερ κρατά το τηλέφωνο Motorola DynaTAC, το πρώτο εμπορικό κινητό τηλέφωνο χειρός στον κόσμο, και το τρέχον κινητό του τηλέφωνο κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο Οβιέδο της βόρειας Ισπανίας, στις 20 Οκτωβρίου 2009. REUTERS/Eloy Alonso
Ήταν το αποτέλεσμα 15 ετών έρευνας και έγινε η πρώτη πραγματικά φορητή συσκευή χειρός που βγήκε στην αγορά, λαμβάνοντας έγκριση από την Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών (FCC) των ΗΠΑ τον Σεπτέμβριο του 1983 και κυκλοφορώντας το 1984 με την αστρονομική τιμή των 3.995 δολαρίων (ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 11.500 δολάρια σημερινής αξίας).
Η συσκευή, που ζύγιζε 790 γραμμάρια και απαιτούσε 10 ώρες φόρτισης για μόλις 30 λεπτά ομιλίας, έμεινε γνωστή με το υποκοριστικό «τούβλο», ενώ ταυτίστηκε με τον χαρακτήρα Γκόρντον Γκέκο στην ταινία «Wall Street» το 1987 και με τους «yuppies» του Λονδίνου που εργάζονταν στο χρηματιστήριο και τη διαφήμιση.
Συνδέεται μάλιστα, κατά κάποιον τρόπο με την Ελλάδα, καθώς ο Ελληνοκαναδός Κώστας Τσιριωτάκης, ισχυρίζεται ότι πραγματοποίησε την τελευταία εμπορική κλήση με τη συγκεκριμένη συσκευή τον Ιούνιο του 2007, λίγο προτού ο πάροχος Rogers Wireless απενεργοποιήσει οριστικά το αναλογικό του δίκτυο.
Η πραγματική έκρηξη, ωστόσο, ήρθε τη δεκαετία του ’90 με την ψηφιοποίηση των δικτύων GSM. Οι συσκευές άρχισαν να μικραίνουν εντυπωσιακά, ενώ η κινητή τηλεφωνία μετατράπηκε σε μαζικό φαινόμενο. Οι κεραίες πλήθαιναν πάνω από τις πόλεις και τα κινητά τηλέφωνα περνούσαν από τα χέρια των επιχειρηματιών στις τσέπες μαθητών και φοιτητών. Η Nokia, η Ericsson και αργότερα η BlackBerry διαμόρφωσαν μια ολόκληρη κουλτούρα γύρω από τη φορητή επικοινωνία. Το κινητό έγινε προσωπικό αντικείμενο, σχεδόν συναισθηματικό αξεσουάρ.
Μαζί του γεννήθηκε και μια νέα μορφή επικοινωνίας, τα γραπτά μηνύματα, το SMS. Το πρώτο γραπτό μήνυμα στάλθηκε το 1992 από τον 22χρονο προγραμματιστή Νιλ Πάπγουορθ, ο οποίος έστειλε το μήνυμα «Merry Christmas» (Καλά Χριστούγεννα) από υπολογιστή στο κινητό ενός συναδέλφου του. Μέσα σε λίγα χρόνια τα σύντομα μηνύματα άλλαξαν οριστικά την καθημερινή επικοινωνία. Δημιούργησαν νέους κώδικες γραφής, συντομογραφίες, emoticons, έναν διαφορετικό ρυθμό επικοινωνίας και η φωνή, που με τόσο κόπο κατάφεραν να την ταξιδέψουν στα πέρατα του κόσμου, έπαψε να είναι απαραίτητη για τις τηλεφωνικές επικοινωνίες.
Τα smartphones, η επανάσταση που έφερε ο Στιβ Τζομπς
Στις 9 Ιανουαρίου 2007, στη σκηνή του συνεδριακού κέντρου Moscone στο Σαν Φρανσίσκο, ο Στιβ Τζομπς παρουσίαζε ένα iPod με οθόνη αφής. Ένα επαναστατικό κινητό τηλέφωνο. Μια πρωτοποριακή συσκευή πρόσβασης στο διαδίκτυο. Όλα αυτά σε ένα, το Apple iPhone.
Με εκείνη την ιστορική παρουσίαση, από τον άνδρα με το μαύρο ζιβάγκο, που αμέσως μετά έγινε μία από τις πιο χαρακτηριστικές φιγούρες παγκοσμίως, το κινητό τηλέφωνο μεταμορφώθηκε οριστικά σε υπολογιστή τσέπης.
Η οθόνη αφής αντικατέστησε τα φυσικά πλήκτρα, ενώ η εισαγωγή των εφαρμογών δημιούργησε ένα νέο, γιγαντιαίο ψηφιακό οικοσύστημα. Μέσα σε ελάχιστα χρόνια, το smartphone απορρόφησε δεκάδες διαφορετικές συσκευές, από τη φωτογραφική μηχανή, το GPS και τα mp3 players, μέχρι τα σημειωματάρια, τα ξυπνητήρια, τις τηλεοράσεις, τα πορτοφόλια. Η καθημερινότητα μεταφέρθηκε σταδιακά μέσα στην οθόνη.
Με τις ενσωματωμένες κάμερες, η ανθρώπινη εμπειρία άρχισε να καταγράφεται διαρκώς. Εκεί αποθηκεύουμε τις φωτογραφίες μας από φαγητά, διακοπές, καταστροφές, γεννήσεις, χωρίς ποτέ να τις εκτυπώνουμε. Το smartphone έγινε ο προσωπικός αρχειοθέτης της ζωής μας.
Ταυτόχρονα, μετατράπηκε σε εργαλείο πολιτικής και κοινωνικής ισχύος. Από τις εξεγέρσεις της Αραβικής Άνοιξης μέχρι τη ζωντανή μετάδοση πολεμικών συγκρούσεων και την τηλεργασία της πανδημίας του COVID-19, το κινητό τηλέφωνο έγινε μηχανισμός καταγραφής της Ιστορίας σε πραγματικό χρόνο.
Και μαζί με αυτή τη δύναμη ήρθαν νέα ερωτήματα και ζητήματα που ζητούν λύσεις, όπως η επιτήρηση, ο εθισμός, η διάβρωση της προσοχής, η έλλειψη ιδιωτικότητας. Το τηλέφωνο που κάποτε υποσχόταν να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά άρχισε συχνά να λειτουργεί και ως τοίχος ανάμεσά τους.
Ενδεικτική είναι η πρόσφατη θέσπιση νόμου στην Ελλάδα για την απαγόρευση χρήσης των κοινωνικών δικτύων από ανηλίκους κάτω των 15 ετών, που συνήθως γίνεται μέσω smartphones. Την ίδια γραμμή ακολουθούν και αρκετές άλλες χώρες του ανεπτυγμένου κόσμου.
Κι όμως, παρά τα ερωτήματα και τις αντιφάσεις του, από το πρώτο γεμάτο παράσιτα μήνυμα του Μπελ μέχρι το τελευταίο notification της δικής μας οθόνης, το τηλέφωνο συνεχίζει να υπηρετεί την ίδια αρχέγονη, ανθρώπινη ανάγκη, να ακούμε και να ακουγόμαστε. Μόνο που πλέον πρέπει ίσως να τεθεί σε μια νέα βάση.
