«Παν μέτρον άριστον», θα πούνε όλοι οι ψευτομορφωμένοι – όπως τους λέει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος για να τονίσει την ημιμάθεια κάποιων σύγχρονων Ελλήνων – χωρίς να ξέρουν όμως ότι η φράση «Μέτρον άριστον» είναι η αυθεντική και εκείνη στην οποία αποδίδεται η ελληνική σοφιστική σκέψη!
Και όταν θα έρθει η ώρα οι ίδιοι να ποστάρουν κάτι στο Instagram ή να ανεβάσουν ένα βίντεο στο Tik Tok, θα κοτσάρουν και ένα «Ουδέν κακόν αμιγές καλού» ή ένα «Εν οίδα ότι ουδέν οίδα», με φόντο την Ακρόπολη ή το ηλιοβασίλεμα στον Ναό της Αφαίας!
Και είναι οι ίδιοι, επίσης, που όταν ενοχληθούν για κάτι ή θα έχουν στερέψει από επιχειρήματα θα προσφύγουν σε φράσεις όπως… «Οι πρόγονοί μας δίδαξαν τον πολιτισμό» ή «Εμείς είμαστε οι απόγονοι του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη» ή «Οι αρχαίοι Έλληνες δώσαμε τα φώτα στον κόσμο»… και πολλές άλλες ακόμη ανάλογες φράσεις που προάγουν την εθνική μας υπερηφάνεια για τους αρχαίους προγόνους μας και μας κάνουν να νιώθουμε ισχυροί έναντι κάθε συνομιλητή μας.
Κάπου εδώ, λοιπόν, γεννιούνται μια σειρά από ερωτήματα που θα μπορούσαν να αποτελούν τον πυρήνα μιας ενδιαφέρουσας φιλοσοφικής συζήτησης μεταξύ δύο φίλων που απολαμβάνουν ένα espresso doppio σε ένα café του Θησείου ή της Πλάκας, ή μιας παρέας φοιτητών της Φιλοσοφικής που γράφουν μια ομαδική εργασία στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη, ή μιας ανοιχτής συζήτησης με εκλεκτούς καλεσμένους σε ένα από τα όμορφα βιβλιοπωλεία – καφέ του ιστορικού κέντρου της Αθήνας…
Είναι κακό να επαναπαυόμαστε στον αρχαίο πολιτισμό μας; Είναι λάθος να κάνουμε χρήση του ένδοξου παρελθόντος μας σε μια στιγμή που αισθανόμαστε εθνικά ή πολιτιστικά υπερήφανοι; Είναι κλισέ να λέμε διαρκώς ότι η Ελλάδα είναι το λίκνο της Δημοκρατίας;
Η απάντηση είναι μία…τίποτα δεν είναι κακό, τίποτα δεν είναι λάθος και τίποτα δεν είναι κλισέ, αν δεν το χαρακτηρίζει η ημιμάθεια, η υποκρισία ή η ανικανότητα αντίληψης του ειδικού βάρους και του χρέους που έχουμε ως οι πλέον σύγχρονοι και αυθεντικοί πρέσβεις του πολιτισμού μας! Ενός πολιτισμού που με αφετηρία τον Μινωικό Πολιτισμό μετρά περίπου 4.700 χρόνια ιστορίας.
Ας πάρουμε, όμως, λίγο τα πράγματα από την αρχή… Είναι κακό να χρησιμοποιήσεις το όνομα του Αριστοφάνη ή του Αισχύλου σε μια συνομιλία με έναν Αμερικανό ή
έναν Ευρωπαίο συνομήλικό σου για να αναδείξεις την υπερηφάνεια που νιώθεις για τους αρχαίους προγόνους σου;
Βεβαίως και δεν είναι! Κακό είναι, όμως, να μη γνωρίζεις ότι ο Αριστοφάνης υπήρξε ο μεγαλύτερος εκπρόσωπος της αρχαίας ελληνικής κωμωδίας και ο Αισχύλος ο «πατέρας της τραγωδίας», όπως επίσης κακό είναι να μην έχεις δει έστω και μια φορά τους Όρνιθες, τη Λυσιστράτη, τους Βάτραχους, τους Πέρσες ή τον Προμηθέα Δεσμώτη!
Ποιος όμως φέρει την ευθύνη; Μάλλον η ευθύνη είναι μοιρασμένη, άρα και συλλογική! Λίγο οι πρακτικές εκπαίδευσης που δεν ενεργοποιούν το ενδιαφέρον για περαιτέρω μάθηση και ενασχόληση με το ένδοξο παρελθόν μας και τους ένδοξους προγόνους μας, λίγο η απουσία σύγχρονων θεματικών χώρων ή μουσείων αφιερωμένων στη ζωή και το έργο του Ευριπίδη, του Σοφοκλή, του Κρατίνου ή του Ευπόλιδος, λίγο η ποπ κουλτούρα που έχει κυριαρχήσει στη σύγχρονη ζωή, λίγο ο εθνικός μας μύθος για γνώση «επί παντός επιστητού» και λίγο εσύ… ναι, ναι, εσύ… εσύ που έχεις άπειρο χρόνο να «ανεβάσεις» 150 φωτογραφίες από το μπαρ στην Παροικιά ή στην Ίο και δεν βρίσκεις λίγες ώρες να διαβάσεις τη Μήδεια, την Εκάβη, τις Τρωάδες, την Πολιτεία ή το Συμπόσιο! Εσύ που έχεις μάθει να αρκείσαι στα εθνικά κοπλιμέντα που τονώνουν το εγώ σου, αλλά σε υπνωτίζουν ιστορικά και πολιτιστικά.
Θέλω, όμως, να σου ομολογήσω κάτι! Το χρέος σου δεν περιορίζεται μόνο στην γνώση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού μας. Όση ευθύνη φέρεις να μάθεις για τη σημασία του Ιπποκράτη για την Ιατρική, άλλη τόση έχεις να μάθεις για τον Γεώργιο Παπανικολάου, η ανακάλυψη του οποίου έσωσε τη ζωή εκατομμυρίων γυναικών. Ελλάδα είναι ο Όμηρος, Ελλάδα είναι όμως και ο Ελύτης, ο Σεφέρης και ο Ρίτσος!
Και αν η Πολιτεία του Πλάτωνα σου διδάξει τη δικαιοσύνη, τότε «Το βλέμμα του Οδυσσέα» του Θεόδωρου Αγγελόπουλου θα πρέπει να σε κάνει να αρνηθείς ότι «κάναμε τον κύκλο μας ανάμεσα σε σπασμένες πέτρες και αγάλματα»!
Έχεις χρέος, λοιπόν, να σηκώσεις ψηλά το σπουδαίο απόκτημα που κληρονόμησες. Να καταλάβεις βαθιά ότι είσαι ακόμη ένας δρομέας στον χρόνο που περνά και οφείλεις να μεταφέρεις τη σκυτάλη του πολιτισμού σου στις επόμενες γενιές, μεταδίδοντας το φως και τη γνώση, μα πιο πολύ τις ιδέες της συνέχειας και της διαδοχής για να μην χαθούν όλα στο σκοτάδι.
Και αν όλα αυτά δεν σε έχουν πείσει ακόμη, τότε θα πρέπει να σου εκμυστηρευτώ μια πικρή αλήθεια… Αν δεν εξελίξεις τον πολιτισμό σου θα χάσεις την ταυτότητά σου…θα στερηθείς τη μιλιά σου και τη δυνατότητά σου να μιλάς με ξένους πολιτισμούς στη δική σου «γλώσσα». Γιατί όλοι πλέον γνωρίζουν ότι οι λέξεις Democracy, Politics, Philosophy, Logic, Ethics, Idea, Theory, Mathematics, Theatre, Drama, κ.ά, είναι γεννήματα του δικού σου πολιτισμού… είναι βαθιά ελληνικές κι αν βρίσκονται σε λήμματα αλλόγλωσσων λεξικών, εμείς πρέπει να γνωρίζουμε την ουσία τους…
Και αν δεν πράξεις όλα όσα οφείλεις στον πολιτισμό σου τότε τι θα έχεις καταφέρει; Να απομονωθείς ως άνθρωπος, να ζεις απλά σε μια γη και όχι σε ένα τόπο που κουβαλά αιώνες και τα μεγαλύτερα επιτεύγματα.
Σήκω, λοιπόν, μην επαναπαύεσαι… Ζωγράφισε την Ελλάδα ξανά με ιδέες του Γύζη, του Παρθένη, του Τσαρούχη, του Μόραλη και του Φασιανού… Μην ζεις σε έτοιμα νοήματα! Να προάγεις τον λόγο, να ασκείς κριτική, να ζητάς το μέτρο, να αναζητάς την αλήθεια… Όπως ακριβώς έκαναν οι «αρχαίοι ημών πρόγονοι».
*H Ιωάννα Ιατρού είναι μαθήτρια της Ερασμείου Ελληνογερμανικής Αγωγής και το κείμενό της δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του σχολείου «Αποχρώσεις», η οποία συμμετείχε στον 2ο Πανελλαδικό και Παγκύπριο Διαγωνισμό Σχολικών Εφημερίδων και Δημοσιογραφίας.
