Συντεταγμένα με τον στενό πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης κινείται η Αθήνα στο μείζον αμερικανικό αίτημα παροχής αμυντικής συνδρομής για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Μετά την αρνητική απάντηση και του Εμμάνουελ Μακρόν, ο οποίος μάλιστα ήταν αυτός που παρουσίασε πρώτος δημοσίως την πρόταση σχηματισμού ευρωπαϊκής δύναμης προς συνοδεία των τάνκερ που μεταφέρουν πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο, όλοι οι Ευρωπαίοι ηγέτες- και δη των κρατών που διαθέτουν ισχυρές ναυτικές δυνάμεις- βρέθηκαν στην ίδια σελίδα: ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν δεν είναι «ευρωπαϊκός πόλεμος». Άρα αποκλείεται αποστολή πολεμικών μονάδων πολύ μακριά από το ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας.
«Η Ελλάδα δεν πρόκειται να συμμετάσχει σε οποιαδήποτε επιχείρηση γύρω από το θέατρο των υφιστάμενων επιχειρήσεων. Και αμφιβάλλω αν υπάρχει αυτή τη στιγμή μεγάλη ευρωπαϊκή προθυμία για τέτοια αποστολή», δήλωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στο πρακτορείο Bloomberg, υπενθυμίζοντας μάλιστα ότι η Αθήνα έχει λάβει το μερίδιο ευθύνης που της αναλογεί, πρωταγωνιστώντας στην όρθωση του αμυντικού τείχους έναντι της ιρανικής απειλής στην Κύπρο. «Κι όχι μόνο αυτό, ενθάρρυνε και άλλες ευρωπαϊκές χώρες να συμμετάσχουν, στέλνοντας με αυτόν τον τρόπο ένα ξεκάθαρο μήνυμα ότι η περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου πρέπει να αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα για την Ευρώπη συνολικά», υπογράμμισε χαρακτηριστικά ο πρωθυπουργός.
Λίγο νωρίτερα, σχεδόν συντονισμένη ήταν η απόκριση και των δύο καθ’ ύλην αρμόδιων υπουργών της κυβέρνησης, του κ. Γιώργου Γεραπετρίτη και του κ. Νίκου Δένδια. Ο μεν υπουργός Εξωτερικών απ’ το Βερολίνο όπου συναντήθηκε με τον ομόλογό του επεσήμανε ότι «η Ελλάδα δεν προτίθεται να εμπλακεί στον πόλεμο», εκφράζοντας πάντως για ακόμα μια φορά την ανησυχία της Αθήνας για την τύχη των ελληνικών πλοίων και των Ελλήνων ναυτικών που ουσιαστικά βρίσκονται εγκλωβισμένοι στον Περσικό Κόλπο. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο υπουργός Άμυνας, ο οποίος υπενθύμισε μεν απ’ το Λονδίνο ότι η Ελλάδα «έχει ένα τεράστιο ενδιαφέρον ώστε οι οδοί επικοινωνίας στη θάλασσα να παραμείνουν ανοιχτές», αλλά «δεν υπάρχει πιθανότητα» αποστολής πολεμικών μονάδων στο Ορμούζ.
Οι ασπίδες και η ανοικτή διάθεση της Αθήνας στην ανάπτυξη επί του πεδίου
Στην Αθήνα, όμως, αφήνουν ανοικτό ένα πολύ μικρό ενδεχόμενο επέκτασης της επιχείρησης ASPIDES εκτός Ερυθράς Θάλασσας, κάτι βεβαίως που φαντάζει εξαιρετικά μακρινό, καθώς απαιτείται νέα ευρωπαϊκή εντολή. Χρησιμοποιώντας, μάλιστα, ως ευκαιρία την εν λόγω συζήτηση, ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξέφρασε εμμέσως πλην σαφώς τη δυσαρέσκεια του για το ισχνό ενδιαφέρον συμμετοχής των Ευρωπαίων στις ASPIDES. «Δυστυχώς, η επιχείρηση «ASPIDES» δεν έχει υποστηριχθεί πλήρως από πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Προς το παρόν μόνο οι Ιταλοί και εμείς διαθέτουμε ναυτικά μέσα στην περιοχή, ίσως να συμμετάσχουν και οι Γάλλοι», είπε ο πρωθυπουργός αναδεικνύοντας παραλλήλως την έμπρακτη διάθεση της Ελλάδας να αναπτύσσεται πλέον και επί του πεδίου.
Στενά του Ορμούζ, ιδανική παγίδα εγκλωβισμού
Στην κυβέρνηση, προφανώς, συνυπολογίζουν το γεγονός ότι ήδη εκτός συνόρων βρίσκονται ήδη τρεις φρεγάτες (σε Κύπρο, Ερυθρά Θάλασσα, ανοικτά Λιβύης), γεγονός που ευλόγως αναδιατάσσει τις αμυντικές ισορροπίες της χώρας. Ταυτοχρόνως, όπως ευλόγως διατυπώθηκε από τη γερμανική ηγεσία, ο βαθμός πραγματικής συμβολής μιας ευρωπαϊκής δύναμης στον έλεγχο του Ορμούζ είναι εξαιρετικά αμφίβολος. «Από τη στιγμή που το πανίσχυρο αμερικανικό ναυτικό δεν μπορεί να κυριαρχήσει στα Στενά, τι ακριβώς θα μπορούσαμε να κάνουμε εμείς» είναι το ερώτημα που ακούγεται στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ερώτημα, φυσικά, το οποίο δε φαίνεται ν’ απασχολεί ιδιαιτέρως τον Ντόναλντ Τραμπ. Στην πραγματικότητα, πάντως, το μόλις 35 χιλιομέτρων πέρασμα αποτελεί ιδανική παγίδα εγκλωβισμού μιας μικρής ναυτικής δύναμης, δεδομένων και των διαφορετικών μεθόδων που χρησιμοποιεί το Ιράν προς εξουδετέρωση των πλωτών μέσων.
Πυρά Τραμπ κατά ΝΑΤΟ, ΕΕ και Μακρόν
Ο Αμερικανός πρόεδρος, φυσικά, δεν παρέλειψε να εξαπολύσει και πάλι πυρά κατά του ΝΑΤΟ και των Ευρωπαίων, υμνώντας παραλλήλως τα έως τώρα αποτελέσματα της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης κατά του Ιράν. «Το ΝΑΤΟ κάνει ένα πολύ ανόητο λάθος. Και αναρωτιέμαι εδώ και καιρό αν το ΝΑΤΟ θα ήταν ποτέ εκεί για εμάς. Άρα αυτό ήταν ένα πολύ μεγάλο τεστ, διότι εμείς μπορεί πράγματι να μην τους χρειαζόμαστε, αλλά θα έπρεπε να ήταν εκεί», δήλωσε ο Τραμπ, παραλληλίζοντας μάλιστα το αμερικανικό αίτημα με τον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο: «Δεν χρειαζόταν όμως να είμαστε εκεί για την Ουκρανία». Ο ίδιος επεφύλασσε βέλη, ακόμα μια φορά, και για τον Γάλλο πρόεδρο: «Θα είναι εκτός αξιώματος πολύ σύντομα».
Η Ευρώπη, φυσικά, μπορεί να απεκδύεται μια επικίνδυνη κάθοδο στον Περσικό Κόλπο, αυτό όμως δεν αναιρεί ότι κλονίζεται εξίσου από την άνοδο των τιμών του πετρελαίου. Άρα εκτός από τρόπους αντιμετώπισης μιας νέας αύξησης στην ενέργεια και στα ράφια, καλείται να αναλάβει ενεργότερη δράση και σε διπλωματικό επίπεδο με απόλυτο στόχο τον τερματισμό του πολέμου. Το ζήτημα της προστασίας της ναυσιπλοΐας θα απασχολήσει την επερχόμενη Σύνοδο Κορυφής (19-20 Μαρτίου), με τους Ευρωπαίους ηγέτες να καλούν τις πλευρές σε αυτοσυγκράτηση και επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Υπενθυμίζεται ότι κεντρική θέση της Ε.Ε. όταν ξέσπασε ο πόλεμος ήταν ότι προκειμένου να επιτευχθεί σταθερότητα στην περιοχή πρέπει να ελεγχθούν πλήρως το βαλλιστικό και πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Αυτά, σε συνδυασμό με την ανάγκη σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου θα αποτυπωθούν στο κείμενο Συμπερασμάτων των «27».
Βεβαίως, όπως αποδεικνύεται τους τελευταίους μήνες οι Ευρωπαίοι δε δύνανται να επηρεάζουν τις κομβικές αποφάσεις του Αμερικανού προέδρου. Όπως όμως και στην περίπτωση της Γροιλανδίας- όπου ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε με προσάρτηση ΝΑΤΟϊκού εδάφους μιας φίλης, σύμμαχης χώρας, δηλαδή της Δανίας- φαίνεται ότι εάν το ευρωπαϊκό μέτωπο είναι αρραγές τουλάχιστον προκαλείται αισθητός προβληματισμός στην Ουάσινγκτον.
Ζητούμενο το modus vivendi
Από εκεί και πέρα, όμως, ζητούμενο παραμένει η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες να βρουν ένα modus vivendi, ως ελάχιστο κοινό παρονομαστή, προκειμένου ν’ αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της νέας εποχής, αλλά και να χαράξουν ξανά το δυτικό σύστημα ασφαλείας, εν μέρει υπό τους όρους που επιχειρεί να επιβάλει τους τελευταίους μήνες ο Ντόναλντ Τραμπ. Για τους περισσότερους εκ των «27», μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, δεν νοείται δυτική συμμαχία άνευ επιδραστικής αμερικανικής παρουσίας.
Σε τεντωμένο σκοινί η Αθήνα
Εάν, πάντως, οι δύο πλευρές δεν βρουν σημεία σύγκλισης, και μάλιστα σύντομα, τότε η πιθανή παρουσία του Τραμπ στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον ερχόμενο Ιούλιο, ίσως αποδειχθεί παραπάνω από καταστροφική. Ειδικά αν τα πράγματα για τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν εξελιχθούν κατ’ ευχήν και αιτία είναι η αδυναμία ελέγχου του Ορμούζ. Η δε Αθήνα είναι αναγκασμένη να συνεχίσει την ισορροπία στο ίδιο τεντωμένο σχοινί: μεταξύ του φιλελεύθερου πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της στρατηγικής συμμαχίας με μια απρόβλεπτη Ουάσινγκτον.
