Τον Φεβρουάριο του 1945 στην Γιάλτα, ο Αμερικανός Πρόεδρος Φράνκλιν Ρούζβελτ, ο Βρετανός Πρωθυπουργός Ουίνστων Τσώρτσιλ και ο Σοβιετικός ηγέτης Ιωσήφ Στάλιν συμμετείχαν στην πολυήμερη συνδιάσκεψη που αποσκοπούσε στα επόμενα βήματα μετά την επερχόμενη ήττα της ναζιστικής Γερμανίας.
Το Πολωνικό θέμα κυριάρχησε στην ατζέντα και οι περισσότεροι ιστορικοί συνηγορούν πως οι ΗΠΑ δεν πίεσαν αρκετά την Σοβιετική Ένωση για μια πραγματικά ανεξάρτητη μεταπολεμική κυβέρνηση εκεί.
Όσον αφορά τα Βαλκάνια, το θέμα της Ελλάδας λύθηκε τον Οκτώβριο του 1944 στην Μόσχα μεταξύ Στάλιν και Τσώρτσιλ, όπως ξέρουμε. Το λεγόμενο θέμα των «σφαιρών επιρροής»
Αλλά τι έχουν όλα αυτά να κάνουν με τον πόλεμο στο Ιράν; Τι σχέση έχει τι έγινε πριν 81 χρόνια στην Κριμαία με το 2026 και την σημερινή κρίση; Πάρα πολλά, πολύ περισσότερα από όσα μπορεί να φανταστεί ο μέσος αναγνώστης.
Τι κοινό έχει η Γιάλτα με τον πόλεμο στο Ιράν
Κοινός παρονομαστής είναι η αμερικάνικη ισχύς η οποία δεν αμφισβητείται ούτε από την Ρωσία ούτε από την Κίνα. Μάλιστα οι NYT έγραφαν χθες «το Ιράν έχει φίλους. Πού είναι;»
Ούτε η Τουρκία, ούτε η Ινδία ούτε και οι Ρωσία ή Κίνα έχουν κάνει κάτι για να εμποδίσουν τις ΗΠΑ (και το Ισραήλ) να κινηθούν εναντίον του Ιράν.
Μια εξήγηση υπό το πρίσμα της θεωρίας των διεθνών σχέσεων είναι πως οι χώρες συντάσσονται – ή δεν αντιτάσσονται εναντίον του ισχυρού – όταν το άλλο κράτος της σύρραξης δεν έχει καμία πιθανότητα επικράτησης.
Ποιο θα ήταν το κέρδος για την Ρωσία να στηρίξει το Ιράν αυτή την στιγμή, όταν μάλιστα ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες ανέφεραν πως απενεργοποίησαν τα συστήματα S-400 και πως έδιωξαν το προσωπικό τους από τη χώρα (κάτι που φέρεται να έκανε και η Κίνα με τους στρατιωτικούς της συμβούλους).
Η Ρωσία μάλιστα έχει ένα έξτρα όφελος, την αύξηση των τιμών του πετρελαίου που της δίνει πολύτιμη βοήθεια για να καλύψει τα έξοδα αναφορικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η Κίνα από την πλευρά της είναι ένα κράτος με ιστορία χιλιετιών, ένα κράτος που έχει, όπως το έθεσε πρόσφατα πρώην στέλεχος της CIA, «στρατηγική υπομονή». Παρατηρεί, μαθαίνει, μεταλλάσσεται.
Η Ινδία μόλις ολοκλήρωσε μια στρατηγική συμφωνία με τις ΗΠΑ και έχει κάθε λόγο να υπάρξει σταθερότητα στην Μέση Ανατολή, με το Ιράν κατεστραμμένο, ώστε να προχωρήσει ο διάδρομος IMEC που θα περνάει από τις Σαουδική Αραβία, Ισραήλ και Ελλάδα, προς Ευρώπη.
Τέλος η Τουρκία δεν έχει πολλά περιθώρια αντίδρασης. Έχει την ανάγκη των ΗΠΑ, με τις διαθεσιμότητες μαχητικών F-16 να είναι κάτω του 40%, περιμένοντας Eurofighter από τις χώρες του Κόλπου – και άραγε, με τις τωρινές εξελίξεις, θα προχωρήσει ακόμα και αυτό;
Οι επιδιώξεις
Με άλλα λόγια, όπως το 1945 έτσι και το 2026 βλέπουμε την απαρχή μιας νέας Γιάλτας όπου τα 3 βασικά μέρη – ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα αυτή τη φορά – θα ελέγχουν σφαίρες επιρροής. Οι ΗΠΑ φυσικά θα εξακολουθούν να είναι το ισχυρότερο μέρος αυτής της τρόικας.
Οι επιδιώξεις της Ρωσίας δεν επεκτείνονται πέραν του ζωτικού χώρου μεταξύ των πρώην σοβιετικών δορυφόρων της και του ίδιου του εδάφους της. Η πιθανότητα, σε περίπτωση ήττας της Ουκρανίας, να απειληθούν χώρες – μέλη του ΝΑΤΟ με πλήρη εισβολή από την Ρωσία, προφασιζόμενη (δεν είναι καθόλου δύσκολο να «κατασκευάσει» μια κατάσταση όπως έκανε στην Ουκρανία τα τέλη της δεκαετίας του 2010) δεν είναι καθόλου μικρή αλλά δεν είναι η επικρατέστερη – τουλάχιστον αυτή την στιγμή. Η Ρωσία κυριαρχείται, ειδικά μετά την γερμανική εισβολή το 1941, από ένα φοβικό σύνδρομο πως όλοι την έχουν στο στόχαστρο.
Η Κίνα, το δεύτερο μέρος της νέας Γιάλτας, ιδανικά θα επιθυμούσε μια προσάρτηση της Ταιβάν χωρίς να υπάρξει σύρραξη. Μάλιστα αυτό είναι και ένα από τα επιχειρήματα ενός εκ των πιο γνωστών διεθνολόγων στις ΗΠΑ, του Τσαρλς Γκλέιζερ: Αφήστε την Ταιβάν στην Κίνα και ενισχύστε την εξωτερική περίμετρο σε ένα τόξο που εκτείνεται από την Σιγκαπούρη ως την θάλασσα του Οχότσκ βόρεια της Ιαπωνίας και νοτιοδυτικά της Αλάσκα στο βιβλίο του «Retrench, Defend, Compete: Securing America’s Future Against a Rising China».
Τέλος, οι ΗΠΑ, το ισχυρότερο μέρος έχοντας σε μεγάλο βαθμό ελέγξει την αμερικάνικη ήπειρο από την Αλάσκα μέχρι την Χιλή, έχοντας την Ευρώπη υπό την ανάγκη της για την αγορά φυσικού αερίου και οπλικών συστημάτων και έχοντας εξαλείψει – με την βοήθεια του Ισραήλ – τον κίνδυνο του Ιράν, της Συρίας, της Χεζμπολά και της Χαμάς, θα λάβει την μερίδα του λέοντος.
Σε γενικές γραμμές αυτή διαφαίνεται να είναι η επόμενη ημέρα μετά τον πόλεμο στο Ιράν, με τις βασικές απειλές για τις ΗΠΑ να παραμένουν οι Ρωσία και Κίνα – αλλά ταυτόχρονα και με μια ανομολόγητη «συμφωνία κυρίων» – και τις πιο σοβαρές απειλές να περιορίζονται στην Βόρεια Κορέα και την Κούβα – που στην ουσία δεν είναι απειλή αλλά μια ενοχλητική κατάσταση για τις ΗΠΑ από το 1961 και εντεύθεν.
Συνεπώς, ας ελπίσουμε σε μια σύντομη λήξη του πολέμου – κανείς πέραν των γνωστών εν Ελλάδι δεν θα χύσει και πολλά δάκρυα για το θεοκρατικό καθεστώς, εδώ τους «πούλησαν» οι στενότεροι σύμμαχοι τους – και ας ελπίσουμε πως η νέα Γιάλτα ή όπως αυτό ονομαστεί, γιατί να είστε σίγουροι, το 2026 είναι έτος σταθμός, θα προκαλέσει τα λιγότερο δυνατά προβλήματα στην Ελλάδα και ίσως, αντιθέτως, να αναδείξει νέες ευκαιρίες προόδου και ευημερίας.
