Τα συγκλονιστικά φωτογραφικά ντοκουμέντα από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή από τους Γερμανούς κατακτητές, έχουν πυροδοτήσει τεράστιο ιστορικό ενδιαφέρον.
Στον βαθμό που τεκμηριωθεί η αυθεντικότητά τους, η απόκτησή τους από το ΥΠΠΟ συνιστά μια ιδιαίτερη συνεισφορά στην ιστορική έρευνα αλλά κυρίως στην διατήρηση της συλλογικής μνήμης για την θυσία των αγωνιστών που δεν δίστασαν, όπως πιστοποιείται και από τα πρόσωπα των φωτογραφιών, να σταθούν απέναντι στους δημίους τους αγέρωχοι και με υπερηφάνεια.
Τα 200 βροντερά «Παρών!»
Οι μαρτυρίες του Θέμου Κορνάρου στο βιβλίο του «Στρατόπεδο του Χαϊδαρίου» για το ολονύχτιο γλέντι που στήθηκε το τελευταίο βράδυ πριν τις εκτελέσεις, ανατριχιάζουν για τα ανθρώπινα μεγέθη και το υπόδειγμα των κρατουμένων που μοίρασαν τα υπάρχοντά τους στους συγκρατουμένους τους.
Το ξημέρωμα, όταν αναγνώστηκε ο κατάλογος των προς εκτέλεση κρατουμένων, ακούστηκαν 200 βροντερά «Παρών!».
Μεταξύ αυτών και του Ναπολέοντα Σουκατζίδη, του διερμηνέα που είχε βοηθήσει και στηρίξει όλους τους κρατουμένους. Παρέδωσε την σφυρίχτρα και τα χαρτιά του στον δεύτερο διερμηνέα Θανάση Μερεμέτη λέγοντάς του: «Θανάση, μην ξεχνάς ποτέ πως είσαι Έλληνας κρατούμενος και εξυπηρετείς Έλληνες στρατιώτες. Να είσαι πάντα καλός μαζί τους. Στο πρόσωπό σου τους αποχαιρετώ όλους».
Η ιστορία του Σουκατζίδη που έγινε ταινία
Η ιστορία του Σουκατζίδη έγινε ευρύτερα γνωστή από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη με τίτλο «Το τελευταίο σημείωμα», που προβλήθηκε το 2017. Ήταν η κινηματογραφική μεταφορά του γεγονότος της εκτέλεσης των 200 κομμουνιστών με κεντρικό ήρωα τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη, στέλεχος του ΚΚΕ, συνδικαλιστή, μια ξεχωριστή, πολυσχιδή προσωπικότητα, με ενεργό δράση στο κομμουνιστικό κίνημα της χώρας από το 1927 μέσω των γραμμών της ΟΚΝΕ και με ιδιαίτερη έφεση στις ξένες γλώσσες –μιλούσε και έγραφε από νεαρή ηλικία σε έξι γλώσσες, εξ ου και η επιλογή του ως διερμηνέα από τους Γερμανούς.
Ο διοικητής Φίσερ του πρότεινε να τον εξαιρέσει από την λίστα. Εκείνος τον ρώτησε αν την θέση του θα την λάβει άλλος και όταν ο Γερμανός του απάντησε «ναι», αρνήθηκε να πεθάνει άλλος για αυτόν.
Η διαδρομή προς το Σκοπευτήριο
Στην διαδρομή προς το Σκοπευτήριο της Καισαριανής τα καμιόνια με τους μελλοθάνατους πέρασαν από την οδό Αγωνιστών Στρατοπέδου και μετά κατέβηκαν την Ιερά Οδό. Πολλοί πέταξαν σημειώματα που έγραφαν πάνω σε κάποιο μαντήλι ή ένα χαρτί τα ονόματά τους και τις διευθύνσεις τους με τα τελευταία τους λόγια για να παραδοθούν από όσους τα βρουν στους οικείους τους.
Στο σημαντικό ιστορικό Αρχείο του ΚΚΕ υπάρχουν οι επιστολές που είχε στείλει ο Σουκατζίδης στον πατέρα του σε διαφορετικές χρονικές στιγμές (είχε συλληφθεί από το 1936). Όπως αυτή του 1943 από τις φυλακές Λάρισας πριν μεταφερθεί στο Χαϊδάρι, με την οποία απευθύνεται στον πατέρα του με λόγια συγκινητικά: «Πατερούλη λατρευτέ, όσο θα είμαι ανάμεσα στους ζωντανούς δε θα πάψω να σου γράφω για να σου εκδηλώνω την αγάπη μου, για να σου στέλνω τα φιλιά μου. Αλλά κι αν αργήσεις καμιά φορά να πάρεις γράμμα μου, μη στενοχωρηθείς. Να ‘σαι πάντα αισιόδοξος. Αλλά κι αν μάθεις τίποτε κακό και πάλι να μη στενοχωρηθείς. Όσα χρόνια κι αν ζήσεις, να ‘σαι περήφανος για το γιόκα σου, που σε τίμησε (…),», αναφέρει ο Σουκατζίδης.
