«Melina, femme flamme, femme oriflamme», δηλαδή «Μελίνα, γυναίκα φλόγα, γυναίκα λάβαρο». Με αυτόν τον λυρικό τρόπο, αποχαιρέτησε ο σοσιαλιστής Τζακ Λανγκ, υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας επί μια δωδεκαετία (1981-1993), επί προέδρου Μιτεράν, την Μελίνα Μερκούρη, στην πάνδημη κηδεία της τον Μάρτιο του 1994 στην Αθήνα. Ο Λανγκ δεν ήταν πλέον τότε υπουργός Πολιτισμού. Αυτό όμως δεν είχε καμία σημασία –είχε ήδη εδραιωθεί ως η φυσιογνωμία που ανανέωσε το πολιτισμικό τοπίο της Γαλλίας, με τις ευλογίες του σοσιαλιστή προέδρου Φρανσουά Μιτεράν, στον οποίο έμεινε αφοσιωμένος μέχρι τον θάνατό του το 1996.
Σήμερα, ο άνθρωπος που χαρακτήριζε το εαυτό τoυ «Mitterrandolatre», δηλαδή «λάτρη του Μιτεράν», ερευνάται από τους εισαγγελείς οικονομικού εγκλήματος στη Γαλλία για τις διασυνδέσεις του με τον αμερικανό χρηματιστή και καταδικασμένο για σεξουαλικά εγκλήματα, Τζέφρι Έπστιν. Η έρευνα αφορά «νομιμοποίηση εσόδων από φορολογική απάτη» και διατάχθηκε μετά τη δημοσιοποίηση, από το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης, των αρχείων Έπστιν, στα οποία καταγράφονται οι δεσμοί μεταξύ της οικογένειας Λανγκ και του καταδικασθέντος. Το όνομα του Λανγκ αναφέρεται 700 φορές στα αρχεία, ενώ στην υπόθεση φέρεται αναμεμειγμένη και η Καρολίν Λανγκ, κόρη του πρώην υπουργού, και κινηματογραφική παραγωγός.
Ο Λανγκ αναγκάστηκε να παραιτηθεί από την προεδρία του Ινστιτούτου του Αραβικού Κόσμου (ΙΜΑ), πολιτιστικού οργανισμού του οποίου σκοπός είναι η σύσφιξη των σχέσεων της Γαλλίας με τις χώρες του αραβικού κόσμου. Ο Λανγκ τοποθετήθηκε σε αυτό το αξίωμα τo 2013, από τον τότε πρόεδρο τη Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ, μετά την αποτυχία του να εκλεγεί βουλευτής στις εκλογές του Ιουνίου 2012.
Το 2023, παρότι είχε συμπληρώσει δέκα χρόνια στα ηνία του ΙΜΑ και ήταν ήδη 84 ετών, ο Λανγκ κατάφερε να διατηρηθεί στο αξίωμα του. Ο ίδιος άλλωστε είχε επιβάλει στο εαυτό του μισθό ύψους 10.000 ευρώ μηνιαίως, ανώτερο από τον μισθό εν ενεργεία υπουργού της γαλλικής κυβέρνησης.
«Docteur Jack & Mister Lang»
Η σχέση του Τζακ Λανγκ με τα χρήματα ήταν πάντοτε ιδιαίτερη. Στο βιβλίο τους, με τίτλο «Docteur Jack & Mister Lang» (εκδ. Le Cherche Midi, 2004), στο οποίο διερευνούν την προσωπικότητα του Λανγκ, οι γάλλοι δημοσιογράφοι Νικολά Σαρμπονό και Λοράν Γκιμιέ, αναφέρουν: «Ο Τζακ Λανγκ δεν έχει ποτέ χρήματα πάνω του. Είναι κανόνας. Φιλοσοφία. Τρόπος ζωής. Ο ίδιος λέει: “Δεν έχω πάνω μου ούτε χρήματα, ούτε ταυτότητα, ούτε δίπλωμα οδήγησης, ούτε ρολόι. Δεν μου χρειάζονται. Αν θέλω να πιω ένα ποτήρι σε ένα μπαρ, ζητώ να μου κάνουν πίστωση. Όλοι με γνωρίζουν. Δεν απαγορεύεται να ζητάς να σου κάνουν πίστωση. Συχνά βέβαια, όταν λέω ότι θέλω να πληρώσω, βρίσκεται κάποιος που προσφέρεται να με κεράσει ένα ποτήρι”».
Ρεπορτάζ του Monde (9-2-2026), με αφορμή τις φερόμενες δοσοληψίες του Λανγκ με τον Τζέφρι Έπστιν, επιβεβαιώνει την έρευνα των Σαρμπονό και Γκιμιέ του 2004. Ο Τζακ Λανγκ δανείζεται το ιδιωτικό αεροσκάφος του αμερικανού χρηματιστή για να πάει στο Μαρακές, ενώ ο Έπστιν χρηματοδοτεί με 50.000 δολάρια μια ταινία-αγιογραφία με τα επιτεύγματα του Λανγκ ως υπουργού Πολιτισμού.
Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό που αναφέρεται στο ίδιο ρεπορτάζ του Monde. Μια μέρα κατά την προεκλογική εκστρατεία του 2002, έφυγε από ένα εστιατόριο χωρίς να πληρώσει τον λογαριασμό της ομάδας που τον βοηθούσε εθελοντικά να επανεκλεγεί. Μια γυναίκα, που έμεινε τελευταία, βρέθηκε με τον λογαριασμό στα χέρια της. Συνάδελφοι του Τζακ στην πολιτική προσπάθησαν να τον συνετίσουν: «Αυτά είναι τα προεκλογικά σου έξοδα. Θα βγάλεις λεφτά από την τσέπη σου για να πληρώσεις το ποτό στα παιδιά που τρέχουν για σένα».
Θέατρο στο Νανσί
Γεννημένος στο Νανσί της Λοραίνης στις 2 Σεπτεμβρίου 1939, σε μια εύπορη οικογένεια εβραϊκής καταγωγής, ο Ζακ Λανγκ βαφτίζεται Τζακ, γιατί ο πατέρας του είχε ιδιαίτερη αγάπη για τη Βρετανία. Ο πατέρας του αυτοκτονεί όταν ο Τζακ είναι 15 ετών και ο νεαρός, μαζί με τα άλλα τέσσερα αδέλφια του, μεγαλώνει με τον παππού του. Σπουδάζει Νομικά, αλλά τον ελκύει το θέατρο. Μάλλον ατάλαντος ηθοποιός, στη διάρκεια των θεατρικών σπουδών του στο Νανσί γνωρίζει την συνομήλική του Μονίκ Μπουζινσκί και παντρεύονται σε ηλικία 21 ετών.
Μαζί εγκαινιάζουν το ετήσιο φεστιβάλ θεάτρου του Νανσί το οποίο, μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1960, έχει γίνει διάσημο και εκτός της Γαλλίας. Το ζεύγος Λανγκ προσκαλεί θιάσους από όλον τον κόσμο, χρησιμοποιεί τη δουλειά εκατοντάδων εθελοντών για το φεστιβάλ, φροντίζοντας παράλληλα να δικτυώνεται σε όλο το φάσμα του πολιτισμού. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, ο σοσιαλιστής Φρανσουά Μιτεράν συναντά τον αεικίνητο νεαρό με το πάθος για τις τέχνες, το τεράστιο δίκτυο γνωριμιών και την αφοσίωση που ο Λανγκ αρχίζει να τρέφει προς το πρόσωπό του.
Πανίσχυρος υπουργός Πολιτισμού
Το 1981, όταν ο Μιτεράν εκλέγεται πρόεδρος της Γαλλίας – ο πρώτος σοσιαλιστής πρόεδρος της χώρας -, διορίζει τον μόλις 41 ετών Λανγκ υπουργό Πολιτισμού. Το αξίωμα ταιριάζει γάντι στον φιλόδοξο Λανγκ που γεννάει συνεχώς ιδέες, άλλοτε για τη δημιουργία θεσμών – όπως οι πολιτιστικές πρωτεύουσες της Ευρώπης, με πρώτη την Αθήνα, το 1985, και η Ημέρα της Μουσικής στις 21 Ιουνίου -, άλλοτε για την ανάπλαση του Παρισιού στο πλαίσιο των «Μεγάλων Έργων» του Μιτεράν, όπως η κατασκευή της πυραμίδας του αμερικανο-ιάπωνα αρχιτέκτονα Ι.Μ Πέι στο Λούβρο, και η δημιουργία νέων αρχιτεκτονικών και εικαστικών έργων στο πάρκο της Ντεφάνς.
Τη δεκαετία του 1980, ο Λανγκ είναι πανίσχυρος και όταν ζητεί από τον Μιτεράν να αλλάξει χαρτοφυλάκιο και να αναλάβει το υπουργείο Εξωτερικών, ο γάλλος πρόεδρος δεν του κάνει τη χάρη – ίσως γιατί αντιλαμβάνεται ότι δεν διαθέτει τα προσόντα. Ο Λανγκ ωστόσο δεν πτοείται. Εξακολουθεί να εκλέγεται βουλευτής των Σοσιαλιστών ως το 2012 και να καλλιεργεί τα δίκτυα των προσωπικών και κοινωνικών του σχέσεων με μαεστρία, και πάντα με τη συνδρομή της συζύγου του, Μονίκ.
Άπαξ υπουργός, αεί υπουργός
Στο μυαλό του, ο Λανγκ παραμένει πάντα υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας. Θεωρεί ότι βρίσκεται στο απυρόβλητο, ότι δικαιούται να ζει πλουσιοπάροχα, αφήνοντας μεγάλους απλήρωτους λογαριασμούς σε πολλά εστιατόρια του Παρισιού, σε οίκους μόδας και σε ξενοδοχεία στις Κάννες, τις οποίες επισκέπτεται πάντα κατά τη διάρκεια του κινηματογραφικού φεστιβάλ. Από το 2020 ωστόσο, το ζεύγος Λανγκ δεν είναι ευπρόσδεκτο στις Κάννες εξαιτίας των χρεών του σε ξενοδοχεία της Κρουαζέτ.
Οι προσωπικότητες του πολιτισμού και του σινεμά προσκαλούνται από το φεστιβάλ κινηματογράφου στις Κάνες για δύο νύχτες που συμπεριλαμβάνουν και πρωινό. Όμως, όπως αποκαλύπτει ο Monde, οι λογαριασμοί που κάνει (και αφήνει απλήρωτους) το ζεύγος Λανγκ ανέρχονται σε αρκετές χιλιάδες ευρώ, πότε για να παρατείνουν τη διαμονή τους, πότε για γεύματα στα οποία προσκαλούν και φίλους. Πλέον κανένα ξενοδοχείο στις Κάννες δεν δέχεται να τους φιλοξενήσει, όπως αποκάλυψε σε ανάρτησή του στο Χ ο πρώην επικεφαλής του φεστιβάλ Πιερ Λεσκίρ.
Ένας ελεύθερος άνθρωπος
Πολιτικά ο Λανγκ δήλωνε ότι γεννήθηκε σοσιαλιστής και ότι θα πεθάνει σοσιαλιστής. Αυτό όμως δεν τον εμπόδισε, το 2007, να εργαστεί ως σύμβουλος του δεξιού προέδρου της Γαλλίας, Νικολά Σαρκοζί.
«Είμαι ένας ελεύθερος άνθρωπος», δικαιολογήθηκε. Τόσο ελεύθερος, που το 1995 δεχόταν με τιμές στο Παρίσι, τον κομμουνιστή ηγέτη της Κούβας, Φιντέλ Κάστρο, ενώ το 2003, πάλι σε εκδήλωση στο Παρίσι υπέρ της δημοκρατίας στην Κούβα, με αφορμή το κύμα καταστολής που είχε εξαπολύσει ο Κάστρο, χειροκροτούσε ένθερμα τους κουβανούς αντιφρονούντες.
