Στις πρώτες πρωινές ώρες της 5ης Ιουλίου 2024, ο Κιρ Στάρμερ ανέβηκε στη σκηνή του Turbine Hall του Tate Modern, στο κέντρο του Λονδίνου, για να πανηγυρίσει τη σαρωτική εκλογική νίκη των Εργατικών. Τα φλας άναβαν ασταμάτητα, τα συνθήματα κάλυπταν τον χώρο και το αποτέλεσμα μιας μακράς πολιτικής διαδρομής έμοιαζε να δικαιώνεται. Στα δεξιά του στεκόταν η σύζυγός του, Βικτόρια. Στα αριστερά, σχεδόν αμήχανος, ο άνθρωπος που πολλοί θεωρούσαν αρχιτέκτονα αυτής της επιστροφής στην εξουσία: ο Μόργκαν ΜακΣουίνι.
Σύμφωνα με μαρτυρίες, ο ΜακΣουίνι δεν είχε καμία διάθεση να βρεθεί στο προσκήνιο. Χρειάστηκε η επιμονή του ίδιου του Στάρμερ για να ανέβει στη σκηνή, υπό τις επευφημίες των κομματικών στελεχών. Λίγα χρόνια νωρίτερα, αυτή η εικόνα φάνταζε απίθανη. Για πολλούς, χωρίς τον ΜακΣουίνι, δεν θα είχε υπάρξει ποτέ.
Η παραίτηση που άλλαξε το σκηνικό
Στις 14:20, μέσω λιτής ανακοίνωσης από τη Ντάουνινγκ Στριτ, έγινε γνωστό ότι ο Μόργκαν ΜακΣουίνι παραιτείται από τη θέση του αρχηγού του επιτελείου του πρωθυπουργού. Η είδηση έπεσε σαν κεραυνός σε μια ήδη φορτισμένη πολιτική ατμόσφαιρα.
Η παραίτηση του «εγκεφάλου» της εκλογικής επανόδου των Εργατικών στην εξουσία, έπειτα από δεκατέσσερα χρόνια συντηρητικών κυβερνήσεων, έρχεται σε μια στιγμή όπου το κυβερνών κόμμα βρίσκεται αντιμέτωπο με πολλαπλές κρίσεις: τις αστυνομικές έρευνες που αγγίζουν τον Πίτερ Μάντελσον, το άνοιγμα των αρχείων που σχετίζονται με τον Τζέφρι Έπσταϊν και τις αποκαλύψεις που απειλούν να διαβρώσουν περαιτέρω την εμπιστοσύνη στο πολιτικό σύστημα.
Στέλεχος των Εργατικών, βλέποντας τη «μεγάλη εικόνα», σχολίαζε ότι «η παραίτηση αυτή θα σπείρει περισσότερες θύελλες για τον Στάρμερ. Χωρίς τον ΜακΣουίνι, δύσκολα θα μπορέσει να κρατηθεί στο Νο 10 για πολύ».
Από τη ρεσεψιόν στο κέντρο της εξουσίας
Ο Μόργκαν ΜακΣουίνι εντάχθηκε στο Εργατικό Κόμμα το 1997. Το 2001 προσλήφθηκε ως ασκούμενος στη ρεσεψιόν. Η πορεία του από τότε είναι ενδεικτική
της επιρροής που απέκτησε στο εσωτερικό του κόμματος. Δούλεψε αρχικά για να επανακτήσει τον έλεγχο της τοπικής οργάνωσης στο Λάμπεθ από τη σκληρή αριστερά και αργότερα ίδρυσε think tank που αντιτάχθηκε στη στροφή του κόμματος υπό τον Τζέρεμι Κόρμπιν.
Το 2020 διηύθυνε την επιτυχημένη εκστρατεία του Στάρμερ για την ηγεσία των Εργατικών. Το 2024 ήταν ο διευθυντής της προεκλογικής εκστρατείας και, μετά την αποχώρηση της Σου Γκρέι, ανέλαβε αρχηγός του επιτελείου στο πρωθυπουργικό γραφείο.
Χαμηλών τόνων, με ελάχιστες δημόσιες εμφανίσεις και περιορισμένες φωτογραφίες σε κυκλοφορία, ο ΜακΣουίνι λειτουργούσε κυρίως στο παρασκήνιο. Για πολλούς υπουργούς ήταν «ιερό πρόσωπο», κεντρικός άξονας της κυβερνητικής λειτουργίας.
Η κρίση Μάντελσον και οι δημόσιες αντιφάσεις
Μόλις πέντε ώρες πριν από την ανακοίνωση της παραίτησης, ο υπουργός Εργασίας και Συντάξεων Πατ ΜακΦάντεν δήλωνε ότι «δεν υπάρχει κανένας λόγος» να απομακρυνθεί ο ΜακΣουίνι λόγω της υπόθεσης Μάντελσον. «Σε μια δύσκολη εβδομάδα είναι εύκολο να τραβήξεις έναν μοχλό και να νομίσεις ότι έτσι θα διορθωθούν όλα», είπε χαρακτηριστικά.
Ο ίδιος ο Στάρμερ, λίγες ημέρες νωρίτερα, είχε χαρακτηρίσει τον ΜακΣουίνι «απαραίτητο κομμάτι της ομάδας μου». Εκπρόσωπος της Ντάουνινγκ Στριτ διαβεβαίωνε ότι ο πρωθυπουργός είχε «πλήρη εμπιστοσύνη» στον αρχηγό του επιτελείου του.
Η ταχύτητα με την οποία αυτές οι διαβεβαιώσεις διαψεύστηκαν από τα γεγονότα ενίσχυσε την αίσθηση πολιτικής αστάθειας.
Στήριξη και εσωκομματικές τριβές
Ο βουλευτής των Εργατικών Γκόρντον ΜακΚι υπερασπίστηκε δημόσια τον ΜακΣουίνι, αναγνωρίζοντας ότι «έκανε λάθος στο θέμα Μάντελσον», αλλά υπογραμμίζοντας ότι «δεν ήταν ο μόνος». Τόνισε την «εξαιρετική του ικανότητα» και το γεγονός ότι «σχεδόν μόνος του οδήγησε το κόμμα πίσω στην κυβέρνηση».
Ωστόσο, για πολλούς βουλευτές της αριστερής πτέρυγας, ο ΜακΣουίνι υπήρξε για χρόνια «μια μαύρη σκιά», συγκεντρώνοντας πάνω του την ευθύνη για πολιτικές επιλογές, λάθη και έναν έντονα συγκεντρωτικό τρόπο λειτουργίας του Νο 10.
Η ανακοίνωση της παραίτησης
Στην ανακοίνωσή του, ο ΜακΣουίνι ανέλαβε πλήρως την ευθύνη για τη συμβουλή που έδωσε στον πρωθυπουργό σχετικά με τον διορισμό του Πίτερ Μάντελσον. Αναγνώρισε ότι η απόφαση ήταν λανθασμένη και τόνισε πως «στη δημόσια ζωή η ευθύνη πρέπει να αναλαμβάνεται όταν έχει πραγματική σημασία».
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα θύματα του Τζέφρι Έπσταϊν, υπογραμμίζοντας ότι οι φωνές τους αγνοήθηκαν για πολύ καιρό, ενώ κάλεσε σε ριζική αναθεώρηση των διαδικασιών ελέγχου και αξιολόγησης προσώπων.
Δήλωσε ότι παραμένει υποστηρικτής του πρωθυπουργού και χαρακτήρισε την υπηρεσία του στην κυβέρνηση «τιμή ζωής».
Θα ακολουθήσει ο Στάρμερ;
Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον στο Γουεστμίνστερ είναι αν ο Κιρ Στάρμερ μπορεί να επιβιώσει πολιτικά χωρίς τον στενότερο συνεργάτη του. Μπορεί η υπόθεση Έπσταϊν και οι επερχόμενες αποκαλύψεις να αποτελέσουν το κύκνειο άσμα της πρωθυπουργίας του;
Στο εσωτερικό των Εργατικών, το κλίμα χαρακτηρίζεται βαρύ. Για πρώτη φορά από την εκλογική νίκη, βουλευτές συζητούν ανοιχτά την ανάγκη «κάθαρσης» και μιας ριζικής θυσίας που θα επιχειρήσει να αποκαταστήσει τη ραγισμένη εμπιστοσύνη του εκλογικού σώματος.
Πολιτικές πιέσεις από παντού
Η αντιπολίτευση, αλλά και σύμμαχοι, επισημαίνουν ότι «ο λογαριασμός σταματά στον πρωθυπουργό». Η αναπληρώτρια αρχηγός των Φιλελεύθερων Δημοκρατών, Ντέιζι Κούπερ, σημείωσε ότι «μπορεί να αλλάζει συμβούλους όσο θέλει, αλλά η ευθύνη παραμένει δική του».
Η πίεση εντείνεται ενόψει των επαναληπτικών εκλογών και των τοπικών εκλογών του Μαΐου. Ήττες εκεί θα μπορούσαν να καταστήσουν τη θέση του Στάρμερ μη βιώσιμη. Την ίδια στιγμή, ο Νάιτζελ Φάρατζ και το Reform UK προηγούνται στις δημοσκοπήσεις, εκμεταλλευόμενοι το κλίμα απογοήτευσης.
Υπάρχει ιστορικό προηγούμενο;
Δεν υπάρχει ιστορικό προηγούμενο Βρετανού πρωθυπουργού που να έχει παραιτηθεί περίπου στους 18 μήνες διακυβέρνησης. Η πλησιέστερη περίπτωση είναι εκείνη του Άντονι Ίντεν, ο οποίος αποχώρησε τον Ιανουάριο του 1957, ύστερα από σχεδόν δύο χρόνια στην εξουσία, υπό το βάρος της κρίσης του Σουέζ και σοβαρών προβλημάτων υγείας.
Συντομότερη υπήρξε η θητεία του Άλεκ Ντάγκλας-Χιουμ, που παρέμεινε στο αξίωμα μόλις για 363 ημέρες, ενώ η πιο πρόσφατη και ακραία περίπτωση είναι εκείνη της Λιζ Τρας, η οποία παραιτήθηκε έπειτα από μόλις 49 ημέρες.
Η βρετανική πολιτική ιστορία προσφέρει χρήσιμους παραλληλισμούς, όχι όμως έναν σαφή οδικό χάρτη για τις εξελίξεις που ενδέχεται να ακολουθήσουν.
Μια εύθραυστη επόμενη μέρα
Ο Κιρ Στάρμερ αναμένεται να απευθυνθεί στο έθνος αύριο Δευτέρα, επιχειρώντας να δείξει ότι η κυβέρνηση παραμένει προσηλωμένη στο έργο της, παρά την απώλεια ενός κομβικού συνεργάτη.
Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: θα λειτουργήσει η παραίτηση ΜακΣουίνι ως βαλβίδα εκτόνωσης ή θα αφαιρέσει τον «αλεξικέραυνο», μεταφέροντας την πολιτική καταιγίδα απευθείας στον ίδιο τον πρωθυπουργό; Οι επόμενοι μήνες, ίσως και εβδομάδες, θα δώσουν την απάντηση.
