Κλιμακώνεται η σύγκρουση στην Ευρώπη ανάμεσα σε κυβερνήσεις ευρωπαϊκών χωρών, και τις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες, με επίκεντρο την προστασία των ανηλίκων στο Διαδίκτυο. Αυτήν την εβδομάδα, η Ισπανία ανακοίνωσε την πρόθεσή της να απαγορεύσει τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε παιδιά κάτω των 16 ετών, πυροδοτώντας έντονες αντιδράσεις από κορυφαίους παράγοντες της τεχνολογίας, όπως ο ιδιοκτήτης του X, Ίλον Μασκ, και ο ιδρυτής του Telegram, Πάβελ Ντούροφ.
Η συζήτηση, ωστόσο, ξεπερνά τα ισπανικά σύνορα. Η Ελλάδα εξετάζει αντίστοιχη ρύθμιση για ανηλίκους κάτω των 15 ετών, ενώ αρκετές ευρωπαϊκές χώρες κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση, συγκροτώντας αυτό που ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, ονομάζει «συνασπισμό των ψηφιακά προθύμων».
Το ισπανικό σχέδιο: τέλος στα social media πριν τα 16
Μιλώντας στη Σύνοδο Παγκόσμιων Κυβερνήσεων στο Ντουμπάι, ο Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε τα social media «ψηφιακή Άγρια Δύση», ανακοινώνοντας ότι η Ισπανία θα προχωρήσει αφ’ ενός, σε απαγόρευση πρόσβασης στα κοινωνικά δίκτυα για τα παιδιά κάτω των 16 ετών με υποχρεωτική εφαρμογή αξιόπιστων μηχανισμών επαλήθευσης της ηλικίας του χρήστη και αφ’ ετέρου, σε αυστηρότερη ευθύνη των εταιρειών για επιβλαβές ή παράνομο περιεχόμενο με την απόδοση ακόμη και ποινικών ευθυνών σε στελέχη εταιρειών που αποτυγχάνουν να αφαιρέσουν επικίνδυνο υλικό.
Η κυβέρνηση Σάντσεθ υποστηρίζει ότι η ανεξέλεγκτη έκθεση ανηλίκων σε αλγοριθμικά ενισχυμένο περιεχόμενο βίας, σεξουαλικότητας, παραπληροφόρησης ή ρητορικής μίσους, έχει μετατραπεί σε πρόβλημα δημόσιας υγείας. Τα στοιχεία ενισχύουν την ανησυχία: σύμφωνα με την ισπανική El Pais, πάνω από 90% των νέων στην Ισπανία διαθέτουν λογαριασμό σε κοινωνικά δίκτυα, ενώ σημαντικό ποσοστό παιδιών και εφήβων παρουσιάζει συμπτώματα άγχους, εξάρτησης και κατάθλιψης, τα οποία συνδέονται με την υπερβολική χρήση του Διαδικτύου.
Η οργισμένη απάντηση τις Big Tech
Η αντίδραση των τεχνολογικών κολοσσών υπήρξε άμεση και ιδιαίτερα επιθετική. Ο Ίλον Μασκ χαρακτήρισε τον Σάντσεθ «τύραννο» και «φασίστα», ενώ ο Πάβελ Ντούροφ κατηγόρησε την ισπανική κυβέρνηση ότι επιχειρεί να μετατρέψει την Ισπανία σε «αστυνομικό κράτος».
Η ισπανική κυβέρνηση απάντησε ότι «οι πολίτες δεν μπορούν να ζουν σε έναν κόσμο όπου ξένοι τεχνολογικοί ολιγάρχες βομβαρδίζουν τα τηλέφωνα με προπαγάνδα, κάθε φορά που μια δημοκρατική κυβέρνηση επιχειρεί να προστατεύσει τους ανηλίκους».
Ευρωπαϊκή στήριξη
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αν και δεν υιοθετεί πλήρως όλες τις προτάσεις της Ισπανίας, εξέφρασε ανοιχτά τη στήριξή της στα κράτη που επιδιώκουν να καταστήσουν τις πλατφόρμες υπόλογες καθώς και την «αλληλεγγύη» της στην προσπάθεια της Ισπανίας.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, από τον Φεβρουάριο του 2024, ισχύει ο Νόμος περί Ψηφιακών Υπηρεσιών (DSA), ο οποίος υποχρεώνει τις μεγάλες πλατφόρμες να προστατεύουν τους ανηλίκους και να περιορίζουν επιβλαβείς αλγοριθμικές πρακτικές.
Παράλληλα μια ομάδα χωρών κινείται προς εθνικές ρυθμίσεις, με διαφορετικά ηλικιακά όρια: στην Πορτογαλία συζητείται επίσης το όριο στα 16 έτη, στη Δανία και την Ελλάδα τα 15, ενώ και η Βρετανία εξετάζει ανάλογα μέτρα. Το 2023, η Γαλλία υιοθέτησε νόμο που ορίζει ότι τα παιδιά κάτω των 15 ετών πρέπει να λαμβάνουν γονική συναίνεση για να μπορέσουν να ανοίξουν λογαριασμούς στα κοινωνικά δίκτυα. Ωστόσο, τα γαλλικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι τεχνικές δυσκολίες έχουν παρεμποδίσει την εφαρμογή του νόμου.
Μέχρι στιγμής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει απορρίψει την πιθανότητα επιβολής ψηφιακής ηλικίας σε επίπεδο ΕΕ, επειδή, όπως ορίζεται από τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Προσωπικών Δεδομένων (GDPR), αυτό παραμένει αποκλειστική εθνική αρμοδιότητα των κρατών-μελών.
Το αυστραλιανό πείραμα: πώς λειτουργεί στην πράξη
Η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα που εφάρμοσε πλήρη απαγόρευση της χρήσης των social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών στα τέλη του περασμένου χρόνου, και οι πλατφόρμες πλέον αντιμετωπίζουν βαριά πρόστιμα εάν δεν απομακρύνουν τους σχετικούς χρήστες.
Σύμφωνα με το BBC, υπολογίζεται ότι μέσα στους πρώτους μήνες εφαρμογής, περίπου 4,7 εκατομμύρια λογαριασμοί ανηλίκων διεγράφησαν. Προφανώς ορισμένοι έφηβοι βρίσκουν τρόπους να παρακάμπτουν την απαγόρευση, μέσω δικτύων VPN, όμως οι αρχές υποστηρίζουν ότι ακόμη και μερική μείωση της έκθεσης μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο.
Η -αμφιλεγόμενη για πολλούς- λογική, όπως εξηγούν ειδικοί, είναι ίδια με τους περιορισμούς σε αλκοόλ ή τσιγάρα: δεν εξαλείφουν πλήρως τη χρήση, αλλά μειώνουν τη μαζική πρόσβαση.
