Με τα όρια του ελληνοτουρκικού διαλόγου περί της διαφοράς οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών να καθίστανται όλο και πιο στενά, αλλά και υπό το κράτος της ανάγκης ώστε να διατηρηθούν ανοικτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας προκειμένου να αποκλιμακώνονται οι πιθανές κρίσεις, διεξάγεται στις 11 Φεβρουαρίου στην Άγκυρα το 6ο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας, στο πλαίσιο του οποίου θα πραγματοποιηθεί ακόμα μία συνάντηση κορυφής μεταξύ του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Ταγίπ Ερντογάν.
Έπειτα και από τις αλλεπάλληλες τουρκικές παρεμβάσεις των τελευταίων ημερών δια των οποίων επαναλαμβάνονται οι πάγιες θέσεις της Άγκυρας περί της κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της δικαιοδοσίας έρευνας και διάσωσης στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, η Αθήνα επαναλαμβάνει ότι θα καθίσει στο τραπέζι του διαλόγου χωρίς την παραμικρή διάθεση υποχώρησης από τις πάγιες εθνικές θέσεις.
«Η Ελλάδα προσέρχεται με πίστη και αυτοπεποίθηση στον διάλογο, πάντοτε λαμβάνοντας υπόψη το Διεθνές Δίκαιο και χωρίς καμία απολύτως διάθεση υποχώρησης. Τονίζουμε, για μια ακόμη φορά, ότι με την Τουρκία έχουμε μια και μόνη διαφορά τον καθορισμό ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας και ότι ουδέποτε θα βάλουμε στο τραπέζι ζητήματα κυριαρχίας και κόκκινων γραμμών», επεσήμανε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, ο οποίος το μεσημέρι της Πέμπτης ανακοίνωσε την ημερομηνία που θα ταξιδέψει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην Άγκυρα. Από την τουρκική προεδρία δεν έχει υπάρξει, έως τώρα, αντίστοιχη ανακοίνωση- άλλωστε ως είθισται το πρόγραμμα του προέδρου Ερντογάν κοινοποιείται μία ή δύο ημέρες πριν από την εκάστοτε δραστηριότητα.
Αθήνα και Άγκυρα αναζητούσαν εδώ και καιρό τόσο την ημερομηνία, όσο κυρίως και την ατζέντα της συνάντησης κορυφής αλλά και της διυπουργικής συνόδου, στο τέλος της οποίας αναμένεται να υπογραφούν (έστω) κάποια μνημόνια νέων ή επέκτασης υφιστάμενων συνεργασιών στους τομείς της αποκαλούμενης «χαμηλής πολιτικής», όπως το εμπόριο, η οικονομία, ο τουρισμός, η πολιτική προστασία. Τα ζητήματα αυτά άλλωστε, μαζί με το μεταναστευτικό, απασχόλησαν τον τελευταίο γύρο της θετικής ατζέντας και του πολιτικού διαλόγου, που διεξήχθη στην Αθήνα στις 20 και 21 Ιανουαρίου.
Τι υπάρχει στην ατζέντα Μητσοτάκη-Ερντογάν
Κατά τη διάρκεια του τετ α τετ Μητσοτάκη- Ερντογάν αναμένεται, ως συνήθως, να εξεταστούν οι διεθνείς εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή και οι διμερείς σχέσεις, με την Αθήνα πάντως να αφήνει ανοικτό ένα εξαιρετικό μικρό ενδεχόμενο να επανεκκινήσει επί της ουσίας ο πολιτικός διάλογος προκειμένου να διερευνηθεί αν η Άγκυρα είναι διατεθειμένη να περιορίσει το εύρος της αναθεωρητικής ατζέντας της και να συζητήσει μόνο για το ζήτημα των θαλασσίων ζωνών. Υπενθυμίζεται ότι μετά τη συνάντησή τους στην Αθήνα τον Νοέμβριο του 2024, οι δύο υπουργοί Εξωτερικών κ. Γεραπετρίτης και Φιντάν δήλωσαν δημοσίως ότι λείπουν οι προϋποθέσεις προκειμένου να ξεκινήσει διαπραγμάτευση για τις θαλάσσιες ζώνες.
«Όσο η Τουρκία προσθέτει σε αυτό το “μενού” και άλλα θέματα καταλαβαίνετε ότι το να προχωρήσουμε περαιτέρω σε αυτή την κατεύθυνση είναι κάτι το οποίο σε αυτή τη συγκυρία το θεωρώ δύσκολο», επεσήμανε μεταξύ άλλων ο Κυριάκος Μητσοτάκης (Σκάι), προσθέτοντας πάντως ότι η δήλωση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών περί «προβλήματος στο Αιγαίο» (αναφερόμενος στο ζήτημα των χωρικών υδάτων) είναι μια «θετική αναγνώριση ότι η Τουρκία ενδεχομένως μπορεί και να εξετάζει κάποια από τα πάγια θέματά της να μην τα αναδεικνύει με την ίδια ένταση που το έκανε στο παρελθόν».
Επί του εν λόγω ζητήματος, πάντως, και παρά το γεγονός ότι ο κ. Φιντάν είχε και πριν μήνες δηλώσει ότι μεταξύ των 6 και των 12 ναυτικών μιλίων υπάρχουν περιθώρια διαπραγμάτευσης, η Άγκυρα έσπευσε λίγες ώρες πριν από την ανακοίνωση Μαρινάκη μέσω πηγών του Υπουργείου Άμυνας να καταγγείλει τις αναφορές της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας (Μητσοτάκη- Γεραπετρίτη- Δένδια) περί αναφαίρετου δικαιώματος επέκτασης των χωρικών υδάτων που άπτεται μάλιστα της άσκησης κυριαρχίας.
«Η στάση της χώρας μας απέναντι στις δηλώσεις Ελλήνων πολιτικών σχετικά με την επέκταση των χωρικών τους υδάτων στο Αιγαίο Πέλαγος στα 12 μίλια είναι σαφής. Ως Τουρκία, υποστηρίζουμε ότι μια δίκαιη, ισότιμη και διεθνώς νόμιμη θαλάσσια δικαιοδοσία στο Αιγαίο είναι δυνατή μόνο μέσω αμοιβαίου διαλόγου και καλής πίστης», υπογραμμίζεται από τις τουρκικές πηγές, οι οποίες μάλιστα μιλούν, όπως συμβαίνει στις αντίστοιχες περιπτώσεις, για «μονομερείς ενέργειες», αντίθετες στο διεθνές δίκαιο. Ενδιαφέρον, επίσης, το γεγονός ότι στην ανακοίνωση υπάρχει αναφορά στην ανυπόστατη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας». «Οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις συνεχίζουν αποφασιστικά το καθήκον τους να προστατεύουν όλα τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της χώρας μας στις περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας τους», γράφεται χαρακτηριστικά.
Είχε προηγηθεί, με αφορμή το τραγικό ναυάγιο στη Χίο, η ανυπόστατη ανάπτυξη της τουρκικής προσέγγισης στα ζητήματα Έρευνας και Διάσωσης (SAR) σύμφωνα με την οποία η Άγκυρα διαθέτει δικαιοδοσία έως το μέσο του Αιγαίου, ταυτίζοντας τις περιοχές με την παράνομη θεωρία της περί υφαλοκρηπίδας. Αλλά και λίγες ημέρες πριν η επ’ αόριστον ανανέωση των δύο τουρκικών navtex, με την Τουρκία να επαναφέρει ζήτημα αποστρατιωτικοποίησης του Αιγαίου, αλλά και δικαιοδοσίας έκδοσης αδειών για ερευνητικές δραστηριότητες.
Οι πιθανότητες σύγκλισης
Τα περιστατικά αυτά δεν είναι καινοφανή. Δι’ αυτών όμως αποτυπώνεται το χάσμα που υπάρχει μεταξύ των δύο πλευρών του Αιγαίου, εντός του οποίου βυθίζονται ακόμα και οι ελάχιστες πιθανότητες ουσιαστικής σύγκλισης. Όμως, αμφότερες οι πλευρές γνωρίζουν ότι παρά τις δομικές διαφορές, ο διάλογος θα πρέπει να συνεχιστεί, ειδικά εν μέσω της επικίνδυνης γεωπολιτικής συγκυρίας και με δεδομένη την απρόβλεπτη εξωτερική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ.
Ενδεικτικά είναι, άλλωστε, όσα επεσήμαναν κυβερνητικές πηγές: «Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μεταβαίνει στην Άγκυρα για τη συνάντησή του με τον Πρόεδρο της Τουρκίας και για τη συνεδρίαση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας-Τουρκίας, με στόχο τη διατήρηση και ενίσχυση των ανοικτών διαύλων επικοινωνίας και την εδραίωση μιας λειτουργικής σχέσης με την Τουρκία, σε μια διεθνή συγκυρία γεμάτη αβεβαιότητα και αστάθεια».
Αθήνα και Άγκυρα δεν θα ήθελαν, επίσης, να έρθουν αντιμέτωπες με μια έξωθεν, δηλαδή αμερικανική, παρέμβαση προς «ειρήνευση» της περιοχής. Εξ ου και ειδικά από την ελληνική κυβέρνηση επαναλαμβάνεται διαρκώς ότι για τη διευθέτηση των διμερών διαφορών δεν χρειάζονται διαμεσολαβητές, ενώ ταυτοχρόνως είναι γνωστό ότι η Τουρκία ουδέποτε επιθυμούσε τη διεθνοποίηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, είτε αυτή αφορούσε την εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είτε των Ηνωμένων Πολιτειών. Προς επίρρωση αυτών, οι ίδιες κυβερνητικές πηγές υπογράμμιζαν ότι «τα ζητήματα που αφορούν τις δύο χώρες θα πρέπει να συζητούνται σε διμερές επίπεδο και ότι η βελτίωση του κλίματος στις διμερείς σχέσεις είναι προς όφελος της σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή».
Με ενδιαφέρον αναμένονται και οι δημόσιες δηλώσεις των κ. Μητσοτάκη- Ερντογάν μετά την ολοκλήρωση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας. Ο μεν Έλληνας πρωθυπουργός έχει δεσμευτεί ότι θα θέσει το ζήτημα του casus belli, ο δε Τούρκος πρόεδρος είναι εμφανώς ενοχλημένος από την κινητοποίηση της Αθήνας προκειμένου ν’ αποκλειστεί η Άγκυρα από το πρόγραμμα SAFE εφόσον δεν αρθεί η απειλή πολέμου. Επιπλέον αιτία πιθανής αντιπαράθεσης είναι η ενίσχυση της στρατηγικής σχέσης με το Ισραήλ. Το θέμα κυριαρχεί εδώ και καιρό στην τουρκική δημόσια σφαίρα, με τους αναλυτές στη γείτονα να επιμένουν ότι Ελλάδα- Κύπρος- Ισραήλ επιχειρούν να περικυκλώσουν την Τουρκία.
