«Αισθάνομαι όσο φαίνομαι»

Στην Ευρώπη το προσδόκιμο όριο ζωής αυξάνεται κατά 5 ώρες την ημέρα. Στα 53 της η Μαντόνα ντύνεται μαζορέτα και στα 62 του ο Ελτον Τζον γίνεται για πρώτη φορά μπαμπάς. Στην Ελλάδα οι άνδρες σήμερα ζουν κατά μέσο όρο ως τα 77,48 και οι γυναίκες ως τα 82,79. Το 1928 ζούσαν ως τα 44,95 και τα 47,46 αντίστοιχα. Τα Ηνωμένα Εθνη μιλούν για ένα επιταχυνόμενο «γκριζάρισμα του κόσμου» (greying of the world). Ως το 2050 πάνω από το 1/5 του παγκόσμιου πληθυσμού θα είναι άνω των 60 ετών. Οι αιωνόβιοι, οι οποίοι το 1950 δεν ξεπερνούσαν παγκοσμίως τις λίγες χιλιάδες, το 2010 άγγιξαν πανηγυρικά τις 340.000. Οι αριθμοί είναι καταιγιστικοί, υπάρχει ωστόσο ένας για τον οποίο επιδεικνύουμε πρωτόγνωρη αδιαφορία: η ηλικία μας. Ο Χιου Χέφνερ, αυτό το θαλερό «ραμολί» που λίγο έλειψε να παντρευτεί μια γυναίκα 60 χρόνια μικρότερή του, συνόψισε αυτή τη στάση ίσως πιο εύστοχα από οποιονδήποτε: «Η μεγάλη έκπληξη για εμένα είναι ότι η ηλικία είναι μόνο ένας αριθμός. Ενας αριθμός χωρίς καμία σημασία».

Σύμφωνα με το αμερικανικό περιοδικό «Time» διανύουμε την εποχή της «αθνητότητας» (amortality). Μια εποχή όπου τα παιδιά μεγαλώνουν πρόωρα, οι γυναίκες κυοφορούν το πρώτο παιδί στα 50, η μέση ηλικία είναι παντελώς ακαθόριστη (άλλοι την εντοπίζουν στα 40, άλλοι στα 50, άλλοι στα 60) και υπερσεξουαλικοί εβδομηντάρηδες μπολιάζονται με στεροειδή και Viagra για να ζήσουν τα στερνά καλύτερα από τα πρώτα. Δεν είναι τυχαίο ότι το 2012 ανακηρύχθηκε Ευρωπαϊκό Ετος Ενεργού Γήρανσης και Αλληλεγγύης μεταξύ των Γενεών. Σύμφωνα με τον Στάθη Γκόνο, διευθυντή Ερευνών στο Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (που ως τις 27 Μαρτίου φιλοξένησε επιστημονικές ομιλίες και στρογγυλά τραπέζια με κεντρικό θέμα τη γήρανση): «Αυτό που βασικά η επιστημονική κοινότητα προσπαθεί σήμερα να καταφέρει είναι να φθάσουμε ως την τελευταία ημέρα της ζωής μας με υγεία. Το ζητούμενο δεν είναι να προσθέσουμε χρόνια στη ζωή που θα ζήσουμε, αλλά να προσθέσουμε ζωή στα χρόνια που θα ζήσουμε. Αν το επιτύχουμε αυτό, προφανώς θα αυξήσουμε και το προσδόκιμο ζωής. Και ήδη, χωρίς να πάρουμε τις εν δυνάμει ριζοσπαστικές θεωρίες και θεραπείες (βλαστοκύτταρα, θεραπευτική κλωνοποίηση κτλ.), ακόμη και αν η ιατρική έρευνα σταματήσει εδώ, στο 2012, ένα στα τέσσερα παιδιά που γεννιούνται σήμερα θα φτάσει τα 100 χρόνια ζωής. Γι’ αυτό πλέον μιλάμε όχι μόνο για δεύτερη και για τρίτη, αλλά και για τέταρτη ηλικία που είναι οι 90+».

Οπως έρχεται να επισημάνει ο Στάθης Γκόνος του ΕΙΕ: «Σήμερα βλέπουμε ανθρώπους της ύστερης δεύτερης ηλικίας ή της τρίτης ηλικίας που είναι υγιέστεροι και πολύ πιο δραστήριοι. Ειδικά οι άνθρωποι οι οποίοι εξασκούν ένα επάγγελμα που τους αρέσει. Εχω συναδέλφους που συνταξιοδοτούνται στα 67 τους στην Ευρώπη και πηγαίνουν στις ΗΠΑ για να συνεχίσουν την έρευνά τους με καινούργια ορμή. Πρέπει κανείς να αισθάνεται κοινωνικά απαραίτητος, όχι απλώς χρήσιμος. Δεν σου φτάνει π.χ. να είσαι ο παππούς που προσέχει τα εγγονάκια του όταν η κόρη σου δεν μπορεί. Πρέπει η κοινωνία να συνεχίσει να απαιτεί από εσένα να αισθάνεσαι αναπόσπαστο κομμάτι της».

Σήμερα βέβαια και να θέλεις να αποσυρθείς νωρίς, δεν σου επιτρέπεται. Με τη Λευκή Βίβλο για τις συντάξεις που εκδόθηκε πρόσφατα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει νέα σειρά παρεμβάσεων στο Συνταξιοδοτικό. Κατ’ ουσίαν προτείνει να δουλεύουμε ως τα βαθιά γεράματα, προκειμένου να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε τις συνταξιοδοτικές παροχές μας τα περισσότερα χρόνια που προβλέπεται ότι θα ζήσουμε. Η 68χρονη Ελένη Φίλων, ιστορικός Τέχνης, επιμένει ότι η δουλειά είναι το δικό της ελιξίριο: «Αν δεν εργάζεσαι, γερνάς. Το βρίσκω γελοίο οι άνθρωποι να παίρνουν σύνταξη στα 50 ή στα 67, όταν στην εποχή που ζούμε μπορεί κανείς να προσφέρει μέχρι και τα 80 του. Η ημέρα για εμένα είναι η δουλειά μου, δεν σκέφτομαι να πάω για καφέ ή για shopping. Ξυπνάω και σκέφτομαι τι έχω να κάνω. Τώρα ετοιμάζω ένα βιβλίο για την αρχιτεκτονική της Κεντρικής Ινδίας τον 14ο και τον 15ο αιώνα». Η ίδια δεν αισθάνεται την ηλικία της: «Νομίζω ότι είμαι 16 χρόνων!». Σε αυτή την παρατεταμένη νεότητα έχουν συμβάλει, εκτός από τη δουλειά, η γιόγκα, η διατροφή (από το 1987 έχει κόψει το κρέας) και βέβαια η… Ινδία, όπου ζει και δουλεύει τρεις μήνες τον χρόνο: «Δεν υπάρχει η ιδέα του τέλους σε αυτή τη χώρα. Ολα είναι ένας κύκλος. Τελειώνεις και επανέρχεσαι. Γι’ αυτό εκεί κάθε ηλικία έχει τη χάρη της. Θυμάμαι να βλέπω στο Νέο Δελχί 80χρονες γυναίκες να κάνουν τον περίπατό τους, απόλυτα συμφιλιωμένες με τον χρόνο. Και εγώ τη χαίρομαι την ηλικία μου. Δεν θέλω να εμφανίζομαι πιο νέα. Θέλω να γεράσω έντιμα».

Στην εποχή της αιώνιας νεότητας, η επιστήμη και η τεχνολογία μοιάζουν να επιτείνουν αυτή την αγωνία των Δυτικών να πατάξουν τον χρόνο. Δεν είναι τυχαίο ότι καινούργιες έρευνες επιζητούν διαρκώς να ανεβάσουν ή και να καταργήσουν τα όρια γονιμότητας στις γυναίκες. Η 52χρονη Σοφία Πετρούτσου, οικονομολόγος και μητέρα τετράχρονων διδύμων, μιλάει για τις δυσκολίες της ώριμης μητρότητας: «Πέρυσι είχα πάει σε ένα κατάστημα παιδικών ρούχων και άκουσα την πωλήτρια να λέει στην κόρη μου: “Μη στενοχωριέσαι, η γιαγιά σου θα σ’ το πάρει”. Πετάχτηκε η μικρή και την αποστόμωσε: “Δεν είναι η γιαγιά, είναι η μαμά μου». Η ίδια παραδέχεται ότι οι αντοχές – σωματικές και ψυχικές – δεν είναι οι ίδιες στις «υπερήλικες» (όπως χαρακτηρίζονται) μητέρες: «Μόλις μπήκα στην εμμηνόπαυση. Είμαι όμως τόσο απασχολημένη με τα παιδιά και τη δουλειά μου που δεν προλαβαίνω να αισθανθώ ούτε εξάψεις, ούτε κατάθλιψη, ούτε τίποτα! Ο μόνος φόβος μου είναι να μην πάθω κάτι. Τα παιδιά όμως μου δίνουν ζωή».

Υπάρχει βέβαια μια θεωρία που θέλει τους μακρόβιους άτεκνους. Μια από τις χαρακτηριστικές μελέτες ήταν αυτή του κορυφαίου βρετανού γεροντολόγου Τομ Κέρκγουντ, ο οποίος διατύπωσε προ ετών τη θεωρία ότι κάθε ζωντανός οργανισμός έχει ένα δεδομένο ποσοστό ενέργειας το οποίο θα καταναλώσει είτε στην επιβίωση είτε στην αναπαραγωγή. Ητοι, όσο περισσότερες βρεφικές πάνες αλλάξεις, τόσο λιγότερα χρόνια θα ζήσεις. Ο Κέρκγουντ μελέτησε ένα λίαν «προστατευμένο» δείγμα ανθρώπων: τους βρετανούς αριστοκράτες από το 740 ως το 1875. Διαπίστωσε ότι όσοι δεν έκαναν καθόλου παιδιά ή έκαναν παιδιά σε μεγαλύτερη ηλικία έζησαν περισσότερο από αυτούς που έκαναν πολλά παιδιά ή σε μικρότερη ηλικία. Το ενδιαφέρον μάλιστα ήταν ότι αυτό αφορούσε άνδρες και γυναίκες, δεν είχε να κάνει δηλαδή με τη βιολογική πίεση που δέχεται η γυναίκα κατά την κύηση κτλ.

Οι οικονομικές δυσκολίες επιταχύνουν τη γήρανση; Ο προαναφερθείς Τομ Κέρκγουντ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Νιούκαστλ, μας μίλησε για τις «παρενέργειες» της κρίσης στη μακροβιότητα: «Δεν νομίζω ότι υπάρχουν αποδείξεις ως προς τον αντίκτυπο μιας βαθιάς οικονομικής κρίσης στο προσδόκιμο ζωής. Είναι βέβαια ευρέως γνωστό ότι σε έναν πληθυσμό υπάρχει συσχέτιση πλούτου και προσδόκιμου ζωής και υγείας».

Φυσικά οι Ικαριώτες ήρθαν να ανατρέψουν πολλά στερεότυπα περί μακροζωίας. Περισσότεροι από τους μισούς υπέργηρους συμμετέχοντες στο πανευρωπαϊκό πρόγραμμα Geha (στο πλαίσιο του οποίου το Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών εντόπισε πολλά υπερήλικα αδέλφια από την Ικαρία) ανήκαν στην κατώτερη οικονομική κλίμακα. Μια από τις λίγες επίσημες «μπλε ζώνες» μακροζωίας του πλανήτη, η νήσος του Βόρειου Αιγαίου έχει πολλά μαθήματα να δώσει. Ενα εξ αυτών βέβαια ο σχεδόν προκλητικά… χαλαρός τρόπος ζωής. «Είναι προφανές και πειραματικά πλέον ότι το έντονο στρες αποτελεί βασικό παράγοντα επιτάχυνσης της γήρανσης» αναφέρει ο Στάθης Γκόνος και προσθέτει: «Στρεσάρεις τα κύτταρα του πειραματόζωου και πραγματικά γερνάει πρόωρα. Λίγο στρες ωστόσο είναι αναγκαίο, διότι προϊόντος του χρόνου ο οργανισμός συνηθίζει, επαναπαύεται σε ένα περιβάλλον και πρέπει να τον κρατούμε σε εγρήγορση. Κάτι σαν τον εμβολιασμό δηλαδή».

Η 65χρονη Κορίνα Προύντζου-Κασσιού, διευθύντρια της Α΄ Παιδιατρικής Κλινικής του Νοσοκομείου Παίδων «Η Αγία Σοφία», είναι μία από τους περίπου 450 εθελοντές (ηλικίας 35-75 ετών) από τον ελληνικό πληθυσμό οι οποίοι «μελετώνται» από το ερευνητικό τμήμα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, στο πλαίσιο ακόμη μιας πανευρωπαϊκής μελέτης. «Η ιατρική ιδιότητα είναι από μόνη της μια στρεσογόνος υπόθεση και θα έλεγα ότι και ο δικός μου τρόπος σκέψης δεν με βοηθάει ιδιαίτερα: είναι υπερβολικά αναλυτικός, διεισδυτικός, εμβαθυντικός» εκμυστηρεύεται. «Αυτό που με “σώζει” είναι ο τρόπος ζωής μου. Ως παιδί αγροτών έχω ενσωματώσει την αγάπη για τη φύση. Μου αρέσουν η πεζοπορία, η ορειβασία, η επαφή με τη γη και ό,τι αυτή παράγει». Η ίδια παραδέχεται ότι αν βρεθεί στο κατώφλι της σύνταξης θα περάσει μια περίοδο «αποπροσανατολισμού»: «Δεν με τρομάζει όμως, γιατί ξέρω ότι έχω να κάνω πολλά. Εχω σκεφτεί ότι μπορώ να εργαστώ σε μη κυβερνητικές οργανώσεις, σε ξενώνες για κακοποιημένες γυναίκες και τα παιδιά τους κτλ. Αλλά θα κάνω οπωσδήποτε και τον λαχανόκηπό μου, θα επιδοθώ στο αγαπημένο μου χόμπι, το “redesigning” ρούχων (παίρνω ένα περυσινό φόρεμά μου και το κάνω καινούργιο)…». Φροντίζει ασφαλώς την εμφάνισή της, δεν απορρίπτει το ενδεχόμενο μιας πλαστικής επέμβασης «Ισως να κάνω, αν μια μέρα δω τα μούτρα μου στον καθρέφτη και πάθω κατάθλιψη».

Δεν είναι τυχαίο ότι στην παγκόσμια βιομηχανία των καλλυντικών η μάχη με τον χρόνο παραμένει και σήμερα το μεγάλο στοίχημα. Σύμφωνα με τη Λένα Φιλίππου-Κορρέ, brand development director της «Φυσικά Προϊόντα Κορρές»: «Ακόμη και κατά το 2010-2011, που ήταν δύσκολη περίοδος, τα προϊόντα αντιγήρανσης είχαν σταθερή και ανοδική πορεία. Θα έλεγα ότι στην Αμερική είναι πολύ πιο επιθετικά τα πράγματα. Βλέπεις π.χ. κορίτσια 20 ετών που θέλουν την πιο δυνατή αντιγηραντική κρέμα. Μπορεί εσύ να πεις “Αυτή είναι για την ηλικία σου και προσφέρει και πολύ σωστή πρόληψη, η άλλη είναι για τη μαμά σου” και θα σου απαντήσει: “Οχι, θέλω την πιο δυνατή”. Στην Ευρώπη και εδώ στην Ελλάδα δεν νομίζω ότι θα το έκανε κανείς».

Η κατάδυση στη βοτουλινική τοξίνη (γνωστή με το εμπορικό όνομα botox) παραμένει από τις πιο προσφιλείς (αναίμακτες) κοσμητικές πρακτικές. Δεν κοστίζει όσο μια πλαστική, αλλά 250-300 ευρώ, «πιάνει» άμεσα και γίνεται όταν «σκάνε» οι πρώτες ρυτίδες. Είναι ιδιαίτερα δημοφιλής κυρίως σε γυναίκες 35-45 ετών που θέλουν να κάνουν «κάτι» για τον εαυτό τους. Αυτό το «κάτι» μπορεί όμως να καταλήξει εθιστικό, γιατί ξεκινώντας από τις ρυτίδες του μετώπου και το «πόδι της χήνας», λένε «γιατί να μην κάνω και ένα filler για τις ρινοπαρειακές» κ.ο.κ., τεντώνοντας στα άκρα και το δέρμα και τις προσδοκίες. Η 42χρονη Γεωργία Παναγοπούλου, δημόσια υπάλληλος, διαζευγμένη, με δύο παιδιά, έκανε για πρώτη φορά botox πριν από τρεις μήνες. «Στην αρχή ήμουν διστακτική. Φοβόμουν μήπως το αποτέλεσμα ήταν αφύσικο. Ομως χρόνια τώρα ήθελα να απαλλαγώ από τις ρυτίδες στο μέτωπο. Ενιωσα τέλεια, όταν άρχισε να “πιάνει” όλοι μου έλεγαν: “Πόσο ξεκούραστη δείχνεις”». Η ίδια πάντως επιμένει ότι καμία μυοχαλαρωτική ένεση δεν θα την κάνει να ξεχάσει πόσων ετών είναι: «Την ηλικία μου μου την υπενθυμίζουν το πρόσωπό μου, τα παιδιά μου, η ζωή μου η ίδια. Μου αρέσει όμως να κάνω ό,τι μπορώ για να διατηρώ καλύτερα τον εαυτό μου με τρόπο που, αν μη τι άλλο, δείχνει φυσικός». Η ίδια είναι της άποψης ότι, αν όχι το μακιγιάζ, το ντύσιμο πρέπει να συνάδει με τα χρόνια σου: «Με μια συνομήλικη φίλη τσακωνόμαστε συνέχεια γιατί φοράει μίνι. Πιστεύω ότι εύκολα, αν περάσεις τη γραμμή, μπορεί να θεωρηθείς γελοία και ότι όσο αλαβάστρινο πόδι και να έχεις, το βλέμμα του άλλου αναπόφευκτα θα πάει πιο ψηλά και θα δει το πρόσωπο μιας ώριμης γυναίκας. Η φίλη μου βέβαια μου απαντάει: “Oσο με βαστάνε τα πόδια μου, θα τα φοράω!”».

Δεν είναι μόνο η άσκηση, η υγιεινή διατροφή και η μάχη με τα σημάδια του χρόνου. Η Βρετανίδα Σάρλοτ Χιουζ, μία από τους μακροβιότερους ανθρώπους στην Ιστορία, έφτασε τα 115 καταναλώνοντας με τη σέσουλα δυνατό μπράντι και αβγά με μπέικον. Στην πλειονότητά τους οι «amortals» (άθνητοι) μιλάνε για μια αδιόρατη εσώτερη δύναμη που τους επιτρέπει να καταργούν τη χρονολογική ηλικία τους. Η 58χρονη Αννα Βλάχου, σύμβουλος δημοσίων σχέσεων στον χώρο της Υγείας, μητέρα τριών κοριτσιών 21, 23 και 34 ετών, αλλά και γιαγιά εδώ και τέσσερα χρόνια, δηλώνει: «Ευγνωμονώ για την κάθε μου στιγμή, κάτι ίσως που δεν έκανα τόσο νεότερη. Και έχω στόχους. Κάθε εβδομάδα βάζω και από έναν. Για εμένα η αναβλητικότητα είναι το αιώνιο ποτέ». Η ίδια έχει συνηθίσει να εισπράττει βλέμματα θαυμασμού από τις άλλες γυναίκες: «Ιδιαίτερα όμως από τις νεότερές μου εισπράττω ένα άγχος, νιώθω ότι έχουν μεγαλύτερη ανασφάλεια από εμένα. Με κοιτάζουν και λένε: “Οταν θα φτάσω στην ηλικία σου, αποκλείεται να είμαι έτσι”». Η επαφή με τα παιδιά, τα εγγόνια, τους φίλους είναι αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της δεύτερης νιότης: «Την ηλικία μου θα την καταλάβω όταν θα πάψει να μπαινοβγαίνει κόσμος στο σπίτι…».

Οι «αιώνια νέοι» του οικονομικά αναπτυγμένου κόσμου έχουν επιλέξει να πολεμήσουν το γήρας μέχρις εσχάτων. Ο 73χρονος Λευτέρης Μαυρόπουλος, συνταξιούχος επιπλοποιός, με τρία εγγόνια, δεν σέρνει τις παντόφλες του για να καθήσει στον καναπέ μπροστά στην τηλεόραση. Είναι μαραθωνοδρόμος με πανελλήνια ρεκόρ. «Αθλούμαι από πολύ μικρός, αλλά ξεκίνησα το αγωνιστικό τρέξιμο στα 53 μου. Δεν μου κακοφάνηκε που πήρα σύνταξη. Ισα ίσα, είχα πολύ ελεύθερο χρόνο. Ο αθλητισμός σού προσφέρει υγεία. Βλέπεις τους άλλους που ζουν αγκαλιά με τους γιατρούς και τα φάρμακα και λες ότι εσύ τουλάχιστον δεν επιβαρύνεις τα Ταμεία! Αγνωστο μέχρι πότε θα τρέχω. Δεν βλέπω να είναι κοντά το “τέρμα”. Τελευταία έχω μειώσει λίγο τα χιλιόμετρα και την ένταση, για να μπορώ να αντέξω περισσότερα χρόνια». Μόλις προ ημερών έτρεξε τα 20 χιλιόμετρα στον Αγιο Κοσμά: «Δεν είμαι μοναχικός δρομέας, τα έτρεξα παρεούλα με έναν σαραντάρη φίλο μου. Ανεβαίνει η ψυχολογία σου όταν βρίσκεσαι κοντά σε νέα παιδιά που σε θαυμάζουν και σου λένε ότι δείχνεις πενηντάρης!». Ο ίδιος θεωρεί αυτονόητο το να διατηρείς το σώμα σου δυνατό σε πείσμα του χρόνου: «Αυτό δεν θα έπρεπε να είναι το ζητούμενο για κάθε άνθρωπο; Η φύση μάς έχει δώσει κάποια πράγματα και πρέπει να τα διατηρήσουμε. Εγώ στα 73 μου δεν αισθάνομαι γέρος. Αισθάνομαι όσο φαίνομαι».

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
BHMAgazino
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk