Ζωή σημαίνει… θάνατος στη «Συνεκδοχή της Νέας Υόρκης». Στο τελευταίο ψυχεδελικό ταξίδι τουΤσάρλι Κάουφμαν (σεναριογράφος των ταινιών «Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς, «Η αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού») ο κεντρικός ήρωας (Φίλιπ Σίμορ Χόφμαν) υποφέρει από λογιών λογιών ασθένειες, αλλάζει γιατρούς σαν τα πουκάμισα, βλέπει το σώμα του να βγάζει λιπαρά υγρά, τη γυναίκα του να τον εγκαταλείπει. Κάνει κακό σεξ με την καινούργια σχέση του και προσπαθεί να ανεβάσει το πιο φιλόδοξο έργο στην ιστορία του θεάτρου. Νιώθεις ότι η ζωή έχει περάσει δίπλα του. Ενας dead man walking- και ούτε καν το γνωρίζει. Για μία ακόμη φορά σε αμερικανική ταινία η σκιά του Χάροντα είναι βαριά. Και αυτή τη φορά έχει κωμικοφιλοσοφικές διαθέσεις. Το Χόλιγουντ ανέκαθεν αγαπούσε τις ιστορίες του «άλλου κόσμου» και πάντοτε έβρισκε τρόπους να τις εντάξει σε όποιο είδος ήθελε. Αισθηματικές κωμωδίες, οικογενειακά δράματα αλλά και ψυχολογικά θρίλερ- από την «Εκτη αίσθηση» με τονΜπρους Γουίλις -φάντασμα ως τους «Αλλους» με τηΝικόλ Κίντμαν(μια από τις πάμπολλες κινηματογραφικές εκδοχές του «Στριψίματος της βίδας»)- προσφέρουν προβληματισμό με αμπαλάζ την ψυχαγωγία αεροβατώντας ανάμεσα στον Πάνω και τον Κάτω Κόσμο.
Ραντεβού στον Παράδεισο
Περισσότερα από 60 χρόνια έχουν περάσει από τότε που το «Ζήτημα ζωής και θανάτου» (1946) προβλήθηκε στις αίθουσες, ωστόσο το δημιούργημα των Μάικλ Πάουελ- Εμερικ Πρέσμπουργκερ παραμένει μια αφοπλιστική μείξη κωμωδίας και αντιπολεμικού δράματος, ρεαλισμού και φαντασίας: στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ένας πιλότος της RΑF (Ντέιβιντ Νίβεν) επιβιώνει ανεξήγητα μετά την πτώση του αεροπλάνου του και οι υπεύθυνοι του Παραδείσου σπεύδουν να επανορθώσουν. Η υπόθεση καταλήγει στο ανώτατο δικαστήριο του… Αλλου Κόσμου, του οποίου το περιβάλλον θυμίζει «Μετρόπολη», σε μια ταινία που σε κάνει να τρίβεις τα μάτια σου με την πρωτοποριακή εικόνα της.
Μιλώντας για διαπραγματεύσεις, ποιος δεν θυμάται το «Ας περιμένει ο Παράδεισος» (1979), το οποίο οΓουόρεν Μπίτισυν-σκηνοθέτησε με τονΜπακ Χένρι; Η μόνη εικόνα του Αλλου Κόσμου που βλέπουμε εδώ είναι τα σύννεφα, καθώς ένας παίκτης του αμερικανικού φουτμπόλ (Μπίτι) παζαρεύει την παραμονή του στη Γη με τον υπεύθυνο εισαγωγών στον Παράδεισο (Τζέιμς Μέισον). Το έξυπνο σενάριο των Μπίτι- Χένρι, βασισμένο σε εκείνο της ταινίας «Ηere comes Μr. Jordan» (1941), προτάθηκε για Οσκαρ.
Αρκετές σύγχρονες ταινίες που πραγματεύονται το περιβάλλον του Αλλου Κόσμου επανέρχονται σε ιδέες που είχαν πρωτοαπασχολήσει το Χόλιγουντ από την εποχή του ασπρόμαυρου. Το «Για πάντα» (1989) π.χ. τουΣτίβεν Σπίλμπεργκ , όπου το φάντασμα τουΡίτσαρντ Ντρέιφουςπροστατεύει την αγαπημένη του στη Γη (Χόλι Χάντερ), είναι ριμέικ του «Α guy named Joe» (1943) με τονΣπένσερ Τρέισικαι τηνΑϊρίν Νταν.
Το «Για πάντα» απέτυχε παταγωδώς, αν και την αμέσως επόμενη χρονιά ο «Αόρατος εραστής», με σχεδόν παρόμοια υπόθεση (το φάντασμα τουΠάτρικ Σουέιζιπροστατεύει τηνΝτεμί Μουρ), έσπασε ταμεία.
Σε μια άλλη ξεχασμένη ταινία, το «Death takes a holiday» (1934), βρίσκονται τα θεμέλια του «Συνάντησε τον Τζο Μπλακ» (1997). Εδώ ο Αγγελος του Θανάτου έχει τη μορφή τουΜπραντ Πιτκαι κατεβαίνει στη Γη για να πάρει μαζί του τον πάμπλουτο και πανίσχυρο Αντονι Χόπκινς– χωρίς όμως να σκεφτεί την πιθανότητα του έρωτα με την κόρη του.
Ο Κάτω Κόσμος ίσως να μοιάζει με ένα ατέλειωτο πανέμορφο δάσος από εκείνα που μόνο στα παραμύθια συναντάμε. Αρκεί να θυμηθεί κανείς το «Θα σε βρω στον Παράδεισο» (1998) τουΒίνσεντ Γουόρντ, τα σκηνικά του οποίου- με τη βοήθεια των οπτικών εφέ, που τιμήθηκαν με Οσκαρ – σου δημιουργούν την αίσθηση ότι κάνεις βόλτες μέσα σε πίνακες ζωγραφικής. Από εκεί, οΡόμπιν Γουίλιαμςμε τη βοήθεια ενός αγγέλου (Κούμπα Γκούντινγκ Τζούνιορ) θα προσπαθήσει να έρθει σε επαφή με τη γυναίκα του (Αναμπέλα Σιόρα). Η μεταφυσική ματιά της Ευρώπης
Μια παρτίδα σκάκι με αντιπάλους τον Χάροντα και έναν ιππότη που μόλις έχει επιστρέψει από τις Σταυροφορίες είναι ο κορμός γύρω από τον οποίο οΙνγκμαρ Μπέργκμαν στην «Εβδομη σφραγίδα» (1957) ξετυλίγει ένα γλαφυρό, συμβολικό όσο και χιουμοριστικό παραμύθι και ταυτόχρονα μία από τις υποβλητικότερες αλληγορίες που μας έδωσε ποτέ το σινεμά. Η ταινία, η οποία ενέπνευσε πολλούς μεταγενέστερους σκηνοθέτες, όπως τον Γούντι Αλενστον «Ειρηνοποιό», αναδεικνύει δύο πλευρές του Μεσαίωνα: ο Χάροντας ταυτίζεται με την αθλιότητα και τη βαρβαρότητα (μάγισσες που οδηγούνται στην πυρά, μαστιγώματα, πανούκλα), ενώ ο Ιππότης με τη χαρά και την ευδαιμονία (τραγούδια, χοροί).
Σε μια πιο ανάλαφρη στιγμή του ο Μπέργκμαν γύρισε «Το μάτι του Διαβόλου» (1960), μια αναρχική ερωτική κωμωδία μεταφυσικής βασισμένη εν μέρει στο θεατρικό έργο «Η επιστροφή του Δον Ζουάν». Εδώ, ο Σατανάς βγάζει… κριθαράκι στο μάτι. Η αιτία βρίσκεται σε μια παλιά παροιμία των Ιρλανδών, σύμφωνα με την οποία ο «Αρχων του Κακού» δεινοπαθεί επειδή μια κοπέλα διατηρεί ακόμη την παρθενιά της.
Μια πολύ πιο αναγνωρίσιμη και μεταφυσική ταινία είναι τα «Φτερά του έρωτα» (1987) του Γερμανού Βιμ Βέντερς,όπου δύο άγγελοι, ο Ντάμιελ (Μπρούνο Γκαντς) και ο Κάσιελ (Οτο Σάντερ), ορατοί στα μάτια των ανθρώπων πλην των παιδιών, περιφέρονται στο Βερολίνο. Ολα αλλάζουν όταν ο πρώτος ερωτεύεται μια ακροβάτισσα και θέλει να γίνει θνητός. Θα τον βοηθήσει ένας αμερικανός ηθοποιός (Πίτερ Φολκ), ο οποίος στο παρελθόν ήταν επίσης άγγελος. Εικόνες της πόλης, ήχοι, σκέψεις, οι διάδρομοι μιας βιβλιοθήκης και τα ερείπια του παλιού Βερολίνου δημιουργούν μια εκτυφλωτική «συμφωνία της μεγαλούπολης». Ο Βέντερς μιλάει για το Βερολίνο αλλά συνεχίζει να διακατέχεται από το όραμα της Αμερικής- όπου 12 χρόνια αργότερα θα γυριστεί το ριμέικ της ταινίας, ως «Η πόλη των αγγέλων», με τονΝίκολας Κέιτζ και τηΜεγκ Ράιαν.
