H Ευρώπη ενώνεται, τα ποδοσφαιρικά σύνορα ως επί το πλείστον έχουν καταργηθεί, αλλά το δίκαιο το οποίο καθορίζει τις σχέσεις παικτών και ομάδων συνεχίζει να διαμορφώνεται σε εθνικό επίπεδο. Ετσι οι επαγγελματίες παίκτες έχουν διαφορετικά δικαιώματα και υποχρεώσεις από χώρα σε χώρα. Σε πολλά ευρωπαϊκά πρωταθλήματα τα ιδιωτικά συμφωνητικά καθορίζουν τις σχέσεις των δύο πλευρών. Υπάρχουν όμως και χώρες οι οποίες δεν αφήνουν τίποτε στην τύχη ή στη διάθεση των παραγόντων. Στην Αγγλία, στη Γερμανία, στη Δανία, στην Αυστρία, στο Βέλγιο οι ποδοσφαιριστές με την υπογραφή του συμβολαίου τους γνωρίζουν με κάθε λεπτομέρεια τι δικαιούνται να πάρουν από τον σύλλογό τους, αλλά και ποιες είναι οι υποχρεώσεις τους απέναντί του. Στο εξ 22 σελίδων υπόδειγμα συμβολαίου της αγγλικής λίγκας αναφέρονται σχεδόν τα πάντα. Ο παίκτης, για παράδειγμα, γνωρίζει ότι αν τιμωρηθεί από τα ποινικά δικαστήρια με ποινή άνω των τριών μηνών, αυτομάτως μπορεί να βρεθεί χωρίς ομάδα. Το γερμανικό συμβόλαιο απαγορεύει τη δημόσια κριτική για οποιοδήποτε εσωτερικό θέμα της ομάδας, αλλά υπαγορεύει αποδοχή χωρίς αντιρρήσεις των αποφάσεων του διαιτητή. Στα συμβόλαια πολλών χωρών καθορίζονται επίσης τα δικαιώματα των δύο πλευρών σε περίπτωση υποβιβασμού της ομάδας, οι κυρώσεις σε θέματα ντόπινγκ, οι υποχρεώσεις των παικτών σε ιατρικά ζητήματα, οι ασφαλιστικές υποχρεώσεις, αλλά και η περιοχή στην οποία οφείλει να διαμένει ο ποδοσφαιριστής. Ολα αυτά είναι πρωτόγνωρα βεβαίως για τις ομάδες των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες μόλις πρόσφατα άρχισαν να οργανώνονται σύμφωνα με τα δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα του επαγγελματικού ποδοσφαίρου.
Στην Ελλάδα το συμβόλαιο της ΕΠΑΕ δεσμεύει τις δύο πλευρές κυρίως ως προς τα απαραίτητα. Σε μια προσπάθεια να δημιουργήσουν έναν τύπο συμβολαίου που θα μπορούσε να λειτουργήσει σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες προλαμβάνοντας πολλά προβλήματα, η UEFA, ο συνδικαλιστικός φορέας των ποδοσφαιριστών (FIF PRO) και οι ευρωπαϊκές λίγκες, εκπροσωπούμενες από τον γενικό γραμματέα της Πρέμιερ Λιγκ Μάικλ Φόστερ και τον αναπληρωτή γενικό γραμματέα της ΕΠΑΕ Θεόδωρο Γιαννίκο, άρχισαν συζητήσεις για τη σύνταξη ενός ενιαίου κειμένου το οποίο θα συζητηθεί επισήμως στα τέλη του 2005. Ας δούμε όμως τι προβλέπουν τα ποδοσφαιρικά συμβόλαια που ισχύουν σε πέντε δυτικοευρωπαϊκές χώρες και τα οποία ασφαλώς αποτελούν «πρώτη ύλη» για την προαναφερθείσα προσπάθεια κωδικοποίησης ενός ενιαίου τύπου συμβολαίου.
* H αγγλική λίγκα
Ο ποδοσφαιριστής υποχρεούται να δίνει στους αγώνες τον καλύτερό του εαυτό και να διατηρείται σε άριστη φυσική κατάσταση. H συμμετοχή του σε όλες τις δραστηριότητες της ομάδας θεωρείται εκ των ουκ άνευ, όπως και το ότι οφείλει να συμμορφώνεται προς τις εντολές της διοίκησης και να σέβεται τον εσωτερικό κανονισμό της ομάδας. Χωρίς την εξουσιοδότηση της διοίκησης ούτε για αστείο δεν επιτρέπεται να παίξει μπάλα σε άλλη ομάδα. Επειδή η ιατρική έχει μπει για τα καλά στη ζωή του ποδοσφαίρου, ο παίκτης είναι υποχρεωμένος να υποβάλλεται στις απαραίτητες ιατρικές εξετάσεις, να μη δέχεται ιατρικές υπηρεσίες εν αγνοία του ιατρικού τιμ της ομάδας, να μη φοράει όταν αγωνίζεται αντικείμενα τα οποία μπορούν να τραυματίσουν τον ίδιο ή τους αντιπάλους και να μην ασχολείται γενικότερα με δραστηριότητες οι οποίες μπορούν να ακυρώσουν την ασφαλιστική του κάλυψη.
Επιπλέον θα πρέπει να διαμένει σε περιοχή την οποία θα εγκρίνει η ομάδα του και φυσικά να μην έχει οποιαδήποτε άλλη απασχόληση πέραν του ποδοσφαίρου, χωρίς άδεια της διοίκησης, και να μη ζημιώνει με οποιονδήποτε τρόπο την ομάδα του και το ποδόσφαιρο. Για το θέμα της κοινωνικής προσφοράς, των δημοσίων σχέσεων και του μάρκετινγκ υπάρχει ειδικό κεφάλαιο τριών σελίδων με 11 παραγράφους, το οποίο καθορίζει τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα του ποδοσφαιριστή.
H ομάδα από την πλευρά της διατηρεί το δικαίωμα διακοπής του συμβολαίου στις περιπτώσεις που: ο παίκτης παραβιάζει σοβαρά και συστηματικά τα καθήκοντά του· και αν του επιβληθεί από ποινικά δικαστήρια ποινή μεγαλύτερη των τριών μηνών. Ο ποδοσφαιριστής διατηρεί το δικαίωμα της έφεσης, ενώ, ώσπου να αποφασίσει τελεσίδικα το αρμόδιο όργανο της λίγκας, η ομάδα υπό προϋποθέσεις μπορεί να διακόψει την πληρωμή του παίκτη ως έξι μήνες. Ο ποδοσφαιριστής από την πλευρά του μπορεί να ζητήσει λύση του συμβολαίου από υπαιτιότητα της ομάδας του εφόσον παραβιάζονται σοβαρά ή μόνιμα οι όροι του, ή αν καθυστερήσει πάνω από 14 ημέρες η καταβολή του μισθού ή των άλλων συμφωνηθεισών παροχών.
* Γερμανική πειθαρχία
Ο ποδοσφαιριστής οφείλει να αποφεύγει τις δημόσιες κρίσεις για τις εσωτερικές υποθέσεις της ομάδας του. Να αποδέχεται χωρίς αντιρρήσεις τις αποφάσεις των διαιτητών και των βοηθών τους. Να χρησιμοποιεί στις διαπραγματεύσεις επίσημους μάνατζερ της FIFA ή δικηγόρους. Απαγορεύεται να έχει μετοχές άλλων ομάδων παρά μόνον εκείνης στην οποία αγωνίζεται, και αυτό ύστερα από έγκριση της διοίκησης. Εφόσον ο ίδιος το επιθυμεί, η ομάδα είναι υποχρεωμένη να του παρέχει συμβουλευτικές υπηρεσίες επί οικονομικών, εκπαιδευτικών και επαγγελματικών υποθέσεων. Το συμβόλαιο μπορεί να ανανεώνεται για συγκεκριμένη χρονική περίοδο, εκτός αν τα δύο μέρη ειδοποιήσουν το ένα το άλλο ως τις 30 Απριλίου (εκάστου έτους) ότι δεν επιθυμούν την ανανέωση.
* Το μοντέλο της Δανίας
Στο συμβόλαιο υπάρχει ειδική πρόβλεψη για την εφαρμογή των κανονισμών αντιντόπινγκ της ποδοσφαιρικής ομοσπονδίας. Ο παίκτης χωρίς τη συγκατάθεση της ομάδας του απαγορεύεται να συμμετάσχει έστω και ερασιτεχνικά σε οποιονδήποτε άλλον αγώνα ή να έχει ως χόμπι κάποιο άλλο άθλημα. H ομάδα υποχρεούται να ασφαλίσει τον ποδοσφαιριστή αναφέροντας ρητά στο συμβόλαιο το ποσόν που θα διαθέσει για κάθε είδους ασφάλιση. Υποχρέωσή της είναι επίσης να ενημερώσει τον παίκτη που απέκτησε για όλους τους κανονισμούς που διέπουν το ποδόσφαιρο στη χώρα. Ο παίκτης μόνο με τη συγκατάθεση της ομάδας του μπορεί να υπογράψει διαφημιστικό συμβόλαιο και με τον όρο ότι αυτό δεν θα έρχεται σε αντίθεση με τον κύριο χορηγό της ομάδας. Προσδιορίζεται μάλιστα ότι κύριος χορηγός είναι εκείνος ο οποίος προσφέρει σε ομάδα της Σούπερ Λίγκας πάνω από 150.000 κορόνες.
Καθορίζεται επίσης ο βασικός μισθός, ο οποίος δεν μπορεί να είναι μικρότερος από τη συλλογική σύμβαση που υπογράφουν ετησίως τα συνδικαλιστικά όργανα παικτών και ομάδων. Εξι μήνες πριν από τη λήξη του συμβολαίου του ο ποδοσφαιριστής μπορεί να υπογράψει σε άλλη ομάδα. Σε περίπτωση μεταγραφής σε άλλη ομάδα της Δανίας ισχύει ο κανονισμός μεταγραφών της ομοσπονδίας της χώρας, ενώ για μεταγραφή στο εξωτερικό ισχύουν οι κανονισμοί της FIFA. Σε περίπτωση υποβιβασμού της ομάδας ο παίκτης μένει ελεύθερος. Αν ο ποδοσφαιριστής είναι κάτω των 18 ετών, μαζί με το συμβόλαιό του πρέπει να κατατεθεί σχέδιο για τις σπουδές του.
* Το βελγικό πρότυπο
Ο παίκτης αναλαμβάνει την υποχρέωση να μη ρισκάρει με ενέργειες οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν στην αποβολή του στερώντας έτσι από την ομάδα του τη δυνατότητα να τον χρησιμοποιήσει στα παιχνίδια της. Επίσης δεσμεύεται να μην αναμειγνύεται σε θέματα τα οποία αφορούν τη σύνθεση της ομάδας, να μην παρέχει πληροφορίες σε αντίπαλες ομάδες, να μην αναμειγνύεται με το οικονομικό, διοικητικό και διαφημιστικό μάνατζμεντ του συλλόγου, να διαμένει σε συγκεκριμένη απόσταση από την έδρα της ομάδας, να ακολουθεί τις υπάρχουσες οδηγίες για την ιατρική του παρακολούθηση. Προσωπικό γιατρό μπορεί να χρησιμοποιεί μόνο με δική του ευθύνη. Ο παίκτης δεσμεύεται να μην αγωνίζεται σε ομάδα που δεν αναγνωρίζεται από την ομοσπονδία, να μην παίζει δηλαδή ούτε με τους φίλους του.
Στο συμβόλαιο προβλέπονται αναλυτικά ο μισθός, τα πριμ σε χρήμα και σε είδος, οι εργοδοτικές εισφορές, ενώ ειδικό κεφάλαιο ορίζει το πριμ μεταγραφής, το ποσόν που εισπράττει στην αρχή κάθε χρόνου που μένει στην ομάδα, αλλά και πριμ σταθερότητας το οποίο θα λάβει στην περίπτωση που μείνει στην ομάδα ως το τέλος του συμβολαίου του και το οποίο υπολογίζεται επί του συνολικού ποσού που εισέπραξε στη διάρκεια της καριέρας του στην ομάδα.
Αν ο παίκτης τιμωρηθεί από την ομοσπονδία και για κάποια προσδιορισμένη περίοδο δεν μπορεί να προσφέρει τις υπηρεσίες του, η ομάδα μπορεί να διακόψει το συμβόλαιό του. Ο παίκτης αποδέχεται την πιθανότητα υποβιβασμού της ομάδας και σε περίπτωση που είναι επαγγελματίας διατηρεί το δικαίωμα της μεταγραφής. Στο συμβόλαιο υπάρχουν επίσης ειδικές προβλέψεις για τις αποδοχές σε περίπτωση σοβαρού τραυματισμού, ενώ ο παίκτης υπογράφει ότι αποδέχεται το ομαδικό ασφαλιστήριο της λίγκας. Ειδική πρόβλεψη στο συμβόλαιο υπάρχει ακόμη και για τη στρατιωτική θητεία, με την ομάδα να διατηρεί το δικαίωμα να αποφασίζει σε ποια παιχνίδια θα τον χρησιμοποιήσει.
* Το αυστριακό σύστημα
Ο ποδοσφαιριστής δεσμεύεται με το συμβόλαιό του ότι θα συμμετέχει σε όλα τα παιχνίδια και τις προπονήσεις, ενώ θα πρέπει να ενημερώνει τον γιατρό της ομάδας για κάθε πρόβλημα που θα του παρουσιάζεται και να ακολουθεί πλήρως τις συμβουλές του. Να δίνει το παρών σε όλες τις εκδηλώσεις δημοσίων σχέσεων της ομάδας φορώντας τα ρούχα που του διαθέτει και να μη διαφημίζει προϊόντα διαφορετικής φίρμας από εκείνη με την οποία είναι συμβεβλημένος ο σύλλογος. Επίσης οφείλει να συμπεριφέρεται στο γήπεδο με κόσμιο τρόπο και να σέβεται τις αποφάσεις των διαιτητών.
Ο ποδοσφαιριστής με την υπογραφή του συμβολαίου του παραχωρεί αυτομάτως στην ομάδα το δικαίωμα εκμετάλλευσης ατομικά ή συλλογικά της φωτογραφίας και της υπογραφής του, ενώ πάντα με τη συγκατάθεση της ομάδας του και εφόσον δεν επηρεάζεται αρνητικά η απόδοσή του μπορεί να εκμεταλλεύεται ατομικά τις συνεντεύξεις τις οποίες δίνει και τα βιβλία τα οποία εκδίδει. Το ύψος του μισθού του είναι συνδεδεμένο με την παρουσία του στην αρχική ενδεκάδα. Αν δεν είναι βασικός, έχει μειωμένες αποδοχές, όπως και όταν εισέρχεται στο παιχνίδι στο β’ ημίχρονο.
Σε περίπτωση υποβιβασμού της η ομάδα διατηρεί το δικαίωμα της μείωσης των αποδοχών ή διακοπής συμβολαίου. Σε περίπτωση που ο παίκτης βρεθεί θετικός σε αντιντόπινγκ έλεγχο διατηρεί το δικαίωμα της τιμωρίας, ενώ το συμβόλαιο ακυρώνεται αυτομάτως αν δεν εγκρίνουν τη μεταγραφή οι υπηρεσίες μετανάστευσης.
