Από το 1965 ως σήμερα έχουν γίνει πλήθος ημερίδες, συνέδρια, δημοσιεύσεις, στρογγυλά τραπέζια κτλ. για την Αθήνα. Στόχος είναι πάντα να διερευνηθούν τα αίτια και τα συμπτώματα της κακοδαιμονίας της πρωτεύουσάς μας και να προταθούν οι μέθοδοι και τα μέτρα αντιμετώπισής τους. Στα 35 αυτά χρόνια πολλά ειπώθηκαν, γράφτηκαν και εκτέθηκαν… Τελικά όμως αυτή που εκτέθηκε είναι η ελληνική πολιτεία και η σημερινή κοινωνική πραγματικότητα. Γιατί το θέμα δεν είναι πια τεχνικό. Εγιναν μερικά ρυθμιστικά σχέδια (από τα οποία εγκρίθηκαν και καν’α-δυο), αλλά τι πραγματοποιήθηκε; Σε σύγκριση με τις κολοσσιαίες ανάγκες, σχεδόν τίποτε.
Το θέμα είναι δυστυχώς βαθύτατα πολιτικό. Και το πολιτικό κόστος (με την ευρύτατη έννοιά του) είναι πιο μεγάλο από το οικονομικό. Οι παράγοντες που δημιουργούν αυτό το πολιτικό κόστος είναι:
* Τα εκτεταμένα και παντοδύναμα συμφέροντα των οικονομικά και πολιτικά ισχυρών (τα «διαπλεκόμενα», όπως τα βαφτίσαμε τώρα τελευταία).
* Το υποτιθέμενο «συμφέρον» του κάθε ιδιοκτήτη, η λαθεμένη αντίληψη που του έχει εμφυσήσει η σύγχρονη κοινωνία, να μη λογαριάζει παρά μόνο το οικοπεδάκι και το σπιτάκι του, ενώ όλα τα άλλα στοιχεία της πόλης να του είναι αδιάφορα ή εχθρικά.
* Το λάδωμα, η μίζα, το ρουσφέτι, που επιβάλλουν με τα ακαταμάχητα όπλα τους την παρανομία (ας θυμηθούμε τα «αυθαίρετα»).
* Και σε όλα αυτά γιατί μπλέκουμε τους πρόσφατους σεισμούς; Η εμπειρία από παρόμοιες μετασεισμικές καταστάσεις διδάσκει ότι το ψυχολογικό κλίμα που διαμορφώνουν ο κίνδυνος και οι καταστροφές δημιουργεί τη δυνατότητα να κατανοήσουν οι κάτοικοι το πραγματικό συμφέρον τους όσον αφορά το κυριότερο: τη δομή της πόλης. Αν καταφέρουμε να μην παραμείνει όλη η προσπάθεια στο να βάλει ο σεισμόπληκτος «ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι του», αλλά και στο να αντιμετωπίσει μελλοντικά παρόμοιες καταστάσεις, τότε πολλά μπορούν να γίνουν που δεν θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν άλλοτε γιατί θα συναντούσαν ομαδική αντίδραση.
Βαθύτερη διερεύνηση του προβλήματος της πολεοδομικής αντισεισμικής θωράκισης (διαφοροποιώντας την πλήρως από την κτιριολογική αντισεισμική θωράκιση) πείθει ότι ο «αντισεισμικός» σχεδιασμός της πόλης ταυτίζεται, κατά βάση, με ένα σωστό επιστημονικά, υψηλής ποιότητας και πολιτικής ευθύνης, λεβέντικο ρυθμιστικό σχέδιο. Γιατί αφορά άμεσα:
* Τη δομή της πόλης.
* Το κυκλοφοριακό σύστημα.
* Τους όρους και περιορισμούς δόμησης.
* Την απαίτηση επαρκών μεγάλων ελεύθερων χώρων στη σωστή θέση.
* Τη βελτίωση του περιβάλλοντος (πλούσιο πράσινο κτλ.).
Μόνο που ένας σοβαρός σεισμός φανκερώνει ανάγλυφα τις βασικές αδυναμίες του σχεδιασμού και προγραμματισμού και παράλληλα θα μπορούσε να διευκολύνει την πολιτεία να αντιμετωπίσει το σημαντικό πολιτικό και οικονομικό κόστος. Τα περισσότερα από όσα απαιτεί η πολεοδομική θωράκιση για περίπτωση σεισμού συνήθως είναι ταυτόχρονα επιθυμίες (όνειρα απραγματοποίητα!) των πολεοδόμων κατά τον γενικό σχεδιασμό:
* Τόσο φαρδείς (στο εσωτερικό του δήμου ή του διαμερίσματος) δρόμοι και πρασιές ώστε, σε συνάρτηση με τα ύψη των κτιρίων και τους συντελεστές δόμησης, να μην πέφτουν τα χαλάσματα στα κεφάλια των περαστικών.
* Εναν εξωτερικό κυκλοφοριακό άξονα όπου θα φθάνεις με σιγουριά την ώρα του κινδύνου έξω από την επικίνδυνη ζώνη, ενώ στην καθημερινή ζωή βοηθάει σημαντικά στη λειτουργία ουσιαστικών δευτεροβάθμιων μονάδων αυτοδιοίκησης.
* «Κέντρα» που σε καμία περίπτωση δεν συμπίπτουν με την εικόνα που έχουν οι περισσότεροι στο μυαλό τους. Οχι δηλαδή εμπορικά κέντρα, με χιλιάδες μαγαζιά δεξιά και αριστερά του πολυσύχναστου από αυτοκίνητα κεντρικού δρόμου! Αλλά πραγματικά «κέντρα κοινωνικής ζωής», που πιο πολύ θα θυμίζουν την αρχαία «αγορά» παρά την οδό Πατησίων.
* Χώροι πρασίνου, πάρκα, αλάνες, γήπεδα αθλοπαιδιών, στάδια, που θα χρησιμεύσουν όμως παράλληλα με τον καλυμμένο τεχνικό εξοπλισμό τους (νερό – ηλεκτρικό – τηλέφωνο…) σε ώρα ανάγκης ως «χώροι καταφυγής» ή «χώροι καταυλισμού».
Είναι φανερό ότι δεν θεωρούμε καν θέμα συζήτησης το αν η Αθήνα μπορεί να γίνει βιώσιμη αλλά το πώς θα είναι βιώσιμη σε κάθε περίπτωση. Ο Ελληνας, παράλληλα με τις αρνητικές ιδιομορφίες του, παρουσιάζει σημαντικά προσόντα που αντανακλώνται και στην Αθήνα: όσο και αν της βρίσκουμε χιλιάδες κουσούρια και ελλείψεις, έχει μια ζωντάνια, ένα κέφι που μαζί με το μοναδικό κλίμα και την ιστορία της την καθιστούν (δυνάμει) απόλυτα βιώσιμη. Τουλάχιστον για τους ξένους!
Ο κ. Γρηγόρης Διαμαντόπουλος είναι αρχιτέκτων – πολεοδόμος.
