Η Πέμπτη της εβδομάδας που πέρασε (31.10.2002) ήταν η Ημέρα της Αποταμίευσης. Πριν από μερικά χρόνια κατά την ημέρα αυτή οι μαθητές όλης της χώρας έγραφαν τη σχετική Εκθεση Ιδεών στην οποία αναμενόταν να γράψουν για τις θετικές συνέπειες της αποταμίευσης.
Φυσικά η συσσωρευμένη, από αιώνες, λαϊκή σοφία που περιέχεται στην παροιμία «φασούλι το φασούλι γεμίζει το σακούλι» δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Είναι όμως λάθος να δημιουργούμε την εντύπωση ότι η αποταμιευτική συμπεριφορά είναι παντού και πάντοτε ατομική και κοινωνική αρετή.
Η πράξη της αποταμίευσης δεν είναι από μόνη της αρετή. Μπορεί κανείς να αποταμιεύει επειδή είναι μίζερος και φιλάργυρος, οπότε η αποταμίευση δείχνει κάποιο ελάττωμα παρά κάποια αρετή. Το σημαντικό στοιχείο βρίσκεται στον λόγο για τον οποίο αποφασίζει κανείς να αποταμιεύσει, πράγμα το οποίο φαίνεται στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τα κεφάλαια της αποταμίευσης. Αν, π.χ., κάποιος αποταμιεύει κάθε μήνα ένα μέρος του εισοδήματός του ώσπου να συγκεντρώσει το απαραίτητο ποσό για να παίξει στο καζίνο του Μόντε Κάρλο, δείχνει ότι έχει κάποιο ακατανόητο πάθος μάλλον παρά αρετή. Αντίθετα, αν αποταμιεύει για να συγκεντρώσει τα ποσά που χρειάζονται για να χρηματοδοτήσει τις μεταπτυχιακές του σπουδές, τότε δείχνει σωφροσύνη. Γενικά, η αποταμίευση μπορεί να θεωρηθεί αρετή όταν αντισταθμίζεται από κάποια πράξη, παρούσα ή μελλοντική, επένδυσης. Διαφορετικά, μπορεί να θεωρηθεί μιζέρια, φιλαργυρία, κακομοιριά ή άγνοια.
Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και στην περίπτωση του κράτους. Η φορολογία των πολιτών είναι μια μορφή αποταμίευσης στην οποία υποχρεωνόμαστε από το κράτος, το οποίο στη συνέχεια χρησιμοποιεί τα φορολογικά έσοδα, δηλαδή τις αναγκαστικές αποταμιεύσεις μας. Αν το κράτος χρησιμοποιεί τις φορολογικές εισπράξεις για να τις επενδύσει σε αναπτυξιακά έργα που θα αποφέρουν μελλοντικά οφέλη τότε η αναγκαστική αυτή αποταμίευση είναι οικονομικά δικαιολογημένη και δείχνει πολιτικούς με σύνεση και γνώση. Αν, αντίθετα, τα φορολογικά έσοδα χρηματοδοτούν δαπάνες που αποτελούν σπατάλη και διασπάθιση του δημοσίου χρήματος τότε η αναγκαστική αποταμίευση αντιστοιχεί σε μεταβιβάσεις εισοδήματος που δεν έχουν χρησιμότητα και είναι άδικες.
Συμπερασματικά, η πράξη της αποταμίευσης δεν είναι από μόνη της πράξη σύνεσης και σωφροσύνης. Εκείνο που είναι σημαντικό είναι η εξασφάλιση ότι οι αποταμιεύσεις είτε σε ατομικό είτε σε κρατικό επίπεδο θα επενδυθούν επωφελώς για το άτομο ή το κοινωνικό σύνολο, αντίστοιχα.
Ισως είναι σκόπιμο να υποδειχθεί προς τους αρμοδίους ότι είναι καλή ιδέα να επανέλθει στα σχολεία η παλιά πρακτική της Εκθεσης Ιδεών κατά την Ημέρα της Αποταμίευσης. Το αντικείμενο της Εκθεσης Ιδεών όμως πρέπει να αλλάξει και η προσοχή να στραφεί όχι στην αποταμίευση, αλλά στη γενικότερη στρατηγική που πρέπει να αναπτύσσει κάθε οικογένεια και κάθε άτομο σχετικά με την αξιοποίηση των παραγωγικών πόρων που διαθέτουν ώστε να επιτύχουν τους μακροχρόνιους στόχους τους για πρόοδο και ευημερία.
Ο κ. Θεόδωρος Π. Λιανός είναι καθηγητής της Πολιτικής Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (πρ. ΑΣΟΕΕ).
