Τι φταίει με το μάθημα της Ιστορίας και το αντιπαθούν οι μαθητές; Τα αποτελέσματα των πανελλαδικών εξετάσεων ήταν απογοητευτικά. Είναι ο όγκος της ύλης που τους πνίγει; Είναι η οπτική κάτω από την οποία εξετάζονται τα ιστορικά φαινόμενα και ο τρόπος διδασκαλίας; H έλλειψη της σύνδεσης των ιστορικών γεγονότων με το σήμερα; Τι είναι αυτό που απομακρύνει τους μαθητές από μια γοητευτική για πολλούς αφήγηση; Είναι και αυτά και άλλα, η απάντηση δεν είναι εύκολη και φυσικά το πρόβλημα των μαθητών με την Ιστορία δεν είναι μόνο ελληνικό.
Ο Μπερνάρ Σαμπάζ, συγγραφέας του βιβλίου Ο κόσμος έχει τη δική του ιστορία, είναι παράλληλα και καθηγητής σε ένα παρισινό λύκειο. Ισως λοιπόν να αντιμετώπιζε παρόμοια προβλήματα με αυτά των ελλήνων συναδέλφων του διδάσκοντας Ιστορία, και έτσι να αποφάσισε να δεχθεί την πρόσκληση του εκδοτικού οίκου Seuil για να γράψει ένα μυθιστόρημα με ήρωες έναν καθηγητή, τους μαθητές μιας B’ Λυκείου και πρωταγωνιστή την ίδια την Ιστορία. Ιστορία είμαστε εμείς, οι ανώνυμοι, οι επώνυμοι, το κλίμα, η μορφολογία του εδάφους, η οικονομία, οι συνήθειες, η πολιτική, η τεχνολογία, η επιστήμη, η διατροφή, η θρησκεία, η φιλοσοφία, με δυο λόγια καθετί που ορίζει τη ζωή των ανθρώπων. Φαντάστηκε την Ιστορία του κόσμου σαν ένα επιτραπέζιο παιχνίδι, όπου ανάλογα με τη ζαριά που ρίχνεις προχωράς από τετράγωνο σε τετράγωνο, πηγαίνεις μπρος – πίσω, ανακατεύεις τα γεγονότα, κάνεις κύκλους και τελικά, ακόμη και αν δεν αποκτάς μια κάποια σφαιρική άποψη για το πώς λειτουργούν τα πράγματα, ανακαλύπτεις πώς δουλεύει ο ιστορικός, πώς συνδυάζει τις πληροφορίες, και αντιλαμβάνεσαι ότι γνωρίζοντας το παρελθόν μπορείς να κατανοήσεις καλύτερα την εξέλιξη των γεγονότων και το παρόν.
Στο βιβλίο ο καθηγητής Βικτόρ Βολίν προτείνει στους μαθητές του το παρακάτω project: να γράψουν μια Ιστορία της Ανθρωπότητας, ό,τι αυτοί θεωρούν σημαντικό, και τα γραπτά αυτά να είναι η βάση για να γνωρίσουν τον κόσμο μας οι πολύ μακρινές μελλοντικές γενιές. Οι μαθητές ανταποκρίνονται και προχωρούν ως εξής: ο Βολίν εισηγείται σε κάθε μάθημα ένα θέμα και μοιράζει στους μαθητές εργασίες και μικρές έρευνες. Τα ερεθίσματα για να προχωρήσουν οι μαθητές και οι μαθήτριες στο παιχνίδι είναι πολλά και διάφορα: μια κινηματογραφική ταινία που προβλήθηκε στην κινηματογραφική λέσχη του σχολείου, ένα τραγούδι, ένα περιστατικό από το αστυνομικό ρεπορτάζ, ένα οικογενειακό κειμήλιο, η διαφορετική καταγωγή των ίδιων των παιδιών της τάξης, οτιδήποτε μπορούσε να τους προκαλέσει το ενδιαφέρον. Ο καθένας πρέπει να παρουσιάσει το θέμα μέσα από τη ζωή και τη δράση κάποιας διάσημης ή άσημης προσωπικότητας. Στη συζήτηση που ακολουθεί, τίθενται όλα όσα αφορούν τη μεθοδολογία προσέγγισης των ιστορικών γεγονότων, τη διαθεματικότητα που προϋποθέτει η μελέτη, αφού εμπλέκονται και συνδυάζονται μεταξύ τους πολλά επιστημονικά πεδία, και τελικά στοιχειοθετείται, μέσα στην πολυπλοκότητά της, η γνώση του κόσμου γύρω μας.
Ο αναγνώστης διαβάζει παράλληλα πολλές ιστορίες εκτός από την ιστορία της Ιστορίας. Μέσα από την έρευνα και την οργάνωση των μαθημάτων παρακολουθεί τη σχολική ζωή, από τα πειθαρχικά παραπτώματα ως τους εφηβικούς έρωτες, τις προσδοκίες των μαθητών, του Βολίν και των άλλων εκπαιδευτικών, τις διαπροσωπικές σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσά τους. Το περιβάλλον του σχολείου προσφέρει το πλαίσιο, όπως η πανεπιστημιακή κοινότητα στα campus novels, για να μιλήσει ο συγγραφέας με έμμεσο τρόπο για τα κακώς κείμενα και τις δυσκολίες της διδακτικής πράξης που συχνά ματαιώνουν τη δουλειά των εκπαιδευτικών, καθώς και τους πάμπολλους τρόπους που υπάρχουν για να ξυπνήσει η δημιουργικότητα των μαθητών. Ο Σαμπάζ, συνθέτοντας μια μυθιστορία της Ιστορίας, έγραψε ένα μυθιστόρημα και ως εκ τούτου ο στόχος του δεν είναι να προτείνει μια συγκροτημένη διδακτική προσέγγιση. Το τι θα αποκομίσουν οι αναγνώστες εξαρτάται από τα προσωπικά ενδιαφέροντα του καθενός. Αν ανήκουν στην κατηγορία αυτών που χαίρονται την ιστορική αφήγηση, το Ο κόσμος έχει τη δική του ιστορία σίγουρα θα τους ικανοποιήσει. Αν πάλι είναι εκπαιδευτικοί, πιθανόν να πάρουν ιδέες για να πειραματιστούν με μερικά κεφάλαια της ύλης ακολουθώντας μια παρόμοια πορεία διδασκαλίας και να παρεκκλίνουν ελαφρά από το ασφυκτικό πλαίσιο που επιβάλλει το εκπαιδευτικό σύστημα.
H κυρία Μαρίζα Ντεκάστρο είναι παιδαγωγός και συγγραφέας βιβλίων για παιδιά. Από τις εκδόσεις Κάστωρ κυκλοφορεί το βιβλίο της «Μικρές Ιστορίες του Μουσείου».
