Ο αυξημένος επαγγελματικός κίνδυνος που διακρίνει την απασχόληση πολλών εργαζομένων έχει γίνει εδώ και χρόνια γαϊτανάκι ενός ανομολόγητου «διαίρει και βασίλευε» των εκάστοτε κυβερνήσεων με επίκεντρο το εργασιακό αίτημα για νέες εντάξεις στα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα. Εκτός οι δημόσιοι υπάλληλοι που θα μπορούσαν να καλύπτονται από τις ρυθμίσεις περί βαρέων και ανθυγιεινών (BAE). Εντός, ήδη από χρόνια, αντίστοιχες κατηγορίες υπαλλήλων και εργατών στον ιδιωτικό τομέα. Λες και ο επαγγελματικός κίνδυνος «χτυπά» αλλιώς αν είναι «δημόσιος» και αλλιώς αν είναι «ιδιωτικός». Ή μήπως αλλιώς θερίζει η ηπατίτιδα τον εργάτη αποκομιδής σκουπιδιών όταν αυτός έχει σύμβαση δημοσίου δικαίου και αλλιώς τον συνάδελφό του εργάτη ιδιωτικού δικαίου; Σύμφωνα με στοιχεία που περιλαμβάνονται στο Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Εργασιακών Σχέσεων – European Industrial Relations Observatory (EIRO) -, υπολογίζεται ότι η ένταξη στον κανονισμό περί BAE αφορά περίπου 50.000 δημοσίους υπαλλήλους (εκτιμήσεις ΑΔΕΔΥ, 2004). Μάλιστα σημειώνεται ότι οι ιδιωτικοί υπάλληλοι που καλύπτονται από τις ρυθμίσεις περί BAE ανέρχονται σε περίπου 700.000. Οι κυριότερες κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων προς ένταξη – αν και εφόσον γίνει – είναι εργαζόμενοι στους ΟΤΑ, νοσηλευτές και υγειονομικοί στα νοσοκομεία, πολιτικό προσωπικό σε υπηρεσίες Εθνικής Αμύνης, χημικοί, τεχνικοί και ερευνητές σε επιστημονικά κέντρα. Οι κινητοποιήσεις των εργαζομένων στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποδεικνύουν για άλλη μία φορά ότι η παράνοια γύρω από τα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα διαιωνίζεται.
Οι «ανέξοδες» υποσχέσεις που παραμένουν εδώ και χρόνια (μόνο) τέτοιες πατάνε σε δύο «φοβικές» βάρκες, προς την ίδια όμως κατεύθυνση. Μην τυχόν και τονωθούν διεκδικήσεις για διεύρυνση του δικαιώματος ένταξης στα βαρέα και άλλων στον ιδιωτικό τομέα. Μήπως και επιβαρυνθεί ο κρατικός προϋπολογισμός από την επέκταση του θεσμού στο Δημόσιο (ζόρι και το ζήτημα το αναδρομικό επασφάλιστρο για τους παλιούς που θα εξαγοράσουν την ένταξή τους, το ζήτημα της αλλαγής συνταξιοδοτικού καθεστώτος κτλ.).
Και όλα αυτά όταν η διαφαινόμενη κυρίαρχη τάση των κυβερνήσεων τα τελευταία χρόνια, όπως επισημαίνουν ειδικοί, είναι επαναθεώρηση της λίστας των BEA για να απενταχθούν κατηγορίες εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα (όταν θα έχουν μπει και οι δημόσιοι στην ίδια λίστα ο φόβος τους είναι ότι το μέτωπο των εργαζομένων κατά της αποδόμησης των BEA θα γίνει πιο πλατύ). Οι πιο δύσπιστοι μάλιστα βλέπουν, πίσω από την πρόσφατα εκφρασμένη θέση του υπουργού Εσωτερικών να ανοίξει το θέμα για την επέκταση των BEA στο Δημόσιο (ξανά), το ίδιο σενάριο αλλά από την ανάποδη: «Μπαίνουν κάποιες κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων που εργάζονται σε εξοφθάλμως βαριές και ανθυγιεινές εργασίες και από εκεί και αυτές γίνονται μπούσουλας συρρίκνωσης για τον ιδιωτικό τομέα…».
* Τα σχέδια της κυβέρνησης
H κυβέρνηση προτίθεται, λέει ο υπουργός Εσωτερικών κ. Πρ. Παυλόπουλος, «να τολμήσει ένα βήμα που δεν τόλμησε κανείς προηγουμένως». Αναρωτιέται μάλιστα ο υπουργός «πώς δεν το καταλαβαίνουν κάποιοι που μαξιμαλίζουν», δείχνοντας προφανώς την ΠΟΕ-ΟΤΑ (Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης) με επικεφαλής τον κ. Θ. Μπαλασσόπουλο, η οποία ζητεί την επέκταση του κανονισμού του IKA για τα BEA σε περισσότερες της μιας κατηγορίες εργαζομένων στους δήμους – όχι μόνο στην καθαριότητα – άμεσα. Οι εργαζόμενοι στους δήμους, ακούγοντας δίμηνη προθεσμία για να προετοιμαστεί σχετικά η κυβέρνηση, θυμούνται ότι και πέρυσι η απεργία τους έληξε ύστερα από την υπόσχεση ότι το θέμα της ένταξής τους στα βαρέα θα προχωρήσει. Μάλιστα ο υφυπουργός Εσωτερικών κ. Απ. Ανδρεουλάκος τον Μάιο του 2005, απαντώντας σε ερώτηση του προέδρου του ΣΥΝ κ. Αλ. Αλαβάνου για την επέκταση των BEA στο Δημόσιο, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου και στους ΟΤΑ είχε αναφέρει ότι «μέχρι τέλους του έτους (σ.σ.: 2005) θα έχουμε κάνει συγκεκριμένη πρόταση»…
H ιστορία όμως είχε επαναληφθεί και επί κυβερνήσεως κ. Κώστα Σημίτη. Τον Νοέμβριο του 2003, με υπουργό Οικονομίας τον κ. Νίκο Χριστοδουλάκη και υπουργό Εσωτερικών τον κ. Κώστα Σκανδαλίδη, είχε συνταχθεί σχέδιο νόμου για «ρύθμιση συνταξιοδοτικών θεμάτων των εργαζομένων σε βαριές και ανθυγιεινές εργασίες του Δημοσίου». Προέβλεπε την επέκταση στο Δημόσιο των ευεργετικών διατάξεων για την ασφάλιση των εργαζομένων σε βαρέα και ανθυγιεινά (2,5 ως 5 χρόνια νωρίτερα συνταξιοδότηση). Δεν αναφερόταν όμως στους ΟΤΑ ενώ δεν ορίζονταν οι κατηγορίες εργαζομένων του Δημοσίου που θα αφορούσε και παρέπεμπε σε σύσταση επιτροπής η οποία θα έκρινε τους δικαιούχους και τις προϋποθέσεις. Μάλιστα σε δηλώσεις του ο τότε υπουργός Οικονομίας είχε διευκρινίσει ότι οι διαδικασίες θα είναι τέτοιες ώστε «να αποφύγουμε μια μαζική παραγωγή δήθεν ανθυγιεινών και δήθεν βαρέων επαγγελμάτων με σκοπό μόνο να μειωθεί ο συντάξιμος χρόνος, να βγαίνουμε πιο νωρίς στη σύνταξη, να επιβαρύνουμε τον κρατικό προϋπολογισμό και τους άλλους φορολογουμένους…». Το ζήτημα δεν προχώρησε. H κυβέρνηση επέμενε ότι οι εργαζόμενοι στο Δημόσιο έπρεπε να επιβαρυνθούν αναδρομικά το επασφάλιστρο για να εξαγοράσουν την ένταξή τους, ύψους 5-10 εκατομμυρίων δραχμών ο κάθε ενδιαφερόμενος, ανάλογα με τα προηγούμενα χρόνια εργασίας. Οι θέσεις της ΠΟΕ-ΟΤΑ ήταν άμεση εφαρμογή του κανονισμού για τα BAE του IKA στο Δημόσιο και τους ΟΤΑ και ο χρόνος που διανύθηκε πριν από την ένταξη να προσμετρηθεί χωρίς οικονομική επιβάρυνση.
* Διαπραγματεύσεις… βαρέων βαρών
Σήμερα η ΑΔΕΔΥ θέτει στο διεκδικητικό της πλαίσιο το ζήτημα των BAE κατά τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, τη συζήτηση για τις οποίες επιθυμεί να ξεκινήσει σύντομα. Πρέπει όμως να ξεπεραστούν μεγάλοι σκόπελοι: ποιοι και πώς θα ενταχθούν, η καταβολή των αναδρομικών για την ένταξη (επασφάλιστρο), η προσαύξηση του ποσού της σύνταξης ανάλογα με τον χρόνο που έχει διανυθεί στα βαρέα και ανθυγιεινά.
Πάντως, όπως επισημαίνει μιλώντας στο «Βήμα» ο πρόεδρός της κ. Σπ. Παπασπύρος, «το θέμα απαιτεί ρύθμιση για να σταματήσει η ανισότητα μεταξύ εργαζομένων και να μην υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά. Ο,τι ισχύει για τον εργαζόμενο στον ιδιωτικό τομέα ή για τον εργαζόμενο στο Δημόσιο με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου και ασφάλιση στο IKA, το ίδιο να ισχύει και για τον δημόσιο υπάλληλο που έχει ασφάλιση δημοσίου». Θεωρεί ότι ο κανονισμός στο IKA για τα BEA «πρέπει να εφαρμοστεί για τις ίδιες ειδικότητες και στο Δημόσιο χωρίς να τίθεται ζήτημα επιτροπών που θα κρίνουν».
Μάλιστα τονίζει ότι όσοι σκέφτονται πως θα δημιουργηθεί μεγαλύτερο μέτωπο με την επέκταση του θεσμού στο Δημόσιο, όταν η κυβέρνηση θελήσει να κάνει αναθεώρηση της λίστας των BAE στον ιδιωτικό τομέα, «ξεχνούν ότι αν αποδιαρθρωθεί κάτι στον ιδιωτικό τομέα, έτσι κι αλλιώς θα κάνουμε μέτωπο και εμείς που διεκδικούμε τα βαρέα».
H ΑΠΟΨΗ ΕΝΟΣ ΕΙΔΙΚΟΥ «Οι εργαζόμενοι εκτός γραφείων δικαιούνται την ένταξη»
Συχνά ακούγεται ότι υπάρχουν εργαζόμενοι στο Δημόσιο ή τους ΟΤΑ που δεν κάνουν μία δουλειά διαρκώς αλλά βρίσκονται ανά διαστήματα σε έκθεση επικίνδυνων παραγόντων ή φορείς οι οποίοι έχουν διένεξη για τις αρμοδιότητες (π.χ., αποχετεύσεις – καθαρισμός μετά τις πλημμύρες ΕΥΔΑΠ ή ΟΤΑ και πάει λέγοντας). Οπως όμως σημειώνει μιλώντας στο «Βήμα» ο κ. Χαράλαμπος Ζιώγας, πολιτικός μηχανικός, υγιεινολόγος και επιστημονικός σύμβουλος της ΠΟΕ-ΟΤΑ σε θέματα διαχείρισης απορριμμάτων, οι εργαζόμενοι στους δήμους σε κλάδους εκτός γραφείων, όπως η καθαριότητα, ο οδοκαθαρισμός, το πράσινο και οι εγκαταστάσεις διαχείρισης απορριμμάτων και αποβλήτων, δικαιούνται την ένταξη. «Είναι κλάδοι όπου οι εργαζόμενοι έχουν μικρότερο προσδόκιμο επιβίωσης από ό,τι ο μέσος εργαζόμενος, ενώ οι νοσογόνοι παράγοντες (μολυσματικές ασθένειες) στους οποίους εκτίθενται πλήττουν και τους ίδιους αλλά είναι επικίνδυνοι και για μετάδοση στα μέλη των οικογενειών τους».
Μάλιστα σημειώνει ότι πρέπει να δοθεί έμφαση και στην εφαρμογή των κανόνων ασφαλείας στους δήμους για την προστασία της υγείας των εργαζομένων – «ελάχιστοι δήμοι έχουν ειδικά ερμάρια για την τοποθέτηση των λερωμένων ρούχων ή πλυντήρια για τον καθαρισμό τους, ενώ λείπουν ακόμη και γιατροί εργασίας και τεχνικοί ασφαλείας». Σύμφωνα με την εκτίμηση του κ. Ζιώγα, η κωλυσιεργία και η αναβλητικότητα στο ζήτημα ρύθμισης των βαρέων και ανθυγιεινών εντάσσεται «στην τάση διατήρησης των ανισοτήτων προς τα κάτω».
