Ο Γουόλτερ Μπάτζετ, ο μεγάλος βρετανός διανοούμενος του 19ου αιώνα, στο έργο του περί του Αγγλικού Συντάγματος (The English Constitution), γράφει για τη μοναρχία ότι «το μυστήριό της είναι η ζωή της». Η λειτουργία της μοναρχίας, εξηγεί, προϋποθέτει έναν σεβασμό, τον οποίο τροφοδοτεί η φαντασία. Η μοναρχία η ίδια ως θεσμός, αναγνωρίζει ο Μπάτζετ, δεν αντέχει στον εξονυχιστικό έλεγχο της λογικής. Για να εξακολουθήσει λοιπόν να υπάρχει και να προσφέρει τις υπηρεσίες της στο έθνος, χρειάζεται απόσταση.
Γι’ αυτό και καταλήγει ο Μπάτζετ με την περίφημη προτροπή του: «Δεν πρέπει να αφήσουμε το φως της ημέρας πάνω στη μαγεία». Να λάβουμε υπ’ όψιν, βέβαια, ότι αυτά τα γράφει το 1867, στην ακμή της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, αλλά και σε μια εποχή που ο Τύπος και η επιρροή του αναπτύσσονται ραγδαία. Καταλαβαίνει λοιπόν τι έρχεται και προειδοποιεί.
Πόσο δίκιο είχε ο Μπάτζετ το βλέπουμε σήμερα. Οι αποκαλύψεις του σκανδάλου Επστιν έλουσαν με το «φως της ημέρας» τον μικρότερο αδελφό του σημερινού βασιλιά της Βρετανίας και ο κόσμος είδε ένα κοινωνικό και ηθικό απόβρασμα, που συμμετείχε στη σεξουαλική κακοποίηση ανήλικων κοριτσιών και έδινε στους φίλους του κρατικά απόρρητα έναντι αμοιβής, σε είδος ή χρήμα.
Εκτοτε, όλα τα ερωτήματα σχετικά με το μέλλον της βασιλείας έχουν τεθεί στο τραπέζι του δημόσιου διαλόγου από την κοινή γνώμη στη Βρετανία: Πόσο κοστίζει η βασιλική οικογένεια στον προϋπολογισμό, ποια είναι η περιουσία τους, γιατί να τους ανήκουν δημόσιες γαίες, πόσοι είναι οι συντηρούμενοι από το κράτος «royals» κ.λπ. Παρακολουθώ τον σχετικό διάλογο στα βρετανικά ΜΜΕ και διαπιστώνω ότι αυτή είναι η πρώτη φορά που η βασιλική οικογένεια αντιμετωπίζεται ως οιονεί τμήμα της δημόσιας διοίκησης, του οποίου η λειτουργία πρέπει να εξορθολογιστεί. Με τόση δημοσιότητα πάνω τους, κάθε ίχνος μαγείας έχει πια χαθεί. Ο Αντριου Μάουντμπατεν-Γουίνζορ, πρώην δούκας του Γιορκ, δεν διαφέρει σε τίποτα από έναν οποιονδήποτε υπέρβαρο εξηνταπεντάρη ταξιτζή, με ποινικό μητρώο για παιδεραστία.
Το ενδιαφέρον μου δεν είναι για τη βασιλεία, η οποία άλλωστε επιβιώνει κυρίως ως διατηρητέο ιστορικό υπόλειμμα ή μουσειακό αγαθό, στις χώρες που ακόμη διατηρούν τον θεσμό. Αναφέρομαι στην περίπτωσή της, για την παραλληλία με την περιπέτεια του Διεθνούς Δικαίου στις μέρες μας, γιατί όπως η μοναρχία έτσι και το Διεθνές Δίκαιο προϋποθέτει τον σεβασμό για να υπάρχει. Προϋποθέτει την πεποίθηση εξ αρχής σε μία ισχύ, που δεν υπάρχει στην πραγματικότητα. Για τη μοναρχία το «φως της ημέρας», αυτό που διαλύει τη μαγεία της, είναι η δημοσιότητα και η έρευνα, για το Διεθνές Δίκαιο είναι η αναποτελεσματικότητά του.
Οπως το άγγιγμα του βασιλιά δεν θεραπεύει τη σύφιλη ή τη φυματίωση, ομοίως και οι αποφάσεις του ΟΗΕ δεν αποκαθιστούν το δίκαιο εκεί όπου παραβιάζεται. Και όταν ο άλλος καταλαβαίνει ότι δεν υπάρχει μαγεία ή, για την περίπτωση του Διεθνούς Δικαίου, δεν υπάρχουν συνέπειες, τότε εφόσον μπορεί παίρνει αυτό που θέλει και δεν ρωτάει κανέναν. Το είδαμε το 2014 στην Κριμαία και προτιμήσαμε τότε να κάνουμε ότι δεν καταλαβαίνουμε. Το είδαμε ξανά με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 και αρχίσαμε να ξυπνάμε. Το βλέπουμε τώρα από τους Αμερικανούς στον Περσικό και συνειδητοποιούμε ότι η Ιστορία γύρισε σελίδα. Ο κόσμος του χθες – του δικού μας χθες, όχι του χθες που περιγράφει ο Στέφαν Τσβάιχ στο ομώνυμο αριστούργημα του – πέθανε μαζί με τους τελευταίας της γενιάς που κουβαλούσε τα βιώματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
BUSINESS AS USUAL
Ενα ακόμη σκάνδαλο οικονομικής φύσεως έρχεται να σκιάσει την ηλιόλουστη πολιτική ζωή της Κύπρου. Μακροχρόνια έρευνα της ομάδας εξόριστων λευκορώσων δημοσιογράφων «Belarusian Investigative Center», με αντικείμενο τις σκοτεινές δραστηριότητες του επιχειρηματία Yury Chyzh, αποκάλυψε ότι ο συγκεκριμένος επιχειρηματίας, ο οποίος ήταν το πορτοφόλι του δικτάτορα της Λευκορωσίας Λουκασένκο, φυγάδευσε κεφάλαια στο εξωτερικό, παραβιάζοντας τις σχετικές ευρωπαϊκές κυρώσεις για το πρόσωπό του, χάρη στη συνεργασία του με εταιρείες ιδιοκτησίας πολιτικού της μεγαλονήσου (συνταξιούχου πλέον) και μελών της οικογενείας του. Σύμφωνα με την έρευνα, που έγινε σε συνεργασία με άλλες ομάδες ερευνητικής δημοσιογραφίας από την Ευρώπη, εταιρεία ιδιοκτησίας του περί ου ο λόγος πολιτικού εμπλέκεται ευθέως και στο σκάνδαλο με τη μεταπώληση ρωσικού πετρελαίου από τη Λευκορωσία ως διαλυτικού, ώστε να κερδίζουν από τη διαφορά στον ΦΠΑ. Η έρευνα υπενθυμίζει, επίσης, ότι επί των ημερών της δόξης του πολιτικού αυτού, η Κύπρος ήταν η μειοψηφούσα χώρα όποτε ετίθετο στην Ευρωπαϊκή Ενωση ζήτημα κυρώσεων για τη Λευκορωσία. Ωστόσο, δεν πρόκειται να υπάρξουν συνέπειες, καθώς ο πόλεμος επισκιάζει τα πάντα στην Κύπρο. Επιπλέον, κανείς δεν θα ήθελε πολιτική αστάθεια στη μεγαλόνησο εξαιτίας μιας υπόθεσης πολιτικής διαφθοράς. Επομένως, ο φίλος μας δεν έχει να ανησυχεί για τίποτα. Μπορεί να συνεχίσει να πίνει το καπουτσίνο του στο Κολωνάκι, κάθε Σάββατο, προστατευμένος πίσω από τα μεγάλα γυαλιά ηλίου…
