Στις 21 Μαΐου 1972 γεννιέται στο Μπρούκλιν ο Κρίστοφερ Γουάλας, ο ράπερ που θα γινόταν γνωστός ως The Notorious B.I.G. ή Biggie Smalls. Είκοσι τέσσερα χρόνια αργότερα, στις 9 Μαρτίου 1997, θα έπεφτε νεκρός στο Λος Άντζελες. Έμεινε στην ιστορία ως μία από τις διασημότερες μορφές του hip hop των 90s, αλλά και ως το δεύτερο μεγάλο θύμα της πιο αιματηρής σύγκρουσης που γνώρισε ποτέ η σκηνή: την πολύχρονη κόντρα ανάμεσα στην Ανατολική και τη Δυτική Ακτή των ΗΠΑ.
Ο Κρίστοφερ Γουάλας μέχρι τα 24 του χρόνια, είχε ήδη εδραιωθεί στη βιομηχανία του hip hop. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ήταν το μεγάλο πρόσωπο της Bad Boy Records. Το 1994 είχε κυκλοφορήσει το Ready to Die, το ντεμπούτο άλμπουμ του, εκπροσωπώντας το Μπρούκλιν και εκφράζοντας τα αδιέξοδα, την παραβατικότητα, τον φόβο και την επιθυμία για πλούτο και αναγνώριση. Λίγες ημέρες μετά τον θάνατό του, θα κυκλοφορούσε ο δεύτερος δίσκος που ετοίμαζε, με έναν τίτλο που εκ των υστέρων ακούγεται σχεδόν προφητικός. Το Life After Death αποτύπωνε την υπερβολή μιας εποχής που το hip hop είχε γίνει βιομηχανία, ταυτότητα και αφορμή για ανοιχτή σύγκρουση.
Η κουλτούρα της σύγκρουσης
Η λεκτική σύγκρουση, η πρόκληση, η επίδειξη υπεροχής αποτελούν δομικά στοιχεία της κουλτούρας του hip hop και του rap.
Όπως έγραφε «ΤΟ ΒΗΜΑ» στις 23 Μαρτίου 1997, λίγες ημέρες μετά τη δολοφονία του Biggie, «στην κουλτούρα του ραπ και του χιπ χοπ η αντιπαλότητα και η φραστική επίθεση είναι στοιχεία τόσο ουσιαστικά και… αρχαία όσο και τα γκραφίτι, το μπρέικντανς και το “σκρατς”».
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 23.3.1997, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Μόνο που στα μέσα της δεκαετίας του ’90, η αντιπαλότητα ξέφυγε από τα τραγούδια και τις συνεντεύξεις. Έγινε υπόθεση εταιρειών, χρημάτων, ελέγχου της αγοράς, γεωγραφικής κυριαρχίας και, τελικά, αίματος.
Στη μία πλευρά βρισκόταν η Death Row Records του Λος Άντζελες, με τον Suge Knight, τον Dr. Dre, τον Snoop Doggy Dogg και, αργότερα, τον Tupac Shakur. Ο Θοδωρής Μανίκας σημείωνε:
«Η εταιρεία Death Row ιδρύθηκε από τον υπόπτου παρελθόντος Σούγκι Νάιτ και τον ράπερ Dr. Dre και στην ουσία αποτελεί το δισκογραφικό θαύμα της δεκαετίας μας, αφού κυκλοφορώντας δίσκους πρώην καταδίκων ή εμπόρων ναρκωτικών από τα γκέτο είδε μέσα σε μία τριετία την αξία της να αποτιμάται σε μισό δισ. δολάρια περίπου!»
Από την άλλη, η Bad Boy Entertainment της Νέας Υόρκης, με τον Sean “Puffy” Combs – τον άνθρωπο που αργότερα θα γίνει παγκοσμίως γνωστός ως Puff Daddy, P. Diddy και Diddy – και το μεγάλο της αστέρι, τον Christopher Wallace, τον Notorious B.I.G.
Η κόντρα δεν ήταν μόνο μουσική ή προσωπική. Ήταν και επιχειρηματική. Όπως αναφέρει «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 22ας Σεπτεμβρίου 1996: «Η κόντρα τους αφορά ουσιαστικά τον έλεγχο μιας αγοράς όπου διακινούνται περίπου 1 δισ. δολάρια (!)».
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η διαμάχη Tupac – Biggie βρέθηκε στο επίκεντρο μιας ευρύτερης σύγκρουσης. Η σχέση τους όμως, δεν ήταν εξ αρχής εχθρική. Ήταν και οι δύο παιδιά της Νέας Υόρκης, δύο εκρηκτικές προσωπικότητες που ανέβαιναν παράλληλα στη hip hop σκηνή.
Η ρήξη
Η ένταση κλιμακώθηκε μετά την ένοπλη επίθεση που δέχθηκε ο Tupac το 1994 σε στούντιο της Νέας Υόρκης. Ο ίδιος κατηγόρησε δημόσια τον Sean Combs και τον Biggie ότι συνδέονταν με την επίθεση – ισχυρισμούς που εκείνοι αρνήθηκαν.
Σύμφωνα με «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 22ας Σεπτεμβρίου 1996, ο Tupac ήταν «κόκκινο πανί» επειδή ήταν «ο Νεοϋορκέζος που μεταπήδησε στο αντίπαλο στρατόπεδο».
Μετά την ένοπλη επίθεση του 1994 και την αποφυλάκισή του το 1995, όταν εντάχθηκε στη Death Row, ο Tupac μετατράπηκε σε σύμβολο της Δυτικής Ακτής.Ο Biggie, από την άλλη, έγινε η μεγάλη φωνή της Bad Boy και της Ανατολικής Ακτής κι έτσι ξεκίνησε μια τεράστια αντιπαλότητα που θα είχε τραγικές επιπτώσεις:
«Η Death Row άρχιζε να κατηγορεί τους καλλιτέχνες της Bad Bοy ότι αντιγραφουν τους δικούς της. Η “Bad Boy” πάλι σήκωσε κεφάλι, όπως λέμε, όταν η εταιρεία των Καλιφορνέζων θέλησε να αναπτύξει δραστηριότητες και στη Νέα Υόρκη».
Η σύγκρουση δεν έμεινε απλά στις υπόνοιες. Πέρασε στους στίχους, στα βίντεο, στις δημόσιες δηλώσεις, στις φήμες για προσωπικές σχέσεις και προδοσίες.
Το τραγούδι Hit ’Em Up του Tupac, μια από τις πιο επιθετικές diss ηχογραφήσεις στην ιστορία του hip hop, όξυνε ακόμη περισσότερο την κατάσταση:
«Το 1996 στην πιάτσα του ραπ οργιάζει η φήμη πως ο Tupac έχει δεσμό με την πρώην σύζυγο του BIG, την τραγουδίστρια Φέιθ Ιβανς! Κατόπιν, σε μια κυκλοθυμική του έξαρση, ο Tupac κυκλοφορεί το τραγούδι του “Hit Em Up”, όπου προκαλεί απροκάλυπτα τραγουδώντας “yeah! I f… your bitch – So what?” και περνώντας “γενεές δεκατέσσερις” όλους τους καλλιτέχνες της Bad Boy».
Πρώτος έπεσε ο Tupac:
«Tο Σάββατο 7 Σεπτεμβρίου ο ράπερ Τουπάκ (2pac) […] βρισκόταν στο Λας Βέγκας για να παρακολουθήσει τον πυγμαχικό αγώνα […] ανάμεσα στον Μάικ Τάισον και στον Μπρους Σέλντον […]
» Δίπλα του, ο επίφοβα ογκώδης κύριος, ο συνιδρυτής της δισκογραφικής εταιρείας Death Row για την οποία ηχογραφεί ο Τουπάκ. Πρόκειται για τον Μάριον Νάιτ, φόβο και τρόμο της μαύρης κοινότητας του Λος Αντζελες και φόβο και τρόμο της αμερικανικής δισκογραφικής βιομηχανίας, παρά το… καθησυχαστικό παρατσούκλι “Σούγκι” (εκ του sugar) που τον συνοδεύει […]
Ο Tupac Shakur με τον Marion “Suge” Knight, συνιδρυτή της Death Row Records.
» Λίγο αφότου οι δύο άνδρες επιβιβάστηκαν στη μαύρη BMW του αφεντικού, μια λευκή Κάντιλακ τους πλεύρισε και 13 σφαίρες γάζωσαν αυτοκίνητο, οδηγό και συνοδηγό. Ο “Σούγκι” τραυματίστηκε ελαφρά, ο Τουπάκ, όμως μεταφέρθηκε σε άσχημη κατάσταση στο Πανεπιστημιακό Ιατρικό Κέντρο του Λας Βέγκας. Οι γιατροί αναγκάστηκαν να του αφαιρέσουν τον δεξιό πνεύμονα και να τον κρατήσουν στη ζωή με μηχανική υποστήριξη. Εξι ημέρες αργότερα εξέπνευσε».
Ο θάνατός του δεν έκλεισε τη «βεντέτα». Αντίθετα, την πυροδότησε. Έξι μήνες αργότερα, η βία πέρασε στην άλλη πλευρά.
Ο θάνατος του Biggie
Στις 23 Μαρτίου 1997, ο Θοδωρής Μανίκας γράφει στο «ΒΗΜΑ» για τη νύχτα της 9ης Μαρτίου:
«Ο ευτραφής ράπερ από το Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης […] είχε μόλις φύγει από ένα τυπικό σόου μπίζνες πάρτι, που διακόπηκε άρον άρον από την Πυροσβεστική χάρη σε ένα απειλητικό τηλεφώνημα… Έφτασε στο ακριβό αυτοκίνητό του (ένα GMC Suburban), μπήκε μέσα βαριανασαίνοντας, κατέβασε λίγο το τζάμι και έπιασε στο χέρι του μια κασέτα. Το περιεχόμενό της ήταν τα τραγούδια του νέου δίσκου του, όπου το πρόγραμμα προέβλεπε πως θα κυκλοφορήσει την Τρίτη 25 Μαρτίου, με τίτλο «Life After Death» – «Ζωή μετά θάνατον»!
»Έσπρωξε απαλά την κασέτα στο πανάκριβο κασετόφωνο… «Μπαμ, μπαμ, μπαμ, μπαμ, μπαμ… μπαμ!». Οι έξι πυροβολισμοί που ακούστηκαν εκείνη τη στιγμή δεν ήρθαν από τα… ηχεία του αυτοκινήτου! Ενα πράσινο αυτοκίνητο με τέσσερις τουλάχιστον επιβάτες, που κρατούσαν όπλα, βγήκε με ταχύτητα από το πάρκινγκ, όπου επικρατούσε ήδη πανικός. Όταν έφθασε το ασθενοφόρο, ο Notorious BIG […] ήταν ήδη νεκρός!»
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 22.9.1996, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Οι θεωρίες συνωμοσίας
Oι δύο θάνατοι συνοδεύτηκαν από φήμες, θεωρίες, ανεπιβεβαίωτες καταγγελίες, αστυνομικές αποτυχίες και αντικρουόμενες αφηγήσεις.
Ο Chuck D. των Public Enemy διατύπωσε πρώτος τη θεωρία του σκηνοθετημένου θανάτου του Tupac. Η θεωρία μετατράπηκε σε δοξασία όταν τον Νοέμβριο του 1996 κυκλοφόρησε ο μεταθανάτιος δίσκος του Tupac “The Seven Day Theory” υπογεγραμμένος με το ψευδώνυμο Makaveli:
«Εχοντας ξεθάψει […] την πληροφορία ότι κάποτε ο Νικολό Μακιαβέλι εμπνεύσθηκε τον εικονικό θάνατό του για να αιφνιδιάσει τους αντιπάλους του, ο Chuck D. δεν στάθηκε μόνο στη σύμπτωση με το ψευδώνυμο και τον τίτλο που φιγουράριζαν στο εξώφυλλο της εν λόγω μεταθανάτιας κυκλοφορίας. Επεσήμανε ακόμη την απεικόνιση του εσταυρωμένου Tupac στο εξώφυλλο. Εσταυρωμένος, άρα και δυνάμει…, αναστηθησόμενος, σκέφθηκε ο Chuck D.
»Και επιπλέον απαρίθμησε πολλά σοβαρά ερωτήματα και υπενθύμισε κάποιες λεπτομέρειες, όπως ότι το βιντεοκλίπ του Tupac για το τραγούδι του «Ι Ain’t Mad At Ya» προέβλεπε τον θάνατό του, ότι εξέπνευσε Παρασκευή και 13, ότι παρ’ όλο που το Λας Βέγκας είναι στη μέση της ερήμου η άσπρη Κάντιλακ των δραστών δεν εντοπίστηκε από τα ελικόπτερα, ότι τα δέκα (και γεμάτα σωματοφύλακες) αυτοκίνητα που συνόδευαν τον Tupac και τον Νάιτ δεν καταδίωξαν τους δράστες, ότι ο Tupac “οδηγήθηκε στο κρεματοριο” μόλις ξεψύχησε, χωρίς να γίνει νεκροψία όπως θα έπρεπε, ότι οι δύο επιμνημόσυνες τελετές που είχαν οργανωθεί ματαιώθηκαν από τον Νάιτ και ότι είχε μόλις ολοκληρώσει τρεις δίσκους και δύο ταινίες που, φυσικά, θα μετατρέπονταν σε χρυσωρυχεία, άμα τη κυκλοφορία τους, με τον Tupac άρτι δολοφονηθέντα!»
50 cent, Netflix και νέες αιχμές
Σήμερα, σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά, οι δύο δολοφονίες παραμένουν από τις πιο σκοτεινές υποθέσεις στην ιστορία της αμερικανικής μουσικής.
Η υπόθεση, ωστόσο, δεν έμεινε στο 1997.
Οι δικαστικές περιπέτειες και οι εκατοντάδες καταγγελίες εναντίον του Sean “Diddy” Combs άνοιξαν ξανά τον ασκό του Αιόλου.
Ο Combs συνελήφθη και κατηγορήθηκε, μεταξύ άλλων, για συνωμοσία εκβιαστικής δραστηριότητας, εμπορία ανθρώπων με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση και μεταφορά προσώπων με σκοπό την πορνεία. Aθωώθηκε από τις βαρύτερες κατηγορίες, αλλά κρίθηκε ένοχος για δύο κατηγορίες μεταφοράς προσώπων με σκοπό την πορνεία και καταδικάστηκε σε 50 μήνες φυλάκισης.
Μέσα σε αυτό το κλίμα κυκλοφόρησε στο Netflix η τετραμερής σειρά ντοκιμαντέρ Sean Combs: The Reckoning, με executive producer τον Curtis “50 Cent” Jackson. Η σειρά εξετάζει τις καταγγελίες γύρω από τον Combs, αλλά και την αυτοκρατορία της Bad Boy, επιστρέφοντας στη δεκαετία του ’90 και στο περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε η κόντρα με τη Death Row.
Το ντοκιμαντέρ επαναφέρει, μέσα από μαρτυρίες και αρχειακό υλικό, βαριές αιχμές για το παρασκήνιο της εποχής και για το κλίμα βίας που περιέβαλε τις δολοφονίες του Tupac και του Biggie. Ωστόσο, οι ισχυρισμοί που διατυπώνονται δεν ισοδυναμούν με δικαστικά αποδεδειγμένη ευθύνη του Combs για τις δύο δολοφονίες. Σχεδόν τριάντα χρόνια μετά, παραμένουν μέρος μιας συζήτησης που εξακολουθεί να τροφοδοτείται από αναπάντητα ερωτήματα και υποψίες.
