Είκοσι αρχηγοί κρατών και επικεφαλείς κυβερνήσεων. Περίπου πενήντα υπουργοί και περισσότεροι από 450 υψηλόβαθμοι διπλωμάτες, συνοδεία πολυμελών αντιπροσωπειών. Και δεκάδες εκπρόσωποι διεθνών οργανισμών και πολυεθνικών επιχειρήσεων. Όλοι αυτοί συγκροτούν το πάνελ του Φόρουμ Διπλωματίας της Αττάλειας (ADF-2026), που ξεκίνησε χθες Παρασκευή (17/04) και ολοκληρώνεται αύριο Κυριακή (19/04).
Συρία κι όχι μόνο
Η βασική θεματική του φόρουμ τιτλοφορείται «Mapping Tomorrow, Managing Uncertainties», και η θεματολογία του απλώνεται από την ισλαμοφοβία και τον ρατσισμό έως την παγκόσμια προσφυγική κρίση και το μέλλον της αφρικανικής οικονομίας. Πρωτεύοντα ρόλο, ωστόσο, εν μέσω ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ-Ιράν και Ισραήλ-Λιβάνου, έχουν τα ζητήματα περιφερειακής ασφαλείας, ιδίως όσα θίγουν τις εθνικές υποθέσεις της οικοδέσποινας χώρας. Η τοποθέτηση του τούρκου προέδρου ήταν υπό αυτό το πρίσμα αποκαλυπτική, καθώς ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αναφέρθηκε όλα τα καυτά ζητήματα της διεθνούς διπλωματίας, κάνοντας λόγο για «ηθική κρίση» του διεθνούς συστήματος. Ανάλογη βαρύτητα είχαν ωστόσο οι ομιλίες δύο κομβικών για την Άγκυρα προσώπων, με κοινή αναφορά στη γειτονική Συρία, πεδίο αντιπαράθεσης τα τελευταία χρόνια ανάμεσα σε Άγκυρα και Τελ Αβίβ.
Μία πρώτη γεύση έδωσε ο σύριος πρόεδρος Άχμεντ αλ Σάρα, ο οποίος στο περιθώριο της διάσκεψης, εξαπέλυσε «πυρά» κατά του Ισραήλ, δείχνοντας το ως υπαίτιο της στασιμότητας στις διμερείς διαπραγματεύσεις. «Οι διαπραγματεύσεις δεν έφτασαν σε αδιέξοδο, αλλά προχωρούν με μεγάλη δυσκολία, εξαιτίας της επιμονής του Ισραήλ να διατηρήσει την παρουσία του σε συριακό έδαφος» είπε ο αλ Σάρα αναφερόμενος στα Υψίπεδα του Γκολάν, τα οποία απέσπασε το Ισραήλ κατά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών του 1967. Αντιπαρέθεσε μάλιστα «το διπλωματικό μονοπάτι» που ακολουθεί η Δαμασκός με την «ωμότητα» που επέδειξε ο ισραηλινός στρατός στο συριακό έδαφος. Και αναφέρθηκε στον Λίβανο, λέγοντας: «Ο Λίβανος δεν μπορεί να αντέξει μια σύγκρουση αυτής της κλίμακας. Η σύνδεση αυτών των εξελίξεων με τη νότια Συρία αποτελεί σημαντική απειλή για την περιφερειακή ασφάλεια, όχι μόνο για τη χώρα μας».
Στο ίδιο πνεύμα, αν και σε ηπιότερο τόνο, ο αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος στη Συρία, Τομ Μπάρακ. Ο ίδιος παρότι εξήρε τον ρόλο του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, έκανε λόγο για πρόοδο και εξέφρασε την αισιοδοξία του για το μέλλον της χώρας, δεν αρνήθηκε ότι «υφίστανται μεγάλες δυσκολίες». Ανοίγοντας μάλιστα την «παλέτα», αντέκρουσε τους ισχυρισμούς ότι η Τουρκία εξελίσσεται σε στρατηγική απειλή για το Ισραήλ, και κάλεσε το Τελ Αβίβ να συνεργαστεί με την Άγκυρα στη Γάζα, μέσω της Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Το καλύτερο που έχει να κάνει το Ισραήλ στη Γάζα είναι να πάρει αγκαλιά την Τουρκία».
Ερμηνείες και φόβοι
Πως ερμηνεύονται οι παρεμβάσεις των δύο ανδρών; «Και μόνο το γεγονός της κοινής τους παρουσίας κατάφερε να καταδείξει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί πολύτιμο σύμμαχο, κομβικό για τη μεταφορά ενέργειας και εμπορίου στην ευρύτερη Μέση Ανατολή» σημειώνει η φυλοκυβερνητική εφημερίδα Daily Sabah, απηχώντας τις εθνικές προσδοκίες. Προσδοκίες οι οποίες εμφατικά αποτυπώθηκαν στη συμμετοχή της χώρας στην τετραμερή συνάντηση στο Ισλαμαμπάντ (Πακιστάν, Τουρκία, Αίγυπτος, Σαουδική Αραβία), που σκοπό είχε την εξεύρεση διπλωματικής διεξόδου στο Ιράν. Και οι οποίες συνδέονται και με την στρατηγική του Ερντογάν να βρίσκεται σε διαρκή διπλωματική κίνηση, δημιουργώντας συνέργειες ικανές να απωθήσουν την πίεση της μοναδικής πυρηνικής δύναμης στην περιοχή.
«Η Τουρκία προσπαθεί να περιορίσει το Ισραήλ εμπλέκοντας τις ΗΠΑ» σημειώνει ο Άλπερ Τσοκτσούν, συνεργάτης της δεξαμενής σκέψης Carnegie. Και τονίζει ότι κάθε προσπάθεια της Τουρκίας να εξασφαλίσει την απόσυρση του Ισραήλ στο στρατιωτικό πεδίο, έχει την εξήγησή της στη στενή συνεργασία Δαμασκού-Άγκυρας στο Κουρδικό ζήτημα. «Μια αποδυνάμωση της Συρίας κατόπιν εμπλοκής του Ισραήλ, τη στιγμή που στην Άγκυρα νιώθουν ήσυχοι για την ένταξη των κουρδικών δυνάμεων στις τάξεις του συριακού στρατού θεωρείται ανεπίτρεπτο πισωγύρισμα» συμπληρώνει ο ίδιος.
Κρίσεις και ευκαιρίες
Υπενθυμίζεται ότι οι δύο χώρες διέκοψαν για πρώτη φορά τις διπλωματικές του σχέσεις το 2010, μετά την επίθεση ισραηλινών κομάντο σε νηοπομπή ανθρωπιστικής βοήθειας, που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο εννέα τούρκων επιβατών. Οι σχέσεις τους αποκαταστάθηκαν το 2016, κατόπιν μεσολάβησης των ΗΠΑ, αλλά η απόφαση του Τραμπ να αναγνωρίσει την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ οδήγησε σε νέα υποβάθμιση. Κορύφωση της ρήξης αποτέλεσε η τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς, στις 7 του Οκτώβρη του 2023, που πυροδότησε την αιματηρή εισβολή των IDF στη Λωρίδα της Γάζας και οδήγησε σε σφοδρή λεκτική αντιπαράθεση Ερντογάν και Νετανιάχου. Έκτοτε, δεν είναι λίγες άλλωστε οι φωνές εντός του Ισραήλ που θεωρούν την Τουρκία το «νέο Ιράν», με πιο χαρακτηριστική τον πρώην πρωθυπουργό Ναφτάλι Μπένετ, ο οποίος είχε χαρακτηρίσει τον σουνιτικό άξονα Άγκυρας-Ντόχας «επόμενη μεγάλη στρατηγική απειλή».
Επιστρέφοντας πάντως στο πάνελ των ομιλητών, η απόφαση των διοργανωτών να συμπεριλάβουν στο ίδιο τραπέζι τον αναπληρωτή πρωθυπουργό της Ιορδανίας και τον υπουργό Εξωτερικών της Αιγύπτου εκλαμβάνεται ως προσπάθεια να διατηρηθούν ισχυροί δεσμοί με κράτη που διατηρούν ομαλές σχέσεις με το Ισραήλ. Παρόμοια εξηγείται η απόφαση να διατεθεί ίσος χρόνος με τον Μπάρακ στον επικεφαλής της ρωσικής διπλωματίας, Σεργκέι Λαβρόφ, γεγονός που επιβεβαιώνει την ενδιαφέρουσα αποστροφή του πρώτου, που στο πλαίσιο της ομιλίας του έκανε λόγο για «νέα τάξη πραγμάτων που δίνει ηγετικό ρόλο σε περιφερειακούς δρώντες».
