Πρόσφατα παραβρέθηκα σε μια εκδήλωση και, κάπως απροειδοποίητα, η συζήτηση μετατοπίστηκε στο ερώτημα: «γιατί δεν μπήκε τελικά σε δημόσια διαβούλευση το θέμα των αμβλώσεων;». Πριν προλάβει να ολοκληρώσει ο συνομιλητής μου, ορμώμενη από το συναίσθημα, πήρα το λόγο και τοποθετήθηκα, λέγοντας ότι θεωρώ πως η ερώτηση αποτελεί προσβολή για το γυναικείο σώμα. Το δεύτερο σοκ το έπαθα όταν, μετά από εμένα, το λόγο πήρε μια νεαρή κοπέλα, η οποία με ρώτησε πώς θα αντιμετωπίσουμε το δημογραφικό αν δεν τεθεί το θέμα των αμβλώσεων.
Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά: Την δεκαετία του ’80, η κυβέρνηση Παπανδρέου, με τον Γεώργιο Γεννηματά και τη Μαρία Κυπριωτάκη-Περράκη, άνοιξαν το δρόμο για το τέλος του στιγματισμού και των ταξικών και έμφυλων ανισοτήτων. Με το νόμο 1609/1986 αποποινικοποιήθηκαν οι αμβλώσεις και οι γυναίκες έπαψαν να ρισκάρουν τη ζωή τους και την υγεία τους, αποκτώντας ένα θεμελιώδες δικαίωμα αυτοδιάθεσης που ιστορικά τους είχε απαγορευθεί.
Το δημογραφικό, από μόνο του αποτελεί ένα σύνθετο και πολυδιάστατο ζήτημα, που δεν έχει καμία σχέση με τις αμβλώσεις αλλά είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της χώρας μας, αγγίζοντας τον πυρήνα της διακυβέρνησης, της ισότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Η συρρίκνωση και η γήρανση του πληθυσμού δεν συνιστούν μόνο κοινωνική πρόκληση, αλλά ένα βαθύτερο αναπτυξιακό ζήτημα, με άμεσες επιπτώσεις στην αγορά εργασίας, στη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος και στη συνολική ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.
Ο πιο κρίσιμος παράγοντας που αποτρέπει τους περισσότερους από το να κάνουν παιδιά είναι η ακρίβεια. Για μια μέση ελληνική οικογένεια, το πρόσθετο κόστος για να αποκτήσει ένα παιδί – σε σύγκριση με μια οικογένεια χωρίς παιδί – εκτιμάται περίπου στα 995 Ευρώ το μήνα ή 11.940 Ευρώ το χρόνο, μόνο για βασικά έξοδα. Συνολικά, το κόστος διαμορφώνεται από 160.000 έως 233.000 Ευρώ μέχρι την ηλικία των 18 ετών, ανάλογα με τις επιλογές και το επίπεδο διαβίωσης.
Ας είμαστε ξεκάθαροι: η απόπειρα σύνδεσης ενός πολυδιάστατου ζητήματος όπως το δημογραφικό με μια απλουστευτική προσέγγιση, την «συζήτηση» για τις αμβλώσεις, δεν είναι αθώα. Γίνεται στα πλαίσια μιας συγκεκριμένης αντζέντας που στοχεύει στα συντηρητικά αντανακλαστικά ψηφοφόρων από όλο το εύρος του πολιτικού φάσματος, και προσπαθεί να επαναφέρει στο δημόσιο διάλογο την γυναικεία αυτοδιαθέση ως αιτία όλων των «σύγχρονων δεινών». Δεν είναι τυχαίο πως ακόμα και σήμερα, η άποψη πως οι γυναίκες «καλύτερα να βρίσκονται στη κουζίνα τους» αντί να κάνουν τις δικές τους επιλογές, παραμένει ιδιαίτερα διαδεδομένη στη χώρα μας.
Έχοντας μεγαλώσει στη Θράκη, γνωρίζω από πρώτο χέρι ότι παρά πολλοί άνθρωποι παντρεύονταν και τεκνοποιούσαν για δύο κυρίως λόγους: πρώτον, λόγω σεβασμού και παράδοσης. γιατί «έπρεπε» δηλαδή να ζήσουν χωρίς στίγμα μέσα στο πλαίσιο της τοπικής κοινωνίας, και δεύτερον, για οικονομικούς λόγους που συνδέονταν με τους περιορισμούς που αντιμετώπιζαν οι γυναίκες ως προς την οικονομική τους ανεξαρτησία.
Ως μουσουλμάνα γυναίκα, προερχόμενη από ένα συντηρητικό περιβάλλον, αν ζούσα στη δεκαετία του ’50, δεν θα μπορούσα να φανταστώ ότι σήμερα θα αγωνίζομουν καθημερινά για την επαγγελματική μου καταξίωση, την ισότητα στους μισθούς, ακόμη και για το δικαίωμα να διεκδικώ μια θέση στη Βουλή. Χωρίς το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση, γυναίκες σαν εμένα ίσως να μην είχαν ποτέ τη δυνατότητα να διαμορφώσουν τη ζωή τους όπως μπορούν και την ορίζουν σήμερα.
Αυτό σημαίνει πρόοδος. Όμως δεν είναι αυτονόητη. Οι ορατές και αόρατες «μπάρες» που έχω βιώσει δεν είναι απλώς προσωπικά εμπόδια, αποτελούν σύμπτωμα μιας βαθύτερης στασιμότητας, που διαχρονικά στερεί από την περιοχή μου την ανάπτυξη και αναγκάζει πολλούς νέους να φύγουν.
Αυτή τη σκληρή πραγματικότητα ανέδειξε και η μελέτη της διαΝΕΟσις: στα χρόνια της κρίσης έφυγαν από την Ελλάδα 427.000 νέοι και νέες, άνθρωποι σε ηλικία δημιουργίας οικογένειας. Η εκπαίδευση και κατάρτισή τους κόστισαν στη χώρα περίπου 8 δισ. Ευρώ, όμως στο εξωτερικό παρήγαγαν πλούτο ύψους 50 δισ. Ευρώ, κατέβαλαν φόρους περίπου 13 δισ. Ευρώ και δημιούργησαν οικογένειες που στηρίζουν το δημογραφικό άλλων χωρών.
Συνοψίζοντας, αν θέλουμε να ανακόψουμε την αιμορραγία του δημογραφικού και να προστατεύσουμε το μέλλον της Ελλάδας, οφείλουμε να επικεντρωθούμε στην οικονομική ανάπτυξη και παράλληλα να ενισχύσουμε το κοινωνικό κράτος, όχι να αναδεικνύουμε, εν είδει επίπλαστου διλήμματος, τις αμβλώσεις ως μια εύκολη λύση σε ένα πολύπλοκο πρόβλημα.
Η κυρία Ντελή Ιμπραήμ Μπερρήν είναι αναπληρώτρια Γραμματέας του Τομέα Οικονομικών ΠαΣοΚ.
