Η αλλαγή πρωθυπουργού δεν αποτελεί ξεχωριστό γεγονός για τα πολιτικά δεδομένα της Βουλγαρίας. Κι αυτό, γιατί οι πολίτες του γειτονικού κράτους έχουν προσέλθει στις κάλπες για την ανάδειξη κοινοβουλίου επτά φορές από το 2021 έως σήμερα, με έξι διαφορετικούς ανθρώπους να έχουν αναλάβει τον ρόλο του επικεφαλής της κυβέρνησης. Αυτή τη φορά ωστόσο υπάρχει μια ειδοποιός διαφορά, που αφορά την δρομολογημένη ένταξη της χώρας στην Ευρωζώνη από την 1η Ιανουαρίου 2026.
Αξίζει να σημειωθεί πως ο σύντομος βίος της κυβέρνησης του Ρόζεν Ζελιάζκοφ, που παραιτήθηκε την Πέμπτη (11/12) από την πρωθυπουργία, δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση έκπληξη. Η κυβέρνησή του στηρίχτηκε στη συμμαχία ανάμεσα στο κεντροδεξιό GERB-UDF του επί μακρόν ηγέτη της Βουλγαρίας Μπόικο Μπορίσοφ, τον κεντροαριστερό συνασπισμό Σοσιαλιστικό Κόμμα–Ενωμένη Αριστερά (BSP-OL), το συντηρητικό λαϊκιστικό κόμμα ITN και το φιλελεύθερο APS, προσκείμενο στον δισεκατομμυριούχο Άχμεντ Ντογκάν, το οποίο παρείχε ψήφο εμπιστοσύνης. Αλλά αυτή η συνύπαρξη μετρούσε τις πρώτες απώλειες της ήδη από τον Απρίλιο, όταν το APS ανακοίνωσε την απόσυρση της εμπιστοσύνης του, διαμαρτυρόμενο για την έντονη επιρροή του ολιγάρχη Ντελιάν Πέφσκι, ο οποίος υπόκειται σε κυρώσεις από ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο εξαιτίας κατηγοριών για διαφθορά και παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ακολούθησαν έξι προτάσεις δυσπιστίας προς την κυβέρνηση, η οποία «επέζησε» των πέντε. Δεν στάθηκε ικανή όμως να αναχαιτίσει το κύμα λαϊκής οργής που προκλήθηκε από μια σειρά προβληματικές διατάξεις που περιείχε το προσχέδιο του προϋπολογισμού του 2026, όπως η αύξηση των φόρων σε ασφαλιστικές εισφορές και μερίσματα για τις ιδιωτικές επιχειρήσεις, που συνοδευόταν από παράλληλη αύξηση των μισθών για τους 558.000 υπαλλήλους του δημόσιου τομέα.
Η κυβέρνηση αρχικά υποτίμησε τις εξελίξεις, αποδίδοντάς τις διαδηλώσεις στον αντιπολιτευόμενο συνασπισμό «Συνεχίζουμε την Αλλαγή – Δημοκρατική Βουλγαρία» (PP-DB), ο οποίος εδώ και μήνες διαμαρτύρεται για τη σύλληψη στελεχών του, κάνοντας λόγο για πολιτικά υποκινούμενες κατηγορίες. Αλλά η εμπλοκή φορέων του επιχειρηματικού κόσμου, όπως ο Σύνδεσμος Βουλγάρων Εργοδοτών, που έκανε λόγο για «κλίμα επενδυτικής αποθάρρυνσης», σε συνδυασμό με την αλαζονεία των κυβερνώντων – προσωποποιημένη στη δήλωση του Μπορίσοφ ότι προτιμά να παρακολουθήσει ποδόσφαιρο παρά να ανοίξει διάλογο με τους διαδηλωτές- δημιούργησαν άλλη δυναμική.
Το προηγούμενο κύμα διαδηλώσεων, τον περασμένο Ιούνιο είχε ως κεντρικό αίτημα τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για την ένταξη της χώρας στην Ευρωζώνη και εξέφραζε αμφιβολίες για τον χρόνο και τον τρόπο που θα επιτευχθεί το άλμα στο νέο νόμισμα.
Σήμερα, με δεδομένη τη σφοδρή αντιπαράθεση ανάμεσα στα μεγαλύτερα κόμματα, η πιθανότητα να αποφευχθούν οι πρόωρες εκλογές φαντάζει απίθανη. Το πιθανότερο σενάριο είναι να συμφωνηθεί ο σχηματισμός υπηρεσιακής κυβέρνησης έως την διεξαγωγή της επόμενης αναμέτρησης. Σε αυτές μάλιστα δεν αποκλείεται να συμμετάσχει και ο νυν πρόεδρος Ρούμεν Ράντεφ, μακράν ο δημοφιλέστερος πολιτικός της Βουλγαρίας και γνωστός για την συγκρουσιακή του στάση προς τον Μπορίσοφ αλλά και την επιτήδεια ουδέτερη στάση του υπέρ της Ρωσίας στο Ουκρανικό (ο ίδιος παρότι καταδίκασε την ρωσική εισβολή αποδοκιμάζει την στρατιωτική στήριξη στο Κίεβο).
Τα δύο κοινωνικά μπλοκ
Στη Βουλγαρία, που αντιμετωπίζει οξύτατο πρόβλημα δημογραφικής συρρίκνωσης φαίνεται πως έχουν διαμορφωθεί δύο στέρεα κοινωνικά μπλοκ, με βασικές διαιρετικές τομές την ηλικία, τη γεωγραφία και το επάγγελμα. Για τους μεγαλύτερους σε ηλικία, που έζησαν τις χρεοκοπίες των τραπεζών, τις οικονομικές κρίσεις και την άναρχη καπιταλιστική μετάλλαξη της δεκαετίας του 1990, το νόμισμά τους, το λεβ, αποτελεί εχέγγυο σταθερότητας και οικονομικής ανεξαρτησίας. Για τον επιχειρηματικό κόσμο και τη νεολαία των μεγάλων αστικών κέντρων, το ευρώ συμβολίζει το άνοιγμα σε νέα χρηματοδοτικά εργαλεία και την ευκαιρία για υιοθέτηση καλών πρακτικών, σε αντίθεση με την διεφθαρμένη πολιτικοοικονομική ελίτ.
Παρότι η δεύτερη ομάδα έχει πιο δυναμικά χαρακτηριστικά, η πρώτη είναι συνεπέστερη με το εκλογικό ραντεβού. Πλήθος αναλυτών συνδέει τη χαμηλή συμμετοχή των νεότερων ψηφοφόρων με την αίσθηση ότι τίποτα δεν αλλάζει στον τόπο τους. Το αν αυτή η παράδοση ανατραπεί με τα δεδομένα που θα δημιουργήσει η είσοδος στην Ευρωζώνη μοιάζει ο μεγάλος πολιτικός γρίφος των ημερών.
