Ιδέες για την ανανέωση του Μνημονίου Παπούλια – Γιλμάζ ώστε να κατευναστεί η αυξημένη τους τελευταίους μήνες ένταση στον εναέριο και θαλάσσιο χώρο του Αιγαίου λόγω των κινήσεων της Τουρκίας φέρεται να εξετάζουν η Αθήνα και η Αγκυρα. Σύμφωνα με πληροφορίες του «Βήματος», το ζήτημα απασχόλησε τους υπουργούς Αμυνας των δύο χωρών κ.κ. Δ. Αβραμόπουλο και Ισμέτ Γιλμάζ κατά τη συνάντηση που είχαν στο περιθώριο της πρόσφατης Συνόδου των υπουργών Αμυνας του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες.
Η σκέψη αυτή βρίσκεται βέβαια σε πρώιμο στάδιο καθώς πέραν της πολιτικής βούλησης απαιτεί και εκτεταμένη τεχνική προετοιμασία. Ενήμεροι επί του θέματος είναι τόσο ο πρωθυπουργός Αντ. Σαμαράς όσο και ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Εξωτερικών Ευ. Βενιζέλος. Πηγές που είναι σε θέση να γνωρίζουν τον τρόπο σκέψης τόσο του Μεγάρου Μαξίμου όσο και του νεοκλασικού της Βασιλίσσης Σοφίας σημείωναν ότι οι δύο αυτές πλευρές προσεγγίζουν την ιδέα με επιφυλακτικότητα.
Ο κ. Αβραμόπουλος, που θεωρείται «πατέρας» της εν λόγω ιδέας, φέρεται να την κοινοποίησε στον πρέσβη της Τουρκίας στην Αθήνα Κερίμ Ουράς, που με τη σειρά του ενημέρωσε την Αγκυρα. Με τον τρόπο αυτόν οργανώθηκε η συνάντηση των δύο υπουργών Αμυνας. Στις δηλώσεις του μετά τις συνομιλίες στις Βρυξέλλες ο κ. Αβραμόπουλος αναγνώρισε ότι υπάρχουν δύσκολα διμερή θέματα, όπως η υφαλοκρηπίδα, που δεν θα λυθούν εύκολα. «Αυτό που μπορούμε να κάνουμε όμως» προσέθεσε «είναι να διατηρήσουμε μια πολιτική ειρηνικών και καλών σχέσεων και βέβαια τα δύο αμυντικά συστήματα μπορούν να συμβάλουν σε αυτό αποφεύγοντας καταστάσεις που μπορούν να μας οδηγήσουν σε εκτροπή ή ακόμη και σε κλιμάκωση».
Αν και οι συζητήσεις βρίσκονται, όπως προαναφέρθηκε, σε αρχικό στάδιο, ορισμένα γενικά χαρακτηριστικά έχουν αρχίσει να διαφαίνονται. Κατ’ αρχάς υπάρχει η σκέψη για χρονική επέκταση του Μνημονίου Παπούλια – Γιλμάζ που είχε υπογράψει ο σημερινός Πρόεδρος της Δημοκρατίας –ως υπουργός Εξωτερικών τότε –στη Βουλιαγμένη με τον τότε ομόλογό του Μεσούτ Γιλμάζ τον Μάιο του 1988 ως απότοκο της συνάντησης Ανδρέα Παπανδρέου και Τουργκούτ Οζάλ στο Νταβός της Ελβετίας.
Η βασική πρόβλεψη του Μνημονίου ήταν η αποφυγή διεξαγωγής στρατιωτικών ασκήσεων «στη διάρκεια της αιχμής της τουριστικής περιόδου και των κυριότερων εθνικών και θρησκευτικών εορτών», με την παράλληλη αποφυγή «απομόνωσης ορισμένων περιοχών» και «δέσμευσης περιοχών ασκήσεων για μεγάλες χρονικές περιόδους». Αν ως αιχμή της τουριστικής περιόδου θεωρούνται οι μήνες Ιούλιος και Αύγουστος, η σκέψη είναι η περίοδος να επεκταθεί από αρχές Μαΐου ως τέλη Σεπτεμβρίου. Το γεγονός μάλιστα ότι έχει αυξηθεί η στρατιωτική ένταση τη στιγμή που οι διμερείς (και όχι μόνο) τουριστικές ροές στο Αιγαίο έχουν αυξηθεί συνηγορεί, με βάση τους υποστηρικτές της άποψης αυτής, στη χρονική επέκταση του Μνημονίου.
Η ελληνική πλευρά εμφανίζεται να επιθυμεί να μπει τέλος στην κλιμακούμενη τα τελευταία χρόνια πρακτική των αβλαβών διελεύσεων τουρκικών πολεμικών πλοίων από τα ελληνικά χωρικά ύδατα. Το ζήτημα δεν είναι η απαγόρευση των αβλαβών διελεύσεων, δικαίωμα που κατοχυρώνεται από τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, αλλά η συμμόρφωση της Αγκυρας με την υποχρέωση τα πολεμικά της πλοία να ακολουθούν τη συντομότερη οδό από την είσοδο ως την έξοδό τους από την ελληνική αιγιαλίτιδα ζώνη και όχι να επιδίδονται σε… κρουαζιέρες.
Ολα αυτά φυσικά, εφόσον υλοποιηθούν, θα πάρουν χρόνο. Θα πρέπει πριν από όλα να καταρτιστεί ένα non paper, με τη συμμετοχή επιτελών του ΓΕΕΘΑ και του ΓΕΑ, το οποίο θα συζητηθεί με την τουρκική πλευρά. Εφόσον όλα προχωρήσουν ομαλά, μια συμφωνία θα μπορούσε να υπογραφεί στη σχεδιαζόμενη επίσκεψη του κ. Γιλμάζ στην Αθήνα.
Ο υπουργός Αμυνας στην Ουάσιγκτον
Τις Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται να επισκεφθεί ο έλληνας υπουργός Εθνικής Αμυνας το καλοκαίρι. Κατόπιν πρόσκλησης του αμερικανού ομολόγου του Τζακ Χέιγκελ ο κ. Αβραμόπουλος θα βρεθεί στην Ουάσιγκτον περί τα τέλη Αυγούστου, όπου θα έχει συζητήσεις εφ’ όλης της ύλης. Το ραντεβού αναμένεται να οριστικοποιηθεί σύντομα.
Τις Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται να επισκεφθεί ο έλληνας υπουργός Εθνικής Αμυνας το καλοκαίρι. Κατόπιν πρόσκλησης του αμερικανού ομολόγου του Τζακ Χέιγκελ ο κ. Αβραμόπουλος θα βρεθεί στην Ουάσιγκτον περί τα τέλη Αυγούστου, όπου θα έχει συζητήσεις εφ’ όλης της ύλης. Το ραντεβού αναμένεται να οριστικοποιηθεί σύντομα.
Στην ατζέντα θα βρεθούν όλα τα ζητήματα στρατιωτικής συνεργασίας των δύο χωρών που έχουν κωδικοποιηθεί ήδη από την περυσινή επίσκεψη του κ. Αβραμόπουλου στο πλαίσιο ενός «οδικού χάρτη». Στον «οδικό χάρτη» συμπεριλαμβάνονται θέματα όπως η προμήθεια οπλικών συστημάτων, οι κοινές ασκήσεις αλλά και η αξιοποίηση βάσεων όπως της Σούδας και της Καλαμάτας. Στην ατζέντα θα βρεθούν, όπως είναι φυσικό, ζητήματα ελληνοτουρκικών σχέσεων, Κυπριακού και Ανατολικής Μεσογείου.
Οι ελληνικές ανησυχίες
Γιατί η Τουρκία κλιμακώνει την ένταση
Διπλωματικοί κύκλοι που παρατηρούν όσα συμβαίνουν στο Αιγαίο το τελευταίο διάστημα καταγράφουν με ιδιαίτερη ανησυχία την τουρκική κινητικότητα σε αέρα και θάλασσα. Οι τουρκικές πρακτικές τούς κάνουν να προβληματίζονται για το αν ένα νέο Μνημόνιο όπως αυτό που είχαν υπογράψει οι Παπούλιας και Γιλμάζ θα βελτίωνε την κατάσταση ή απλώς θα διευκόλυνε πιθανά τουρκικά σχέδια για ουδετεροποίηση της περιοχής. Οι ίδιοι κύκλοι σημείωναν μάλιστα ότι η Αγκυρα τείνει να ερμηνεύει διμερείς συμφωνίες του παρελθόντος, όπως π.χ. το Πρακτικό της Βέρνης, με τέτοια ευρύτητα ώστε να «παγώνει» κινήσεις σε όλο το Αιγαίο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εναέρια κινητικότητα των Τούρκων. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΓΕΕΘΑ, το διάστημα Ιανουαρίου – Μαΐου 2014 έγιναν 1.107 παραβιάσεις του εναερίου χώρου και 350 παραβάσεις του FIR Αθηνών από τουρκικά μαχητικά, όταν πέρυσι οι αντίστοιχοι αριθμοί ήταν 636 και 577.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η τουρκική Πολεμική Αεροπορία έχει αναβαθμίσει δύο αεροσκάφη CN-235 που φέρουν δυνατότητες ηλεκτρονικού πολέμου και μπορούν επίσης να μεταδίδουν εικόνα των πλοίων επιφανείας. Τα αεροσκάφη αυτά έχουν τη δυνατότητα να κινούνται επί μεγάλο χρονικό διάστημα στον εναέριο χώρο του Αιγαίου, από Βορρά προς Νότο.
Επιπλέον οι Τούρκοι ακολουθούν επίμονη τακτική προβολής διεκδικήσεων σε θαλάσσιες περιοχές τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι τουρκικές προσπάθειες είναι ιδιαίτερα επιμελείς ακόμη και σε fora που περνούν συνήθως απαρατήρητα. Αυτό συνέβη πρόσφατα σε έκθεση της Επιτροπής Επιστήμης και Τεχνολογίας της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του ΝΑΤΟ. Τούρκος βουλευτής αποπειράθηκε να εισαγάγει στην έκθεση (με τίτλο «Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Ασφάλεια: Ο Νότιος Διάδρομος Αερίου») διατύπωση που επικαλείται τα νόμιμα δικαιώματα της Αγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο δυτικώς του 32ου μεσημβρινού αγνοώντας πλήρως τις ελληνικές θαλάσσιες ζώνες!
Στην έκθεση γίνεται αναφορά στην εκ μέρους της Τουρκίας κατάθεσης ρηματικής διακοίνωσης στα Ηνωμένα Εθνη τον Μάρτιο του 2013 (ως απάντηση στην ελληνική διακοίνωση της 20ής Φεβρουαρίου 2013). Σε αυτήν επισημαίνει ότι έχει «ipso facto και ab initio» νόμιμα και κυριαρχικά δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η έκθεση προκάλεσε μίνι συναγερμό στο υπουργείο Εξωτερικών και δόθηκαν συγκεκριμένες εντολές σε έλληνες βουλευτές που συμμετέχουν στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση να επιδιώξουν τροποποιήσεις πριν από την έγκρισή της τον προσεχή Σεπτέμβριο.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
