Πρώτα ήταν δύο, στην καλύτερη περίπτωση τρεις. Μετά, χίλιοι δεκατρείς. Κι έπειτα, κάποια ακαθόριστη στιγμή της τελευταίας πενταετίας, το Ζακ Γαλιφιανάκης look (πυκνή, δασώδης γενειάδα) έσπασε όλα τα στεγανά και γύρισε τον χρόνο της αντρικής εμφάνισης πίσω στον 19ο αιώνα. Πλέον, οι πιθανότητες να συναντήσει κανείς στον δρόμο και στην TV του έναν περισπούδαστο Αβραάμ Λίνκολν, έναν σοφιστικέ Σίγκμουντ Φρόιντ ή έναν ανυπότακτο Καρλ Μαρξ μοιάζουν περίπου ίσες με την εποχή που οι παραπάνω εκπροσωπούσαν επάξια τον συρμό του καιρού τους.
Ωστόσο, τώρα που ο Τζορτζ Κλούνεϊ ή ο Μπραντ Πιτ δεν ντρέπονται πια να πάρουν διαζύγιο από το ξυράφι και τον καθημερινό βραχνά του, μια πρόσφατη έρευνα του αυστραλιανού Πανεπιστημίου της Νέας Νότιας Ουαλίας που δημοσιεύθηκε στον «Guardian» κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: από τη στιγμή που εισήλθαν στην επικράτεια του trendy παύοντας να είναι σπάνιες, δήλωνε στην εφημερίδα ο ερευνητής Ρόμπερτ Μπρουκς, οι γενειάδες έχασαν τη γοητεία τους. Ή τουλάχιστον αυτό αποφάνθηκαν 1.453 γυναίκες και 213 άντρες που έλαβαν μέρος στην έρευνα – το μακρύ μούσι του 21ου αιώνα έφτασε στο peak του, απομένει μόνο ο κατήφορος.
Οι τρίχες κατεξοχήν διαγράφουν κυκλικές τροχιές, βέβαια. Ο Μπρουκς κάνει λόγο για μια συχνότητα επαναφοράς περίπου 30 ετών («αν και με το Διαδίκτυο τα πράγματα κινούνται πολύ γρηγορότερα»), αλλά δεν πρόκειται για το μοναδικό ρεύμα. Η ιστορία αιώνων της κλασικής αρχαιότητας, για παράδειγμα, διέπεται από γένια – αδιάψευστος μάρτυρας κάθε μαρμάρινος Περικλής ή Αριστοτέλης που ατενίζει από το βάθρο του. Τρεις αιώνες καλοξυρισμένων Ρωμαίων θα επιβάλουν τη μόδα της υπερδύναμης στον τότε γνωστό κόσμο έως ότου ο αυτοκράτορας Αδριανός τον 2o μ.Χ. αιώνα επιστρέψει στην παράδοση των ελλήνων φιλοσόφων συμπαρασύροντας και κάθε επόμενο ηγεμόνα που σεβόταν τον εαυτό του. Ο χριστιανισμός διαφοροποιεί τα δεδομένα προς το πιο ευπαρουσίαστο (ο Ιουλιανός δεν παραλείπει να προσθέσει στην παραβατικότητά του κι ένα ειδωλολατρικό μούσι), στο Βυζάντιο όμως από τον 7ο αιώνα και μετά ο τυπικός ευγενής ακολουθεί το κύρος του γενειοφόρου αυτοκράτορα. Μια ατέλειωτη διελκυστίνδα ξυρισμένων αναγεννησιακών προσώπων, αξύριστων ισπανικών ή ελισαβετιανών τον 16ο αιώνα, μουστακιών που συμβολίζουν πολιτικές ταυτίσεις, όπως το φιλοβασιλικό γαλλικό royale τον 17ο, αγένειων αμερικανών και γάλλων επαναστατών τον 18ο εκβάλλει στην παγκοσμιοποίηση της γενειάδας τον 19ο αιώνα, όταν ο άντρας δεν νοείται χωρίς παχύ πέλος κάτω από το σαγόνι.
Θα χρειαστούν δύο παγκόσμιοι πόλεμοι για να εμφανιστούν σταδιακά οι άνθρωποι κάτω από τις τρίχες (ένας Χίτλερ θα αρκέσει απλώς για να δυσφημιστεί αμετάκλητα το μουστάκι-βούρτσα). Το σάλπισμα της υποχώρησης αφήνει θεμιτά ερωτήματα μόνο για το πρέπον μήκος της φαβορίτας, η γενειάδα αποβαίνει προνόμιο όσων συνειδητά αρνούνται το clean cut όσο και το clean shaven. Εκτός από τους μπίτνικ τη δεκαετία του ’50, προβάλλει στα «παιδιά των λουλουδιών» και στους Beatles (αλλά όχι στους Rolling Stones). Κανει θραύση στους πρωτοπόρους της αντικουλτούρας, στους draft buners και στους λοιπούς αντιπάλους του πολέμου του Βιετνάμ. Οι καταβολές της, πάντως, δεν παύουν να είναι ύποπτες: «The Beard» είναι υποτιμητικά για τους συντηρητικούς Αμερικανούς ο Φιντέλ Κάστρο.
Στην Ελλάδα το μουστάκι της Μεταπολίτευσης είναι πανταχού παρόν στις φωτογραφίες του ΠαΣοΚ – σε συνδυασμό με ζιβάγκο ή όχι. Οι τρίχες του προσώπου παραπέμπουν στο παραδοσιακό πρότυπο ανδρισμού, λίγο λαϊκό, λίγο βαλκανικό, εντός όμως των παραμέτρων του αποδεκτού. Αν η δεκαετία του ’70 σε Ευρώπη και Αμερική αποδέχεται τα ατημέλητα μούσια ως παρακολούθημα των φαρδιών πουκαμίσων και της light χίπικης αισθητικής, στα καθ’ ημάς το γένι-θύσανος συναντάται στο περιθώριο των διανοούμενων της Αριστεράς, των αναρχικών των Εξαρχείων, των ροκ συγκροτημάτων όπως οι Socrates Drank the Conium, των ιδιότυπων χαρακτήρων όπως ο Νικόλας Ασιμος.
Εξαιρώντας τη θρυλικά ατημέλητη πρόσοψη των 70s, περισσότερο κιτς πρόκληση παρά στυλιστική πρόταση, η αργή ανάκαμψη για το μούσι μπορεί να χρονολογηθεί στη δεκαετία του ’90, όταν ο The Edge των U2 επαναπροσδιορίζει το υπογένειο (goatee) από σύνηθες χαρακτηριστικό των κακών του Χόλιγουντ, της παλπ λογοτεχνίας και των κόμικς σε σύμβολο μιας ολόκληρης γενιάς. Ο Τζέιμς Χέτφιλντ των Metallica αποκαθαίρει το μουστάκι-πέταλο από τις συνδηλώσεις του πορνοστάρ ενώ επί μετροσέξουαλ εποχής το λεπτό πορνομούστακο κάνει ένα πέρασμα στο mainstream. Ωστόσο, πριν από την σημερινή λαίλαπα, όλα αυτά θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν απλές αποκλίσεις. Οταν, όμως, ακόμη και ο προσωπάρχης του Λευκού Οίκου, Τζέι Κάρνεϊ, ενδίδει τον Ιανουάριο του 2014 στη γοητεία της κοντής γενειάδας, αποκτούν πια την επίσημη σφραγίδα της νόρμας. Ισως όχι για πολύ ακόμη, βέβαια. Επιστρέφοντας στον Ρίτσαρντ Μπρουκς, η κριτική στάση των υποκειμένων της έρευνάς του στην πληθώρα των τριχών σηματοδοτεί το φαινόμενο της «εξαρτημένης από τη συχνότητα αρνητικής σεξουαλικής επιλογής». Αρα, ο/η ευνοούμενος/η της Eurovision Κοντσίτα Βουρστ ενδεχομένως να προσήλθε αργά στο πάρτι. Αλλωστε, τον Οκτώβριο του 2013 ο Ζακ Γαλιφιανάκης ξυρίστηκε.
*Δημοσιεύθηκε στο ΒΗΜΑmen Ιουνίου 2014
