«Καλύτερα να είστε απογοητευµένοι παρά να πιστεύετε ότι το µέλλον θα είναι ρόδινο» λέει σε αποκλειστική συνέντευξή της προς «Το Βήµα» η Ζουντίτ Μιλέρ-Λακάν, κόρη του κορυφαίου γάλλου ψυχαναλυτή Ζακ Λακάν. Καθηγήτρια Φιλοσοφίας και ψυχαναλύτρια και η ίδια, ήρθε την Παρασκευή στην Αθήνα για να δώσει διάλεξη σε συνέδριο µε θέµα «Ο Λακάν το 2011» στο Γαλλικό Ινστιτούτο. «Καλύτερα να είστε απογοητευµένοι, διότι η πίστη στο ρόδινο µέλλον οδηγεί στα χειρότερα καθ’ ότι δηµιουργεί την ψευδαίσθηση πως όλος ο κόσµος θα είναι ευτυχισµένος» µας λέει τηλεφωνικά από το Παρίσι την παραµονή της άφιξής της στην Ελλάδα. «Οι υποσχέσεις για ευτυχία διαψεύδονται µε απόλυτη βεβαιότητα αν κάποιος δεν γνωρίζει τις συντεταγµένες του ίδιου του τού πεπρωµένου. Πώς θα τις µάθει; Μέσω της ανάλυσης. Ακόµη και αδέλφια που µεγαλώνουν στην ίδια οικογένεια έχουν τελείως διαφορετική µοίρα το ένα από το άλλο. ∆εν υπάρχει ντετερµινισµός, παρά µόνο απρόοπτα».
Ο αριθµός των αυτοκτονιών στην Ελλάδα αυξάνεται, πιθανώς και λόγω της κρίσης. Ερευνα που δηµοσιεύθηκε στην ιατρική επιθεώρηση «The Lancet» αναφέρει ότι το πρώτο εξάµηνο του 2011 οι αυτοκτονίες ήταν κατά 40% περισσότερες σε σύγκριση µε το πρώτο εξάµηνο του 2010. «Η κρίση είναι αποτέλεσµα της παγκοσµιοποίησης, για την οποία ο Λακάν είχε την άποψη ότι θα έφερνε αναταραχές. Πίστευε ότι η παγκοσµιοποίηση θα ενίσχυε την αποµόνωση και ότι η ψυχανάλυση θα µπορούσε να παράσχει το “φάρµακο” για όλα αυτά» λέει η κυρία Μιλέρ.
Εξηγεί ότι «η ψυχανάλυση βοηθά τους ανθρώπους που περνούν δύσκολα να µην παραιτηθούν από τις επιθυµίες τους. Τους βοηθά να µάθουν από πού προέρχονται οι επιθυµίες αυτές. Από αυτή την άποψη η ψυχανάλυση αποτελεί φάρµακο για τη “malaise” (σ.σ.: δυσθυµία) που προκαλεί ο πολιτισµός µας. Το ότι η κρίση αποτελεί συνέπεια της παγκοσµιοποίησης και προκαλεί δυσθυµία είναι βέβαιο. Μια δυσθυµία που µας απασχολεί όλους πολύ. Ο καθένας όµως µπορεί να επιλέξει αν θα καταφύγει ή όχι στην ψυχανάλυση, η οποία παρέχει µια διέξοδο στην προσωπική δυσθυµία του καθενός». Η κυρία Μιλέρ όµως προειδοποιεί ότι δεν πρέπει να υποκύψουµε στις µεθόδους αντιµετώπισης της κρίσης, που «αποσκοπούν απλώς στο να υποβιβάσουν τους ανθρώπους σε καταναλωτές-παραγωγούς µέσα στην παγκόσµια αγορά». Η ψυχανάλυση, συνεχίζει, δεν παραδέχεται την άποψη ότι υπάρχει ψυχική υγεία. «Η ψυχική υγεία είναι ακριβώς η τυποποίηση και η υποβίβαση καθενός στην κατάσταση του καταναλωτή». Η κρίση έχει µεγάλο κόστος στην ψυχική ισορροπία των Ελλήνων. Η παγίδα στην οποία µπορεί να πέσουµε είναι να καταναλώνουµε τα ηρεµιστικά µε τις χούφτες για να την αντιµετωπίσουµε. «Ο ασθενής δεν είναι καταναλωτής. Εννοώ καταναλωτής φαρµάκων, τα οποία είναι πράγµατι πολύ χρήσιµα για να θεραπεύουν τους ανθρώπους. Υπάρχουν όµως παγκοσµίως διάσηµοι γιατροί που έχουν αρχίσει να τονίζουν ότι οι νόµοι της αγοράς έχουν σοβαρό αντίκτυπο στην κλινική πράξη. Τα φάρµακα υποβαθµίζουν τους ανθρώπους σε βιολογικούς οργανισµούς και παραµελούν το γεγονός ότι είµαστε οµιλούντα όντα. Η ψυχανάλυση απευθύνεται στα οµιλούντα όντα που είναι τα ανθρώπινα όντα. Συγκεκριµένα, εξετάζει πώς λειτουργούν οι επιθυµίες του καθενός σε συνάρτηση µε την ιδιαίτερη περίπτωσή του». Η κυρία Μιλέρ διευκρινίζει ότι η ψυχανάλυση δεν απευθύνεται στην κοινωνία, ότι δεν υπάρχει συλλογική, οµαδική ψυχανάλυση.
Εφέτος το φθινόπωρο συµπληρώθηκαν 30 χρόνια από τον θάνατο του Ζακ Λακάν, ο οποίος θεωρείται «ο πιο αµφιλεγόµενος ψυχαναλυτής µετά τον Φρόιντ». Ο ίδιος δήλωνε φροϋδικός. «Από εσάς εξαρτάται να είστε “λακανικοί”, αν το επιθυµείτε. Εγώ πάντως είµαι φροϋδικός» έλεγε. Κλείνοντας τη συζήτησή µας, η κυρία Μιλέρ αναφέρεται µε πάθος στην περίπτωση της Ράφα Νασέντ, «ψυχαναλύτριας από τη Συρία, που συνελήφθη τον Σεπτέµβριο στη χώρα της». Με δική της πρωτοβουλία διοργανώθηκε στο Παρίσι εκδήλωση και συλλογή υπογραφών για την απελευθέρωσή της. «∆εν είναι τυχαίο το ότι η κυβέρνηση της Συρίας συνέλαβε εκείνη που πρώτη εισήγαγε την ψυχανάλυση στη χώρα όπου δεν υπήρχε ως πρόσφατα – πρόκειται για την πρώτη ψυχαναλύτρια από τη Συρία» λέει. «∆εν είναι λοιπόν τυχαίο το ότι µια κυβέρνηση που δεν είναι δηµοκρατική θεωρεί επικίνδυνη την παρουσία της ψυχανάλυσης στην επικράτειά της. Η ψυχανάλυση θεωρεί ότι η δυνατότητα έκφρασης, οµιλίας, είναι θεµελιώδης στη ζωή των ανθρώπων».
Η Ζουντίτ Μιλέρ-Λακάν, 70 ετών, καθηγήτρια Φιλοσοφίας και ψυχαναλύτρια, είναι κόρη του διάσηµου ψυχαναλυτή Ζακ Λακάν – το τέταρτο παιδί του, αλλά το πρώτο που απέκτησε µε τη Σιλβιά Μπατάιγ, πρώην σύζυγο του συγγραφέα Ζορζ Μπατάιγ, την οποία παντρεύτηκε 12 χρόνια µετά τη γέννηση της Ζουντίτ. Παντρεµένη µε τον επίσης ψυχαναλυτή Ζακ-Αλέν Μιλέρ – είναι ο µοναδικός επιµελητής των «Σεµιναρίων» του Λακάν, εκδόσεων που περιέχουν το µεγαλύτερο µέρος του έργου του –, η κυρία Μιλέρ είναι πρόεδρος του Συλλόγου του Ιδρύµατος του Φροϋδικού.
Στο τέλος της δεκαετίας του ’60 υπήρξε µαοΐστρια, γεγονός που της κόστισε τη θέση της στο Πανεπιστήµιο του Παρισιού 8 – Βενσέν όπου δίδασκε. Ο Λακάν ήταν πολύ κοντά στη Ζουντίτ και µάλιστα στο σπίτι της ίδιας και του συζύγου της πέρασε τους τελευταίους µήνες της ζω ής του. Η κυρία Μιλέρ λέει στο «Βήµα» για τον πατέρα της: «Γνώριζε τι σήµαινε να είσαι πατέρας. Είχε µιλήσει γι’ αυτό στα πρώτα του σεµινάρια. Πατέρας είναι εκείνος που δείχνει σε ένα οµιλούν ον πώς να ζει και να επιλέγει την ίδια του τη µοίρα».
Με την ευκαιρία των 30 χρόνων από τον θάνατο του Λακάν (τον Σεπτέµβριο του 1981 σε ηλικία 80 ετών) οι εκδόσεις Seuil κυκλοφόρησαν ανέκδοτα κείµενά του µε τίτλο «Le Seminaire, livre XIX: …ou πre» και «Je parle aux murs». Αµέσως αυτά τα δύο βιβλία µπήκαν στη λίστα των µπεστ σέλερ αποδεικνύοντας ότι παραµένει αµείωτο το ενδιαφέρον για τον Λακάν, ο οποίος συνέδεσε το όνοµά του µε τον Φρόιντ και άνοιξε καινούργιους ορίζοντες στην κλινική ψυχαναλυτική. Κατά τον Λακάν, «έρωτας είναι να δίνεις αυτό που δεν έχεις σε αυτόν που δεν το θέλει» και «ο άνθρωπος είναι ένα ζώο έρµαιο της γλώσσας».
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
