Είναι το μοναδικό μακροσκελές κείμενο που έχω διαβάσει 18 φορές στη ζωή μου. Το μόνο κείμενο που έβλεπα με άλλο μάτι σε κάθε μου ανάγνωση, που ουδέποτε απομυθοποίησα.
Όταν, στα 18, αναγκάστηκα να διαβάσω για πρώτη φορά ολόκληρη την Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου του Θουκυδίδη με έπιασε ταχυπαλμία. Κοίταζα το βιβλίο (μία μετάφραση του Ρεξ Γουόρνερ την οποία προλόγιζε, ακαταλαβίστικα αρχικά, θαυμαστά αργότερα, ο μεγάλος Μόζες Φίνλεϊ) λες κι ήταν έτοιμο να μου επιτεθεί. Να με δαγκώσει.
Λίγο διστακτικά και με πολλές απορίες, άρχισα να κατανοώ τις ιδιαιτερότητες του Αρχιδάμειου Πολέμου, να μυούμαι σε συναρπαστικές πολεμικές τακτικές όπως ο επιτειχισμός, να αναρωτιέμαι με ετεροχρονισμένη αγωνία τι θα γινόταν εάν στο τέλος του ο Περικλής είχε επιζήσει του λοιμού: θα είχε κερδίσει τελικά η Αθήνα;
Η εύθραυστη Ειρήνη του Νικία, η μεγαλειώδης περιγραφή της Σικελικής Εκστρατείας, οι σύνθετες συμμαχίες και συνθηκολογήσεις, τα επί μέρους χωρία όπως η σχεδόν προσωκρατική περιγραφή του λοιμού και ο διάλογος των Μηλίων (σπουδή στην πολεμική διπλωματία και την επίλυση διλημμάτων ασφαλείας) – μαζί με υποθεματικές, όπως η ανάκτηση της Αμφίπολης, η Δεκέλεια, η Τανάγρα, το Άργος, οι είλωτες, ο Βρασίδας, ο Αλκιβιάδης, οι ναυμαχίες Αθηναίων-Κορινθίων. Μία ιστορία τόσο αποστειρωμένα επιστημονική όσο και συγκλονιστικά μαγευτική: όσο πιο πολύ επέμενα τόσο με συνέπαιρνε.
Για εννέα συναπτά έτη διάβαζα το κείμενο του Θουκυδίδη περίπου δις ετησίως, σε διαφορετικές μεταφράσεις, ενίοτε και στο σκληροπυρηνικό πρωτότυπο – κάποτε μάλιστα μου ζητήθηκε να μεταφράσω ένα αγγλικό χωρίο σε “Θουκυδίδεια διάλεκτο”.
Υπήρξα, δε, και από αυτούς τους τυχερούς οι οποίοι, επίπονα, παρακολούθησαν μερικούς από τους κορυφαίους παγκοσμίως καθηγητές να τον διδάσκουν: στα τέλη της δεκαετίας του 1990, ο καθηγητής Σάιμον Χόρνμπλόουερ, συγγραφέας του τρίτομου Σχολιασμού του Θουκυδίδη, δίδασκε τη Σικελική Εκστρατεία με βρετανική αυστηρότητα και ασίγαστο πάθος για το πρωτότυπο κείμενο. Στο τέλος του μαθήματος το χέρι ήταν πάντα πονεμένο από τις πυρετικές σημειώσεις.
Θα θυμάμαι πάντα με απογοήτευση τις σκληρές απαιτήσεις της Σπάρτης, του παντοδύναμου Ελέφαντα-άρχοντα των επί ξηράς μαχών, προς την Αθήνα, τη Φάλαινα-κυρίαρχο των θαλασσών, μετά το πέρας του Δεκελεικού Πολέμου.
Για χρόνια αναγκαζόμουν να επιστρέφω στο κείμενο, υπήρξε για μένα βασικό σημείο εκκίνησης κι αναφοράς, επηρέασε τη σκέψη στο αντικείμενό μου, τη γραφή μου, τα μικρά και μεγάλα μου προσωπικά ενδιαφέροντα. Ακόμη παρατηρώ με τρυφερή, πλέον, έκπληξη, το πόσο μου αρέσει να ξαναανακαλύπτω το κείμενο του μεγαλύτερου κλασικού ιστορικού (ιστορικός, τι ωραία λέξη!) σε κείμενα άλλων, μεταγενέστερων συγγραφέων, κείμενα ενδεδυμένα με άλλες λογοτεχνικές φορεσιές, που ακολουθούν άλλες, διαφορετικές συμβάσεις.
Πρόσφατα, λοιπόν, έπεσε στα χέρια μου ένα ποίημα του Μάθιου Άρνολντ, βρετανού ποιητή και κριτικού του 19ου αιώνα. Το «Dover Beach» είναι ένα σύντομο λυρικό ποίημα, το οποίο, μεταξύ άλλων, πραγματεύεται τον έρωτα. Το ποίημα καταλήγει με μία πλάγια αναφορά στη Σικελική εκστρατεία. Συγκινήθηκα. Ποιος θα το περίμενε.
